Θεόδωρος Γρηγοριάδης "Χάρτες γραφής"

Αφιέρωμα στον Ντίκενς ( Πρώτο μέρος)

2012-01-28T11:40:00.000-08:00

ΝΕΑ, Σάββατο, 28 Ιανουαρίου 2012

200 ΧΡΟΝΙΑ από τη γέννηση του άγγλου συγγραφέα

Τσαρλς Ντίκενς

Το πρώτο pop idol όλων των εποχών

Γράφει ο Θεόδωρος Γρηγοριάδης

Ηταν ένας δεξιοτέχνης της γραφής που ασχολήθηκε με κάθε μορφή γραπτού λόγου, που ανάστησε μια ολόκληρη εποχή πάνω στην κοινωνική της μεταστροφή, που άφησε αξέχαστους χαρακτήρες και που η επιτυχία και ο επαγγελματισμός του αποτελούν τα ζητούμενα για κάθε συγγραφέα. Στις 7 Φεβρουαρίου συμπληρώνονται 200 χρόνια από τη γέννησή του. Ο άγγλος συγγραφέας Τσαρλς Ντίκενς κέρδισε λεφτά, αφουγκραζόταν το κοινό του, έδινε ακριβοπληρωμένες ομιλίες, συνήθειες σημερινές ενός pop idol - του πρώτου ίσως που εμφανίστηκε ποτέ.

Στη Βοστώνη 4.000 αναγνώστες περίμεναν στο λιμάνι να δέσει το καράβι που θα έφερνε το 71ο κεφάλαιο του «Παλαιοπωλείου». Οταν έφτασε το καράβι, ρωτούσαν με αγωνία τον καπετάνιο αν επέζησε η ηρωίδα του. Λέγεται ότι ο Εντγκαρ Αλαν Πόε ήταν ο μόνος που μπορούσε να προβλέπει την κατάληξη των μυθιστορημάτων του. Η αποδοχή του στην Αμερική, την οποία επισκέφτηκε δύο φορές, ήταν αποθεωτική, αν και αυτός δεν την αντάμειψε ανάλογα στο βιβλίο του «American notes» (1850).

Φέτος στη Βρετανία θα «κυκλοφορήσει» και σε νόμισμα, παράλληλα με το δεκάλιρο χαρτονόμισμα όπου βρισκόταν μέχρι σήμερα. Ηδη, άλλωστε, ετοιμάζονται με φρενίτιδα εκθέσεις, ταινίες, ξεναγήσεις, επανεκδόσεις και κάθε είδους αφιερώματα για τον συγγραφέα που δεν έχει χάσει την αίγλη και τη φήμη του όλα αυτά τα χρόνια - ειδικά στον αγγλόφωνο κόσμο.

Ο Τσαρλς Ντίκενς γεννήθηκε στο Πόρτσμουθ της Αγγλίας στις 7 Φεβρουαρίου του 1812. Ο πατέρας, δημόσιος υπάλληλος του Ναυτικού (ο Μικόμπερ στον «Ντέιβιντ Κόπερφιλντ»), έβαζε τον μικρό Τσαρλς πάνω στο τραπέζι να τραγουδάει και να λέει ιστορίες για να διασκεδάζουν οι άλλοι υπάλληλοι στο γραφείο του. Μεγαλώνοντας ο μικρός αναγκάστηκε να δουλέψει σκληρά σε ένα εργοστάσιο βερνικιών για να ξεπληρώσει τα χρέη του πατέρα όταν εκείνος βρέθηκε στη φυλακή. Γι' αυτό και καθυστέρησε να τελειώσει το σχολείο του. Η ταραχώδης ζωή του Ντίκενς αποτέλεσε το βασικό μυθοπλαστικό υλικό των έργων του, ειδικά στον «Ντέιβιντ Κόπερφιλντ». Ποιος θα το έλεγε ότι αυτό το ταπεινωμένο και δραστήριο παιδί το 1851 θα έπαιζε ένα δικό του έργο μπροστά στη βασίλισσα Βικτώρια;

Από έφηβος ήδη ο Τσαρλς έγραφε συνειδητά και ακατάπαυστα. Στα δεκάξι του δούλεψε ως δημοσιογράφος καλύπτοντας δίκες, στα είκοσι ήταν πολιτικός συντάκτης και με το όνομα Μποζ άρχισε να δημοσιεύει στα «Χρονικά» κείμενα εμπνευσμένα από την καθημερινή ζωή του Λονδίνου. Εκεί γνώρισε την Κάθριν Χόγκαρθ, την κόρη του διευθυντή της εφημερίδας και την παντρεύτηκε. Λίγες μέρες μετά τον γάμο του, το 1836, δημοσιεύει σε συνέχειες το πρώτο του βιβλίου, «Τα χαρτιά του Πίκγουικ», και αρχίζει να βγάζει αρκετά χρήματα ώστε να αφοσιωθεί αποκλειστικά στο γράψιμο. Ανάμεσα στο 1838 και το 1839 έγραψε τον «Ολιβερ Τουίστ» και τον «Νίκολας Νίκλεμπι».

Πληθωρικός χαρακτήρας, είχε τον αυθορμητισμό ενός παιδιού και τις αδυναμίες ενός μεγάλου. Οταν πέθανε το 1870, θάφτηκε με τιμές στο Αβαείο του Γουέστμινστερ όπου χαράχτηκε η επιγραφή: «Αγαπούσε τους φτωχούς, τους πονεμένους και τους καταπιεσμένους• με τον θάνατό του, χάθηκε από τον κόσμο ένας από τους μεγαλύτερους συγγραφείς της Αγγλίας».

Αποκάλυψε το Λονδίνο του μοντερνισμού, του πολιτισμού και του χάους

Ο Ντίκενς ήταν ο πρώτος μεγάλος μυθιστοριογράφος που έγραψε για το Λονδίνο, τη μεγαλύτερη - τότε - πόλη του κόσμου και το ανέδειξε ως τη λογοτεχνική του μούσα. Ενα βρώμικο, σαθρό Λονδίνο, γεμάτο απελπισμένους, άστεγους και πεινασμένους. Οι άνθρωποι μάζευαν σκουπίδια για λίγα λεφτά. Ο ίδιος τριγυρνούσε στους δρόμους, ειδικά τη νύχτα, φτιάχνοντας ιστορίες στο κεφάλι του, σε μια μισοσκότεινη πόλη που ενέπνεε φόβο. Κάπως έτσι έμπαινε στο κλίμα της μεγαλούπολης, εμπνεόμενος ιστορίες μέσα από το πλήθος αλλά και από το περίπλοκο μυαλό του. Εγραψε για οικονομικά προβλήματα, για τη μετανάστευση, για την ανεπαρκή εκπαίδευση, τα σωφρονιστικά ιδρύματα, για την έλλειψη στέγης - πράγματα κοινά στους Λονδρέζους του σήμερα. Και γιατί όχι, αφού σήμερα οι φτωχοί είναι το ίδιο φτωχοί αν όχι και φτωχότεροι. Σε αρκετά του έργα έβαζε κάποιους χαρακτήρες να βοηθούν τους αδύνατους ακόμη κι αν δεν ήταν οικονομικά ισχυροί.

Ο Ντίκενς ανέδειξε το βικτωριανό Λονδίνο ως πόλη του μυθιστορήματος, μια πόλη του μοντερνισμού, του πολιτισμού, αλλά και του χάους. Υπήρξε ο μεγαλύτερος άγγλος ποιητής της πόλης που έγραψε σε πεζό λόγο. Ετσι μετά τον θάνατό του, νεότεροι συγγραφείς θα αναδείξουν το αστικό πεδίο ως χώρο δράσης κοινωνικών αντιθέσεων και αναδίπλωσης κάθε καλλιτεχνικής φόρμας.

Αραγε σήμερα τι γνώμη θα είχε για τη μεγαλούπολη; Θα συμφωνούσε με τις πρόσφατες αναταραχές; Πόσο θα διακινδύνευε τη δική του προνομιακή θέση δίνοντας φωνή στους εξεγερμένους; Πολλές συζητήσεις γίνονται για την πολιτική του θέση - σε αντιστοιχία με τις σημερινές πολιτικές εκφάνσεις - όμως τα βιβλία του στέκουν ακλόνητα, πέρα από τις ιδεολογικές ερμηνείες που κατά καιρούς τα διαπερνούν. Σίγουρα όμως δεν ήταν βιβλία που ύμνησαν την πλουτοκρατία και τη δύναμη των λίγων.

A British Council invitation

2012-01-27T00:59:00.000-08:00

BETWEEN TWO WORLDS: THE BRITISH COUNCIL AND ANGLO-GREEK LITERARY INTERACTION, 1945-1955

We are delighted to invite you to a conference exploring our contribution to Anglo-Greek literary interaction during the period 1945 to 1955, which we are organising in collaboration with the British School at Athens this January.

The conference aims to assess the contribution of the British Council to the development and promotion of Greek literature during the above period and lead to a greater appreciation of Greek culture among Britons, as well as British culture and English literature among Greeks.

The conference also aims to investigate the cultural, political and ideological background to these activities. Papers will be given by academic researchers from Britain, Greece and the USA. In addition, a number of people who were connected with the British Council’s activities at the time will talk about their experiences.

Download the Programme (PDF, 2.2 MB)

The language of the conference will be English, with the exception of one paper in Greek.

When: 27 January (1000–1400 & 1900–2030) & 28 January (1000–1330) 2012

Where: British School at Athens (Upper House), 52 Souedias Street, 106 76 Athens

Ντίνος Χριστιανόπουλος

2012-01-24T09:28:00.000-08:00

« Μ’ αυτές λοιπόν τις συνθήκες τον Φλεβάρη του ’42 και σε πλήρη εξαθλίωση μάνα και γιος αποφασίζουμε και μεις να πεθάνουμε. Σας φαίνεται λίγο αστείο, αλλά δεν είναι υπερβολή….Άλλωστε αυτή ήταν η τακτική που ακολουθούσαν χιλιάδες άνθρωποι οι οποίοι αποφάσιζαν να πεθάνουν: έπεφταν σε μια γωνιά ή σε ένα πεζοδρόμιο και το πρωί περνούσε το κάρο της δημαρχίας και τους μάζευε ξυλιασμένους. Ένα απόγευμα λοιπόν, καθώς επιστρέφαμε περνώντας από τον γνωστό εβραίικο συνοικισμό, 151, όπου σήμερα είναι η πλατεία Μαρτύρων, λέει η μάνα μου: ‘Ως εδώ ήταν οι μέρες μας’. Πέφτουμε, που λέτε, στα χιόνια και περιμένουμε να πεθάνουμε….»

ΝΤΙΝΟΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΟΠΟΥΛΟΣ, «Πίσω απ’ την Αγια-Σοφιά» (Ιανός 1997)

Ένας Ντίκενς για το σήμερα

2012-01-22T13:52:00.000-08:00

Τι μπορεί να φέρνει στον 21^ο αιώνα ένας Βικτοριανός συγγραφέας του 19^ου αιώνα, που οι περισσότεροι τον διαβάσαμε στον 20^ο; Ως συγγραφέας ο Ντίκενς αποτελεί το απόλυτο πρότυπο: κέρδιζε πολλά χρήματα, τα βιβλία του λατρεύονταν και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού, έκανε ακριβοπληρωμένες δημόσιες αναγνώσεις. Ήταν γενναιόδωρος με τους στερημένους αλλά και σκληρός με τους συγγενείς του, νοιαζόταν για το αναγνωστικό κοινό, κατανοούσε τις ανάγκες του.

Στους αναγνώστες πρόσφερε χορταστικές ιστορίες με την αίσθηση της πλοκής, το χτίσιμο γερών χαρακτήρων σε ένα αναγνωρίσιμο κοινωνικό περιβάλλον. Ανέδειξε την κοινωνική συνείδηση πάνω στις μεγάλες βιομηχανικές μεταβολές, την αποξένωση μέσα στην μεγαλούπολη, την ατέρμονη αδικία των ταξικών ανισοτήτων, την ελλιπή λειτουργία της δικαιοσύνης και του σωφρονιστικού συστήματος. Μπορεί να κατηγορηθεί ως διδακτικός αλλά ποιος άλλος έδειξε τόσο πειστικά τη διαμάχη του καλού με το κακό;

Και, αν για την αποικιοκρατική τότε Βρετανία υπήρξε ένας συγγραφέας που καθόρισε την βρετανικότητα και ανέδειξε το Λονδίνο ως την πρώτη κοσμοπολίτικη πρωτεύουσα του πλανήτη, σήμερα θα μπορούσαμε να πούμε ότι ο Ντίκενς εξακολουθεί να αποτελεί μια συγγραφική πρόκληση: ένας συγγραφέας που αφουγκράζεται τον κόσμο, τις ανισότητες, τις εξεγέρσεις και τις διαμάχες στους δρόμους, που καταγράφει τις αδυναμίες στα συστήματα πρόνοιας και στις εργασιακές σχέσεις, τις ψυχικές διαταραχές στην συμπεριφορά των δοκιμαζόμενων. Ένας συγγραφέας που συμβαδίζει με τις εξελίξεις στον ευρύτερο κοινωνικοπολιτικό χώρο και εφοδιάζει το μυθιστόρημα με δέκτες και πομπούς ώστε να διερευνά τα δύσκολα και τα επερχόμενα. Ένας Ντίκενς στην κλονιζόμενη Ευρώπη θα ήταν όχι μόνον ένας κοινωνικός καθοδηγητής -μετά την απογοήτευση της στάσης των πολιτικών-αλλά και αναγνωστικό αποκούμπι. Τότε που θα τον διαβάζουμε δίπλα σε μια γκαζόλαμπα, επειδή θα μας έχουν κόψει το ηλεκτρικό ρεύμα, ενώ ο τόπος γύρω μας θα θυμίζει μια Dickensland.

Θεόδωρος Γρηγοριάδης

Συγγραφέας

Μέρος του κειμένου δημοσιεύτηκε στην Καθημερινή.

Διήγημα

2012-01-19T09:03:00.000-08:00

Τσιφτετέλι στην Συρία

Ακόμα αντηχεί στα αυτιά μου η φωνή του ιμάμη να μας ξυπνάει από τα χαράματα. Φωνή και μιναρές να διαπερνάνε τον ορίζοντα της πόλης, απέναντι από το ξενοδοχείο Alaa Tower, στο κέντρο της Δαμασκού...

Κάτι δεν μας άρεσε στην πασχαλιάτικη διαμονή μας. Το ταξιδιωτικό γραφείο μάς πάσαρε το Alaa Tower ως ξενοδοχείο τεσσάρων αστέρων ενώ θύμιζε σκηνικό ταινιών της δεκαετίας του εβδομήντα. Βελούδινα σαλονάκια και βαριές κουρτίνες παντού.

Πάντως ο μάνατζερ του ξενοδοχείου, ο «Τόνι», όπως αυτοσυστήθηκε, υπήρξε πολύ φιλικός μαζί μας και αφάνταστα διαχυτικός. Μελαχρινός, με λευκό δέρμα, δεν έμοιαζε καθόλου για Άραβας και ορισμένες στιγμές μου θύμιζε έναν ξένο ηθοποιό-να δεις πώς τον λέγανε...Μιλούσε με ευχέρεια τα ελληνικά και αυτό το στοιχείο μας εντυπωσίασε το ίδιο με το-καθόλου- αραβικό όνομά του. Ο Τόνι από την πρώτη στιγμή επέμενε να πάμε για φαγητό στο σπίτι του, πράγμα που αρνηθήκαμε, γιατί δεν θέλαμε να στερηθούμε ούτε μια νύχτα κλεισμένοι σε ένα συγκεκριμένο χώρο.

Αρχίσαμε τις βόλτες στους δρόμους, στα σούκς και στα παζάρια. Παζαρεύαμε άχρηστα αντικείμενα και δοκιμάζαμε φεσάκια και κελεμπίες. Παράξενο! Κάθε φορά πουφορούσα την παραδοσιακή στολή των αράβων διαπίστωνα πόσο τους μοιάζω, κι αυτό μ’ ανησυχούσε ιδιαίτερα γιατί ως τότε πίστευα ότι υπερίσχυε το ευρωπαϊκό μου προφίλ.

Ήρεμες φυσιογνωμίες οι Σύροι, κάπως κλειστοί χαρακτήρες, δεν ενοχλούσαν τους ξένους ούτε έπεφταν πάνω τους πιεστικά όπως γινόταν στις Βορειοαφρικάνικες χώρες. Εδώ δεν συναντούσες τη φτώχεια της Αιγύπτου αλλά ούτε και την γραφικότητά της. Σαφώς η επίδραση του στρατιωτικού καθεστώτος ήταν ανεξίτηλα αποτυπωμένη στα πρόσωπά τους.

Ήμασταν τρεις: Ο Χρόνης φωτογράφιζε σπίτια και μαγαζιά για ένα περιοδικόαρχιτεκτονικής, επιμένοντας στην ανατολίτικη αισθητική. Ο Δημήτρης έτρεχε στα χαμάμ και στις γειτονιές αναζητώντας τις συνταγές αρχαίων Ελληνοσύρων μάγων, και εγώ έψαχνα ματαίως στα μικρά φτωχικά βιβλιοπωλεία καμιά σπάνια έκδοση που να με αφορά. Ήθελα να βρω Έλληνες συγγραφείς μεταφρασμένους στα αραβικά για μια έρευνα που είχα ήδη ξεκινήσει. Υπήρχε μια αρμονία στα ενδιαφέροντα και στις προθέσεις της παρέας και σε ένασυμφωνούσαμε απόλυτα: Αφού διαλέξαμε να επισκεφθούμε Πάσχα την Συρία θα μπαίναμε στο πνεύμα της Μεγάλης Εβδομάδας μέσα από τις ακολουθίες στις εκκλησίες των Σύρων Χριστιανών που δεν ήταν και λίγοι όπως μαθαίναμε.

Γκρίζα και ατημέλητη η Δαμασκός, ασφυκτιούσε μέσα στην απολυταρχικότητα του καθεστώτος. Το μονοδιάστατο βλέμμα του Προέδρου μάς κάρφωνε από κάθε πιθανή γωνιά. Οι μεγάλες χρωματιστές αφίσες, με την φυσιογνωμία του, εμπόδιζαν το τοπίο στερώντας μας το βάθος του ορίζοντα. Με το ζόρι έψαχνες μια όμορφη γωνιά για να φωτογραφηθείς, χωρίς να έχεις τον ηγέτη μέσα στο κάδρο. Σε πολλές άλλες αφίσες φιγουράριζε ο γιος του, που θύμιζε τον Σταλόνε με γυαλιά ρέιμπαν, ενώ ένας άλλος του γιος, ο μικρότερος, είχε σκοτωθεί κάνοντας ιππασία.

Τη τρίτη μέρα της παραμονής μας στο ξενοδοχείο ο Τόνι μας κοίταξε ικετευτικά: «Πότε θα έρθετε σπίτι;» ρώτησε σε κυματιστά ελληνικά που έγερναν προς τα νησιώτικα. Εμείς αρνηθήκαμε ξανά, κι αυτός ανασήκωσε χαριτωμένα τα τοξωτά του φρύδια.

Αντί να αποδεχθούμε την πρόσκλησή του τον ρωτήσαμε ποιον Επιτάφιο να ακολουθήσουμε. Στη Συρία επιβιώνουν όλες θρησκείες του κόσμου και όλες Εκκλησίες. Τέτοια κοιτίδα πολύ-θρησκευτικότητας αποκλείεται να στέριωνε στην μονόχνωτη πατρίδα μας. Ο Τόνι μας έδωσε οδηγίες πώς να φτάσουμε σε μια μακρινή χριστιανική γειτονιά.

«Μπορεί να’ ρθω κι εγώ να σας βρω στις εννιά κι αργότερα πάμε σπίτι».

«Μα γιατί επιμένει τόσο πολύ γι αυτή την επίσκεψη;» αναρωτήθηκε ο Δημήτρης.

Μεσημέρι βρεθήκαμε στην «Πύλη του Θωμά» και από κει χωθήκαμε στην γειτονιά των Ορθοδόξων Χριστιανών. Μεγάλη Παρασκευή. Στα στενοσόκακα, και μέσα από τα ανοιχτά παράθυρα και τις μπαλκονόπορτες, ακουγόταν η Λιβανέζα Φαϊρούζ να ψάλλει την «Ζωή εν Τάφω» στα ελληνικά, με την συνοδεία πολυμελούς ορχήστρας και χορωδίας. Η εκπομπή του κρατικού ραδιοφωνικού σταθμού αναμεταδιδόταν ταυτόχρονα από κάθε σπίτι. ΄Όσασπιτικά, τόσα ραδιόφωνα και άλλα τόσα τα συναισθήματα που προκαλούσε η ανατολίτικη και βυζαντινή συνάμα ψαλμωδία. Βιώναμε ένα πρωτόγνωρο θρησκευτικό συναίσθημα που δεν το είχαμε ξαναζήσει στο δικό μας σαματατζίδικο Πάσχα.

Συνεχίσαμε τον ποδαρόδρομο. Στην αυλή μιας αρμένικης εκκλησίας ετοίμαζαν έναν Επιτάφιο-τον στόλιζαν με σοβαρό ύφος δυο αδύνατα αγόρια και μια κοπέλα με υπέροχα σχιστά μάτια. Οι κινήσεις τους υπάκουαν σε μια θρησκευτική τελετουργικότητα.

Το βράδυ πήγαμε στην εκκλησία των Σύρων Ορθοδόξων, όπως μας υπέδειξε ο Τόνι, και ακολουθήσαμε τον Επιτάφιο. Προπορευόταν η μπάντα παίζοντας ένα θλιβερό μονότονο σκοπό που έδινε και τον αργό βηματισμό. Ακολουθούσαν οι πρόσκοποι και στη συνέχεια οι πιστοί. Ο μακρύς ξύλινος Σταυρός, χωρίς Εσταυρωμένο, αποτελούσε σημάδι αναγνώρισης της ακολουθίας. Κόσμος πολύς, περιποιημένος, και ανάμεσά τους πολλά νέα άτομα με καθαρά και λαμπερά πρόσωπα. Ταμπούρλα, ύμνοι και ψαλμωδίες σε κάθε στάση της περιφοράς ΄ δεκαπέντε Φαϊρούζ μαζί και η Καϊρούζ από δίπλα, η ανιψιά της. Δροσερή η βραδιά. Σταυροκοπήθηκα ανυπόκριτα.

Στο μεταξύ, καθώς εμείς βρισκόμασταν ήδη ανάμεσα στο πλήθος, εντοπίσαμε τον Τόνι να περιμένει διακριτικά στο απέναντι πεζοδρόμιο. Με ένα νεύμα προστέθηκε στην παρέα μας, πήρε ένα κερί στο χέρι, και προχώρησε μαζί μας σιωπηλός, αψηφώντας την μουσουλμανική του πίστη.

Όταν τελείωσε η περιφορά του Επιταφίου, ξέραμε ότι δεν θα γλυτώναμε την πρόσκλησή του. Μας έβαλε σε ένα ταξί και ύστερα από λίγη ώρα φτάσαμε στα προάστια της πόλης, σε μια καινούργια σχετικά συνοικία, πυκνή και απρόσωπη. Ο Τόνι ζούσε με την οικογένειά του σε μια τριώροφη πολυκατοικία, χωρίς ασανσέρ. Μια τσιμεντένια στριφογυριστή σκάλα μας ανέβασε στο διαμέρισμα.

Μας υποδέχτηκε μια λεπτή ασκεπής κοπέλα. Η αδελφή του. Πίσω της ξεπρόβαλε μια ευτραφής γυναίκα τυλιγμένη με άσπρη μαντίλα -η μάνα τους. Σε λίγο παρατηρούσα τη μάνα πιο εξεταστικά: Μελαγχολική και καταβεβλημένη γυναίκα με όμορφα χαρακτηριστικά που δεν τα αδίκησε τόσο ο χρόνος-άντε να πλησίαζε τα πενήντα-όσο η απομόνωση και η παραίτηση από κάτι... Όσο εμείς μιλούσαμε εκείνη καθόταν στην πολυθρόνα, απέναντι στην τηλεόραση, και έψαχνε απεγνωσμένα στα δορυφορικά κανάλια σαν να ήθελε να βρει κάτι συγκεκριμένο. Το σπίτι λιτό - με όλα όμως τα απαραίτητα - δείγμα μιας σχετικής οικονομικής ευμάρειας. Είχα χρόνια να δω μωσαϊκό δάπεδο. Το σαλόνι διαχωριζόταν από την τραπεζαρία με γύψινες κολώνες «ελληνιστικού ρυθμού». Ο βερνικωμένος μπουφές, με το συρόμενο τζαμάκι, ήταν γεμάτος αναμνηστικά και μικρά χρυσοστολισμένα ποτηράκια. Κατακόκκινες πολυθρόνες και μπαουλοντίβανα παντού.

Η αδελφή του Τόνι έστρωσε το τραπέζι με φελάφελ και χούμους και εκείνος έφερε άγευστες μπύρες. Αγριοκοιτάξαμε και οι τρεις την σαλάτα με τα ωμά λαχανικά και το τυρί. Προσπαθήσαμε να τα αποφύγουμε κάνοντας πάσα ο ένας στον άλλον: «Μα νηστεύω, δεν θα φάω τυρί, αποκλείεται...»

Πάνω στη συζήτηση μάθαμε αρκετά για τον Τόνι. Ο Τόνι είχε δουλέψει για δυο χρόνια σε ξενοδοχεία της Κύπρου, γι’ αυτό μιλούσε τα ελληνικά με την ιδιαίτερη (άρα Κυπριώτικη) προφορά. Ως μάνατζερ ξενοδοχείου έβγαζε γύρω στις εξήντα χιλιάδες ελληνικές. Λάτρευε τον ελληνικό πολιτισμό και το όνειρό του ήταν να ταξιδέψει στην Αθήνα και να πάει διακοπές στην Μύκονο, την Μέκκα του τουρισμού, όπως την αποκάλεσε. Είχε ακουστά πως αν πας έστω και μια φορά εκεί, δεν χρειάζεται να δεις άλλο τόπο.

Ζαλιστήκαμε με τις μπύρες. Ο Τόνι έβαλε στο κασετόφωνο «ελληνικά» τραγούδια (ντίσκο-τσιφτετέλια) που γνώριζαν μεγάλη επιτυχία στην ανατολική μεσόγειο. Τις επόμενες μέρες, όπου και αν βρισκόμασταν (μαγαζιά, σινεμά, καφενεία), η συριστική φωνή μιας ελληνίδας αοιδούς μας εκδικιόταν για την περιφρόνηση που της είχαμε δείξει στην πατρίδα μας!

«Να χορέψουμε!» φώναξε ο Τόνι.

Κανείς μας δεν κουνήθηκε. Μεγάλη Παρασκευή να στήσουμε χορό σε μουσουλμανικό σπίτι! Ο Χρόνης κρυφογελούσε, ενώ ο Δημήτρης παρακολουθούσε άφωνος τον Τόνι που έριχνε ήδη μια ζεϊμπεκιά με την συνοδεία ενός άλλου συμπατριώτη μας τραγουδιστή -του ιδίου φυράματος με την πετυχημένη που λέγαμε... Ελληνικές δρασκελιές με δερβίσικη περιστροφή!

Η μάνα του Τόνι τσίτωσε το κεφάλι της χαμογελώντας. Έλυσε την μαντίλα της και την άφησε να πέσει στους ώμους. Τα γκριζαρισμένα μαλλιά της πλαισίωσαν ένα στρογγυλό πρόσωπο όπου διαγράφονταν δυο αμυγδαλωτά μελαγχολικά μάτια, όμοια με του γιου της. Βλέπαμε καθαρά μια όμορφη γυναίκα που ασφυκτιούσε πίσω από τον φερετζέ και τηνκαθιερωμένη φορεσιά των μουσουλμανίδων. Με το βλέμμα της ενθάρρυνε τη διασκέδασή μας,ξεπερνώντας προφανώς κάθε συμβατικό κώδικα φιλοξενίας.

Ο Τόνι σχολίασε ότι δεν φιλοξενούσαν συχνά ξένους. Τον παρακάλεσε όμως η μάνα του να τους φέρει στο σπίτι. «Γιατί;» ρωτήσαμε. Εκείνος, αντί για απάντηση, με τράβηξε πρώτο στο σαλόνι παραμερίζοντας τις καρέκλες και το τραπέζι.

Βλέποντας τη χαρά στο πρόσωπο της μεσήλικης γυναίκας αποφάσισα να ενδώσω. Άλλωστε δεν είμαι και από αυτούς που δεν χορεύουν στη ζωή τους και μην σας πω ότι το βάζω και λίγο τάμα, όποτε βρεθώ εκτός Ελλάδας, να ρίξω -δοθείσης ευκαιρίας-και έναν πατροπαράδοτο χορό.

Έτσι βρέθηκα στην «πίστα», ο Τόνι να βαράει παλαμάκια, η μάνα του να κουνάει τα χέρια και το κεφάλι της και η αδελφή του να κοιτάζει τρυφερά τη μάνα που το γλεντούσε. Μία από τις δύο γυναίκες μού πέταξε και ένα μαντήλι να το τυλίγομαι και να το κουνάω ρυθμικά. Θυμήθηκα ένα άλλο τσιφτετέλι πάνω σε κρουαζιερόπλοιο στο Νείλο- εκεί μάλιστα φορούσα κελεμπία που δεν την έβγαλα μέρες μετά... Να μην ξεχάσω και τους χορούς της Τυνησίας, στο μπαρ του Ματζέστικ, με ζωντανή ορχήστρα, ενώ είχε σημάνει το τέλος του ραμαζανιού... Τέλος πάντως, τέλος δεν έχουν οι χοροί...Φαίνεται πήρα το ρόλο μου στα σοβαρά και τα έδωσα όλα. Φέραμε την Ανάσταση δυο μέρες νωρίτερα αλλά -τι πειράζει;-είχαμε πενθήσει δεόντως.

Ξαφνικά εκεί όπως χορεύαμε λικνιστά με τον Τόνι πετάγεται η μάνα του και χώνεται ανάμεσά μας. Πρόλαβα να διακρίνω το ξαφνιασμένο βλέμμα της κόρης της που δεν πρόλαβε να την συγκρατήσει. Ήταν αργά για όλη την οικογένεια, από την οποία έλειπε ο πατέρας, να αναχαιτίσουν την κεφάτη μάνα, που κουνούσε τους γλουτούς, τους ώμους και τη μέση, με τόσο μα με τόσο ρυθμό που θα’ έλεγες ότι χόρευε μια ζωή.

Τέτοια τσαλίμια δεν έχω ξαναδεί, όπως θα’ λεγε ο συχωρεμένος, ο παππούς μου, και ξαφνικά μου’ ρθε στο μυαλό μια καταχωνιασμένη ιστορία που η ανήσυχη μνήμη την επανέφερε καθόλου τυχαία στη δεδομένη στιγμή.

Δεκαετία εξήντα, στο χωριό μου, στο Παγγαίο. Εμφανίζεται ένας περιοδεύον θίασος με τουρκάλες χορεύτριες-έτσι τουλάχιστον δήλωναν- για να δώσουν μια παράσταση στο κινηματοθέατρο «Μέγας Αλέξανδρος». Πλήθος οι άνδρες να κατηφορίζουν στο σινεμά για το μπουλούκι. Και ενώ, πάνω στην σκηνή, χορεύουν οι ζουμερές μουσουλμάνες, πετάγεται ο πρόσφυγας παππούς μου-όμορφος πενηντάρης και κοτσανάτος[1], και αρχίζει να λικνίζεται μαζί τους ξεσηκώνοντας τους υπόλοιπους αρσενικούς από χαρά και οργή. Γιατί, οι άλλοι, παρά το γεγονός ότι διασκέδαζαν με τις αλλόφυλες χορεύτριες δεν τολμούσαν να τις αγγίξουν μην και «μολυνθούν». Μόνον ένας τις έπιανε και τις πιλάτευε. Ποιος άλλος; Ο Θόδωρος, ο ουτσής![2]. Βούιξε το χωριό την άλλη μέρα: ακούς εκεί να χορέψει με τουρκάλα! Να πάει να ξαναβαπτισθεί! Η γιαγιά έπεσε σε μελαγχολία. Για καιρό τον έβλεπαν ως μιασμένο.

Έτσι τώρα κι εγώ χόρευα με μια αλλόπιστη που θα μπορούσε να ήταν μάνα μου-λίγο δύσκολο γιαγιά μου-αν και θα το’ θελα να είχα μια τέτοια γλεντζού συγγενή. Με τι κέφι χόρευε αυτή η γυναίκα! Τι στριφογυρίσματα, τι ρυθμικότητα! Για μια στιγμή, καθώς ακουγόταν ένα «λάτιν-τσιφτετέλι» ελληνικής επινόησης, με άρπαξε από τα χέρια προσπαθώντας να με οδηγήσει στα βήματα του ταγκό.

Χορέψαμε αρκετή ώρα μέσα σε ένα πανδαιμόνιο χαράς ώσπου η γυναίκα αποτραβήχτηκε με μια υπόκλιση. Ξαναφόρεσε τη μαντίλα της, τυλίχτηκε στα μακροφόρια και, αφού μας καληνύχτισε όλους, αποσύρθηκε στην κρεβατοκάμαρά της. Δεν παρέλειψε να μας ξανακαλέσει, μιλώντας άψογα αραβικά, στο σπιτικό τους. Όρκο δεν παίρνω-μέρες άγιες ήταν-αλλά μου φάνηκε ότι μου έκλεισε και λίγο το ματάκι, όχι τίποτε πονηρό αλλά σαν σινιάλο ευχαρίστησης...

«Και γιατί σε φωνάζουνε Τόνι;» ρώτησα τον γιο που έδειχνε ευτυχισμένος με το απροσδόκητο γλέντι της βραδιάς. Ξεκουραζόμασταν σε ένα μπαουλοντίβανο απ’ όπου ξεχείλιζαν μαξιλαράκια κεντημένα με δαιδαλώδη διακοσμητικά μοτίβα. Η αδελφή, ελαφρώς αμήχανη από το ξέσπασμα της μάνας της, αφού μάζεψε πρώτα το τραπέζι, έφυγε να κοιμηθεί.

«Επειδή είμαι μισός Σύρος και μισός Αργεντινός», δήλωσε αυτός ελαφρά συγκινημένος.

Εμείς μείναμε εμβρόντητοι. Έτσι εξηγιόταν η άνεση και το μπρίο για Μουσουλμάνο. Ναι, τώρα θυμήθηκα ποιον χολιγουντιανό ηθοποιό μου θύμιζε. Εκείνον που έπαιζε τους λατινοαμερικάνους... Πώς τον έλεγαν όμως;

«Και ποιος απ’ τους δυο είναι Αργεντινός;», ρωτήσαμε με μια φωνή.

«Η μάνα μου!»

Η μάνα του! Εκείνη μάλλον θα κοιμόταν ευτυχισμένη. Ο Τόνι έβγαλε τα παπούτσια του και έμεινε με τις άσπρες κάλτσες που τόσο πολύ τις φοράνε στα μέρη του. Χαλάρωνε. Σίγουρος ότι θα μας ενδιέφερε η ιστορία του ζήτησε ένα τσιγάρο κι ας μην κάπνιζε ποτέ.

«Ο πατέρας μου ήταν ναυτικός...»

Ταξίδευε με εμπορικά πλοία σε όλο τον κόσμο. Έφευγε από το λιμάνι της Λατάκειας και περνούσε χρόνος για να επιστρέψει στην πατρίδα του. Σε ένα από τα μακρινά του ταξίδια, στην Αργεντινή, γνώρισε μια όμορφη κοπέλα, μόλις δεκάξι χρόνων. Ήταν κι αυτός όμορφος-γύρω στα εικοσιπέντε-«εμένα έμοιαζε», τόνισε ο Τόνι χωρίς δισταγμό- και την κουβάλησε στην Συρία. Βέβαια υπήρξαν κάποιες δυσκολίες μέχρι να διευθετηθεί ο γάμος, αλλά φαίνεται πως και οι δυο τους ήταν τρελά ερωτευμένοι.

«Και πώς έτυχε να γνωριστεί με ένα τόσο μικρό κορίτσι;» ρωτήσαμε και οι τρεις μαζί, οι φιλοξενούμενοι.

Ο Τόνι δεν γνώριζε τις επακριβείς συνθήκες κάτω από τις οποίες γνωρίστηκαν οι γονείς του. Η μικρή κοπέλα έδειχνε ενθουσιασμένη που έφευγε από την άλλη άκρη της γης. Κάπου στον χάρτη έβλεπε μια χώρα, κοντά στην θάλασσα και πολλές άλλες χώρες τριγύρω. Δυο ήπειροι μαζί, Ασία και Ευρώπη και η Αφρική παρακάτω... Πού να ‘ξερε όμως η μικρή νοτιοαμερικάνα ότι θα έμπαινε σε μια εντελώς διαφορετική ζωή. Στην αρχή άντεξε υπομονετικά όλη την αλλαγή, βλέπεις η αγάπη είναι μεγάλο στήριγμα. Όμως πρακτικά δυσκόλευαν τα πράγματα: άλλαζε πίστη, συμπεριφορά, καθημερινότητα. Με τον καιρό μεταμορφωνόταν σε ντόπια, καλυπτόμενη κάτω από την καινούργια της αμφίεση, ώσπουαφομοιώθηκε στο καινούργιο περιβάλλον και ξέχασε εντελώς την πατρίδα της. Ξεχνιέται όμως μια πατρίδα;

«Μεταξύ μας» είπε ο Τόνι χρησιμοποιώντας σωστά ακόμη και αυτή την φράση, «μαράζωνε από νοσταλγία αλλά δεν το έλεγε. Είναι πολύ περήφανη και υπομονετική γυναίκα. Ο πατέρας μου συνέχισε να ταξιδεύει και της υποσχόταν ότι θα την έπαιρνε μαζί του, να ξαναδεί τα μέρη της. Όμως, καθώς την παντρεύτηκε, έπαψε να ταξιδεύει σ’ εκείνες τις θάλασσες. Προτίμησε τις πιο κοντινές. Η μάνα μου το κατάλαβε. Της έταζε ότι θα πήγαιναν αεροπορικώς. Με τον καιρό η μάνα μου σταμάτησε κάθε επαφή με τους δικούς της. Δεν ήταν και καμιά μεγάλη οικογένεια. Είχε μεγαλώσει με μια θεία της. Αληθινούς γονείς δεν γνώρισε ποτέ. Όταν πέθανε ο πατέρας μου από κακιά αρρώστια...»

Ο Τόνι βούρκωσε στην αναφορά του πατέρα του. Παράξενη αντίδραση, έβγαλε τις κάλτσες του και αφού τις έκανε ένα πάνινο μπαλάκι τις πέταξε στην άλλη άκρη του δωματίου.Τα ποτά τον ζάλισαν κανονικά. Όταν πέθανε λοιπόν ο πατέρας του εκείνη βυθίστηκε στη θλίψη. Δεν έβγαινε ούτε έξω στη γειτονιά. Ποιος θα την πήγαινε να ξαναδεί την πατρίδα της;Βρισκόταν τόσο μακριά. Και δεν ήταν μόνον αυτό. Καταλάβαινε ότι κάπου εδώ τελείωνε για πάντα η ζωή της ως γυναίκα. Και ήταν τόσο νέα και μόνη...

«Εγώ της το υποσχέθηκα» είπε ο Τόνι ξεκουμπώνοντας τώρα το πουκάμισό του, «να την πάω έστω για μια φορά στην Αργεντινή. Έχω κι εγώ περιέργεια να δω πώς είναι η χώρα που ανήκω μισός. Όμως πρέπει να δουλέψω πολύ για να βρεθούν τόσα χρήματα. Το ταξίδι είναι μακρινό, είναι δύσκολο. Δεν ξέρω αν μας δώσουν βίζα. Και να πάμε, ποιον ξέρουμε; Θα είμαστε σαν τουρίστες, μάνα και γιος. Μήπως θα ζει η θεία; Θα την θυμούνται τα ξαδέλφια της; Μπορεί να μην την συγχώρεσαν από τότε που έφυγε...».

Λίγο πριν βγάλει και το λευκό φανελάκι του, αργά, μετά τα μεσάνυχτα, σηκωθήκαμε να φύγουμε. Μας έβαλε σε ένα ταξί και γυρίσαμε στο ξενοδοχείο σκεπτικοί. Πρώτος ο Χρόνης άρχισε να τρέχει στην τουαλέτα και εγώ περίμενα την σειρά μου αναπηδώντας στους ίδιους ρυθμούς που χόρευα δυο ώρες πριν. Μαλώναμε ποιος έκανε την αρχή και έφαγε ωμά λαχανικά. Όταν πέσαμε για ύπνο η ιστορία της Αργεντινής κοπέλας στροβίλιζε στο κεφάλι μου και έπαιρνε άλλες διαστάσεις. Ξανάβλεπα τα μελαγχολικά μάτια της γυναίκας που ζωντάνεψαν στη θέα των ξένων επισκεπτών. Ξανάβλεπα με τι χαρά-κοριτσίστικη- χόρευε και λικνιζόταν. Ήμουνα πια σίγουρος ότι αυτός ήταν ο μοναδικός λόγος που ο Τόνι επέμενε να επισκεφθούμε το σπίτι του- δεν ήταν μόνο επειδή αγαπούσε τη ράτσα μας.

«Ελπίζω να μην κουβαλάει τακτικά τουρίστες για να την ψυχαγωγούν!» είπε ο Δημήτρης πικρόχολα μέσα στο σκοτάδι.

«Σιγά μην βρίσκει χορευταράδες Ευρωπαίους!» είπε ο Χρόνης που είχε χωθεί για τρίτη φορά στην τουαλέτα απελπισμένος. Τρικούβερτο γλέντι της εντεροκολίτιδας!

Ανάσταση δεν κάναμε. Στα ερείπια της Παλμύρας και στο διπλανό χωριό δεν υπήρχε εκκλησία. Οι λίγοι χριστιανοί έφυγαν σε γειτονική πόλη για το βράδυ της Ανάστασης.Την επομένη, καθ’ οδόν προς το Χαλέπι, χάλασε το αυτοκίνητο στην ερημιά. Στον γυρισμό, και ενώ περιμέναμε την επιβίβασή μας με την πτήση της Συριακής αεροπορικής γραμμής, ακυρώθηκαν ανεξήγητα οι θέσεις μας. Έξαλλοι βλέπαμε τους Μουσουλμάνους προσκυνητές, που ερχόντουσαν από την Μέκκα, να επιβιβάζονται με τις μποτίλιες του ιερού νερού στη δική μας πτήση και εμείς να παραμένουμε καθηλωμένοι στο έδαφος. Αναχωρήσαμε μέσω Κύπρου μια μέρα μετά.

Στην Κύπρο θυμήθηκα τον Τόνι, υπάλληλο, στα τουριστικά ξενοδοχεία. Ονειρευόταν να αγαπήσει μια ξένη γυναίκα. Μια Ελληνίδα ίσως. Λίγο δύσκολο, ε, Τόνι; Ποια θα ερχόταν να ζήσει στη Δαμασκό, επειδή εσύ έχεις αναλάβει μάνα και αδελφή;

Φθάνοντας στην Αθήνα τους ξέχασα για λίγο ώσπου μια μέρα χτύπησε το τηλέφωνο και ήταν αυτός! Με παρακαλούσε να του στείλω -έγκαιρα- ένα δισκάκι με τα καινούργια τραγούδια της γνωστής αοιδού προτού κάνουν τον γύρο της Μεσογείου. Με χυμένα μούτρα μπήκα σε ένα δισκοπωλείο και αγόρασα το καινούργιο CD της ΄Άντζελας και του το έστειλα.

Στο ευχαριστήριο τηλεφώνημα, που ακολούθησε, ο Τόνι μου αποκάλυψε κάτι που, όπως μου είπε διστακτικά, δεν το είχε πει σε κανέναν ως τώρα. Το έλεγε σε μένα επειδή κατάλαβε ότι μου άρεσαν οι ξένες ιστορίες: Η μάνα του είχε γνωρίσει τον πατέρα του χορεύοντας. Η θεία της, που φρόντιζε την δεκαεξάχρονη ορφανή, κρατούσε ένα μπαρ για ναυτικούς στο λιμάνι. Έβαζε τη μικρή να χορεύει εκεί μέσα -μια σταλιά κοριτσάκι...

«Ύστερα από σαράντα χρόνια χόρεψε ξανά. Μαζί σου», είπε ο Τόνι. «Ο Αλλάχ να σε φυλάει».

Και έκλεισε βουρκωμένος το τηλέφωνο.

[1] Κανείς μας δυστυχώς δεν κληρονόμησε τα πράσινα μάτια του παρά μόνον τα κουσούρια του: έβριζε (στα τουρκικά) και κάπνιζε πολύ.

[2] Έπαιζε ούτι που, επίσης, κανείς μας δεν έμαθε.

Νέα Σμύρνη 1998

Δημοσιεύτηκε στην Οδό Πανός, τ.116, Απρίλιος-Ιούνιος 2002

Τρυφερός σύντροφος

2012-01-15T08:36:00.000-08:00

«-Συμφωνώ, του είπε ο Σκληρός κι ο Καβάφης συνέχισε:

-Η προσπάθεια να βγάζουμε με το ζόρι κάθε σκληρό ήχο από τη γλώσσα μας, όπως λέει και ο φίλος μας Μαυρουδής, θα φτάσει κάποτε να κόψει τα νεύρα της. Μια άνευρη γλώσσα είναι σαν το πλαδαρό σώμα, δεν έχει σφρίγος, κανείς δεν το θέλει. Η γλώσσα, δημώδης, ξεδημώδης, καταντά ένα σακί με πατάτες που θέλεις να ξεχάσεις πως το κουβαλάς συνεχώς στην πλάτη σου. Η γλώσσα χρειάζεται να σε θέλγει, να σε γοητεύει συνεχώς, να σε ζαλίζει με τον ωραίο ρυθμό και την μελωδία των φωνημάτων της. Από το σακί με τις πατάτες που φορτώθηκες, άμαθος στους ώμους σου, πρέπει να ξαναγίνει αυτό που ήταν πριν το φορτωθείς εσύ ο αφύσικος κι ακαλαίσθητος. Ένα πολύτιμο φυλακτό κάτω από το πουκάμισο του εύμορφου νέου. Δεν συμφωνείτε;»

Αλεξάνδρα Δεληγιώργη «Ο τρυφερός σύντροφος» (μυθιστορία), εκδόσεις ΑΓΡΑ

Βασισμένο στη ζωή και στο θάνατο του Γεωργίου Σκληρού, Έλληνα της διασποράς που με το «Κοινωνικόν μας Ζήτημα» το 1907 τάραξε τα πνεύματα. Η πορεία του από την Τραπεζούντα στη Μόσχα, την Πετρούπολη, στην Αθήνα και στο Κάιρο, καταγράφει γεγονότα, όνειρα, ιδέες. Στο απόσπασμα αυτό συναντιέται με τον Κ.Π. Καβάφη το 1919 σε μια διάλεξή του στην Αλεξάνδρεια.

Η Αλεξάνδρα Δεληγιώργη είναι καθηγήτρια στην Φιλοσοφική Σχολή του ΑΠΘ.

Do the Classics Have a Future?

2012-01-14T18:25:00.000-08:00

JANUARY 12, 2012

Mary Beard

The year 2011 has been an unusually good one for the late Terence Rattigan: Frank Langella starred on Broadway in his play Man and Boy (a topical tale of the collapse of a financier), its first production in New York since the 1960s; and a movie of The Deep Blue Sea, featuring Rachel Weisz as the wife of a judge who goes off with a pilot, premiered at the end of November in the UK and opens in the US in December. It’s the centenary of Rattigan’s birth (he died in 1977), and it has brought the kind of reevaluation that centenaries often do. For years—in the eyes of critics, although not of London West End audiences—his elegant stories of the repressed anguish of the privileged classes were no match for the working-class realism of John Osborne and the other angry young dramatists. But we are learning to look again.

I have been looking again at another Rattigan play, The Browning Version, first performed in 1948. It is the story of Andrew Crocker-Harris, a forty-something schoolteacher at an English private school—an old-fashioned disciplinarian who is being forced into early retirement because of a serious heart condition. The Crock’s other misfortune (and “the Crock” is what the children call him) is that he is married to a truly venomous woman called Millie, who divides her time between an on-off affair with the science teacher and devising various bits of domestic sadism to destroy her husband.

But the title of the play takes us back to the classical world. The Crock, as you will already have guessed, teaches the classics (what else could he teach with a name like Crocker-Harris?), and the “Browning Version” of the title refers to the famous 1877 translation by Robert Browning of Aeschylus’ play Agamemnon. Written in the 450s BC, the Greek original told of the tragic return from the Trojan War of King Agamemnon, who was murdered on his arrival home by his wife Clytemnestra and by the lover she had taken while Agamemnon had been away.

This classic is, in a sense, the real star of Rattigan’s play. It is given to the Crock as a retirement present by John Taplow, a pupil who has been taking extra Greek lessons, and who has gradually come to feel some affection for the crabby old schoolmaster. The giving of the gift is the key moment, almost the moment of redemption, in the plot. It is the first time that Crocker-Harris’s mask slips: when he opens the “Browning Version,” he cries. Why does he cry? First, because it forces him to face how he himself is being destroyed, as Agamemnon was, within an adulterous marriage—you’ll have gathered by now that this is not exactly a feminist play. But he cries also because of what young Taplow has written on the title page. It’s a line from the play, carefully inscribed in Greek, which the Crock translates as “God from afar looks graciously upon a gentle master.” He interprets this as a comment on his own career: he has made sure not to be a gentle schoolmaster, and God has not looked graciously upon him.

Rattigan is doing more here than exploring the tortured psyches of the British upper-middle class (and it’s not just another “school story,” which Americans often think a quirky fixation of British writers). Well classically trained himself, he is also raising central questions about the classics, the classical tradition, and our modern engagement with it. How far can the ancient world help us to understand our own? What limits should we place on our reinterpretation and reappropriation of it? (When Aeschylus wrote “God from afar looks graciously upon a gentle master,” he certainly did not have a schoolmaster in mind, but a military conqueror; in fact, the phrase—and this too, I guess, was part of Rattigan’s point—was one of the last spoken by Agamemnon to Clytemnestra before she took him inside to kill him.)

To put it another way, how do we make the ancient world make sense to us? How do we translate it? Young Taplow doesn’t actually rate Browning’s translation very highly, and indeed—to our tastes—it is written in awful nineteenth-century poetry-speak (“Who conquers mildly, God, from afar, benignantly regardeth,” as Browning puts the key line, is hardly going to send most of us rushing to the rest of the play.) But when, in his lessons, Taplow himself gets excited by Aeschylus’ Greek and comes out with a wonderfully spirited but slightly inaccurate version of one of the murderous bits, the Crock reprimands him—”you are supposed to be construing Greek“—that is, translating the language literally, word for word—”not collaborating with Aeschylus.”

Most of us now, I suspect, are on the side of the collaborators, with their conviction that the classical tradition is something to be engaged with, and sparred against, not merely replicated and mouthed. In this context, I can’t resist reminding you of the flagrantly modern versions of Homer’s Iliad by the English poet Christopher Logue, who died on December 2—Kings, War Music, and others—”the best translation of Homer since [Alexander] Pope’s,” as Garry Wills called them in these pages.* This was, I think, both a heartfelt and a slightly ironic comment. For the joke is that Logue, our leading collaborator with Homer, knew not a word of Greek.

Many of the questions raised by Rattigan underlie what I have to say. I’m not here to convince you that classical literature, culture, or art is worth taking seriously; I suspect that would be preaching to the converted. I’m here instead to suggest that the cultural language of the classics continues to be an essential and ineradicable dialect of “Western culture” (embedded in the drama of Rattigan, as much as in the poetry of Ted Hughes or the novels of Margaret Atwood or Donna Tartt—The Secret History couldn’t, after all, have been written about a department of geography). But I also want to examine a bit more closely our fixation on the decline of classical learning. And here too Rattigan’s Browning Version, or its sequels, offer an intriguing perspective.

The play has always been popular with impoverished theater and TV companies, partly for the simple reason that Rattigan set the whole thing in Crocker-Harris’s sitting room, which makes it extremely cheap to stage. But there have also been two movie versions of The Browning Version, which did venture outside Crocker-Harris’s apartment to exploit the cinematic potential of the English private school, from its quaint wood-paneled classrooms to its rolling green cricket pitches. Rattigan himself wrote the screenplay for the first one, starring Michael Redgrave, in 1951. He used the longer format of the film to expand on the philosophy of education, pitting the teaching of science (as represented by Millie’s lover) against the teaching of the classics (as represented by the Crock). And he gave the Crock’s successor as the classics teacher, Mr. Gilbert, a bigger part—making it clear that he was going to move away from the hard-line Latin and Greek grammar grind, to what we would now call a more “pupil-centered” approach.

In 1994 another movie version was made, this time starring Albert Finney. It had been modernized: Millie was renamed Laura, and her science-master lover was now a decidedly preppy American. There was still some sense of the old story: Finney held his class spellbound when he read them some lines of Aeschylus and he cried at the gift of the “Browning Version” even more movingly than Redgrave had. But in a striking twist, a new narrative of decline was introduced. In this version, the Crock’s successor is in fact going to stop teaching the classics entirely. “My remit,” he says in the film, “is to organize a new languages department: modern languages, German, French, Spanish. It is after all a multicultural society.” The Crock is now to be seen as the very last of his species.

But if this movie predicts the death of classical learning, it inadvertently appears to confirm it too. In one scene, the Crock is apparently going through with his class a passage of Aeschylus in Greek, which the pupils are finding very hard to read. Any sharp-eyed classicist will easily spot why they might have been having trouble: for each boy has on his desk only a copy of the Penguin translation of Aeschylus (with its instantly recognizable front cover); they haven’t got a Greek text at all. Presumably some bloke in the props department had been sent off to find twenty copies of the Agamemnon and knew no better than to bring it in English.

That specter of the end of classical learning is one that is probably familiar to everyone. With some trepidation, I want to try to get a new angle on the question, to go beyond the usual gloomy clichés, and (with the help in part of Terence Rattigan) to take a fresh look at what we think we mean by “the classics.” But let’s first remind ourselves of what recent discussion of the current state of the classics, never mind their future, tends to stress.

The basic message is a gloomy one. Literally hundreds of books, articles, reviews, and Op-Ed pieces have appeared over the last ten years or so, with titles like “The Classics in Crisis,” “Can the Classics Survive?,” “Who Killed Homer?,” “Why America Needs the Classical Tradition,” and “Saving the Classics from Conservatives.” All of these in their different ways lament the death of the classics, conduct an autopsy upon them, or recommend some rather belated life-saving procedures. The litany of gloomy facts and figures paraded in these contributions, and their tone, are in broad terms familiar. Often headlined is the decline of Latin and Greek languages in high schools (last year fewer than three hundred young people in England and Wales took classical Greek as part of their high school leaving exam, and those overwhelmingly from private schools) or the closing of university departments of the classics all over the world.

In fact, in November 2011 an international petition was formally launched to ask UNESCO—in the light of the increasing marginalization of the classical languages—to declare Latin and Greek a specially protected “intangible heritage of humanity.” I am not sure what I think about treating classical languages as if they were an endangered species or a precious ruin, but I am fairly confident that it wasn’t great politics, right now, to suggest (as the petition does) that their preservation should be made the particular responsibility of the Italian government. I think Mario Monti has rather too much on his plate already.

What has caused this decline attracts a variety of answers. Some argue that the supporters of the classics have only themselves to blame. It’s a “Dead White European Male” sort of subject that has far too often acted as a convenient alibi for a whole range of cultural and political sins, from imperialism and Eurocentrism to social snobbery and the most mind-numbing form of pedagogy. The British dominated their empire with Cicero in hand; Goebbels chose Greek tragedy for his bedside reading (and, if you believe Martin Bernal, he would have found confirmation for his crazed views of Aryan supremacy in the traditions of classical scholarship itself). Chickens have come home to roost, it’s sometimes said, for the classics in the new multicultural world. Not to mention the fact that, in England at least, the learning of the Latin language was for generations the gatekeeper of rigid class privilege and social exclusivity—albeit at a terrible cost to its apparent beneficiaries. It gave you access to a narrow elite, that’s for sure, but committed your childhood years to the narrowest educational curriculum imaginable; nothing much else but translation into and out of Latin (and when you got a little older, Greek). In the movie of The Browning Version we find Crocker-Harris making his pupils translate into Latin the first four stanzas of Tennyson’s “Lady of Shalott”: an exercise as pointless as it was prestigious.

Others claim that the classics have failed within the politics of the modern academy. If you were to follow Victor Davis Hanson and his colleagues, you would in fact lay the blame for the general demise of the subject firmly at the door of careerist Ivy League academics who (in the pursuit of large salaries and long sabbaticals) have wandered down some self-regarding postmodern cul-de-sac, when ordinary students and the “folks out there” really want to hear about Homer and the other great paragons of Greece and Rome. To which the retort is: maybe it is precisely because professors of the classics have refused to engage with modern theory and persisted in viewing the ancient world through rose-tinted spectacles (as if it was a culture to be admired) that the subject is in imminent danger of turning into an antiquarian backwater.

The voices insisting that we should be facing up to the squalor, the slavery, the misogyny, the irrationality of antiquity go back through Moses Finley and the Irish poet and classicist Louis MacNeice to my own illustrious nineteenth-century predecessor in Cambridge, Jane Ellen Harrison. When I should be remembering the glories of Greece, wrote MacNeice memorably in his Autumn Journal,

I think instead

Of the crooks, the adventurers, the opportunists,

The careless athletes and the fancy boys…

…the noise

Of the demagogues and the quacks; and the women pouring

Libations over graves

And the trimmers at Delphi and the dummies at Sparta and lastly

I think of the slaves.

Of course, not everything written on the current state of the classics is irredeemably gloomy. Some breezy optimists point, for example, to a new interest among the public in the ancient world. Witness the success of movies like Gladiator or Stacy Schiff’s biography of Cleopatra or the continuing stream of literary tributes to, or engagements with, the classics (including at least three major fictional or poetic reworkings of Homer in the last twelve months). And against the baleful examples of Goebbels and British imperialism, you can parade a repertoire of more radical heroes of the classical tradition—as varied as Sigmund Freud, Karl Marx (whose Ph.D. thesis was on classical philosophy), and the American Founding Fathers.

As for Latin itself, a range of different stories is told in the post-Crocker-Harris world. Where the teaching of the language hasn’t been abolished altogether, you are now likely to read of how Latin, freed of the old-fashioned grammar grind, can make a huge impact on intellectual and linguistic development: whether that’s based on the studies from schools in the Bronx that claim to show that learning Latin increases children’s IQ scores or on those common assertions that knowing Latin is a tremendous help if you want to learn French, Italian, Spanish, or any other Indo-European language you care to name.

But there’s a problem here. Some of the optimists’ objections do hit home. The classical past has never been co-opted by only one political tendency: the classics have probably legitimated as many revolutions as they’ve legitimated conservative dictatorships (and Aeschylus has over the years been performed both as Nazi propaganda and to support liberation movements in sub-Saharan Africa). Some of the counterclaims, though, are plain misleading. The success of Gladiator was absolutely nothing new; think of Ben-Hur, Spartacus, The Sign of the Cross, and any number of versions of The Last Days of Pompeii right back almost to the very beginning of cinema. Nor is the success of popular classical biography; countless people of my generation were introduced to antiquity through the biographies by Michael Grant, now largely forgotten.

And I’m afraid that many of the arguments now used to justify the learning of Latin are perilous too. Latin certainly teaches you about language and how language works, and the fact that it is “dead” can be quite liberating: I’m forever grateful that you don’t have to learn how to ask for a pizza in it, or the directions to the cathedral. But honestly, if you want to learn French, you’d frankly be better off doing that, not starting with some other language first. There is really only one good reason for learning Latin, and that is that you want to read what is written in it.

That’s not quite what I mean, though. My bigger question is: What drives us so insistently to examine the “state” of the classics, and to buy books that lament their decline? Reading through opinion after opinion it can sometimes feel that you are entering a strange form of hospital drama, a sort of academic ER, with an apparently sick patient (the classics) surrounded by different doctors who can’t quite agree on either the diagnosis or prognosis. Is the patient merely malingering and really fighting fit? Is a gradual improvement likely, but perhaps never back to the peak of good health? Or is the illness terminal and palliative care or covert euthanasia the only options? But why are we so interested in what’s going to happen to the classics, and why discuss it in this way, and fill so many pages with the competing answers? There’s something a bit paradoxical about the “decline of the classics debate” and the mini publishing industry that appears to depend on large number of key supporters of the classics buying books that chart their demise. I mean, if you don’t give a toss about Latin and Greek and the classical tradition, you don’t choose to read a book on why no one’s interested in them anymore.

You will, I suspect, already have spotted all kinds of different assumptions about what we think “the classics” are underlying the various arguments about their state of health: from something that comes down more or less to the academic study of Latin and Greek to—at the other end of the spectrum—a wider sense of popular interest in the ancient world in all its forms. Part of the reason why people disagree about how “the classics” are doing is that when they talk about “the classics” they aren’t talking about the same thing. I don’t plan to offer a straightforward redefinition. But I am going to pick up some of the themes that emerged in Terence Rattigan’s play to suggest that the classics are embedded in the way we think about ourselves, and our own history, in a more complex way than we usually allow. They are not just from or about the distant past. They are also a cultural language that we have learned to speak, in dialogue with the idea of antiquity. And to state the obvious, in a way, if they are about anybody, the classics are, of course, about us as much as about the Greeks and Romans.

But first the rhetoric of decline, and let me read you another piece of gloom:

On many sides we hear confident assertions…that the work of Greek and Latin is done—that their day is past. If the extinction of these languages as potent instruments of education is a sacrifice inexorably demanded by the advancement of civilisation, regrets are idle, and we must bow to necessity. But we know from history that not the least of the causes of the fall of great supremacies has been the supine-ness and short-sightedness of their defenders. It is therefore the duty of those who believe…that Greek and Latin may continue to confer in the future, as they have done in the past, priceless benefits upon all higher human education, to inquire whether these causes exist, and how they may be at once removed. For if these studies fall, they fall like Lucifer. We can assuredly hope for no second Renaissance.

Now, as you will have guessed from the rhetorical style, that was not written yesterday (although you could have heard much the same points made yesterday). It is, in fact, by the Cambridge Latinist J.P. Postgate, lamenting the decline of Latin and Greek in 1902—a famous lament, published in an influential London magazine (The Fortnightly Review) and powerful enough to lead directly, over one hundred years ago, to the establishment in the UK of the Classical Association, whose aim was to bring like-minded parties together explicitly to save the classics.

The point is that you can find such lamentations or anxieties almost anywhere you look in the history of the classical tradition. As is well known, Thomas Jefferson, in 1782, justified the prominence of the classics in his own educational curriculum partly because of what was happening in Europe: “The learning Greek and Latin, I am told, is going into disuse in Europe. I know not what their manners and occupations may call for: but it would be very ill-judged in us to follow their example in this instance.”

All this seems almost preposterous to us; for, in our terms, these are voices from the Golden Age of classical study and understanding, the age that we have lost. But they are an important reminder of one of the most important aspects of the symbolic register of the classics: that sense of imminent loss, the terrifying fragility of our connections with distant antiquity (always in danger of rupture), the fear of the barbarians at the gates and that we are simply not up to the preservation of what we value. That is to say, tracts on the decline of the classics are not commentaries upon it, they are debates within it: they are in part the expressions of the loss and longing and the nostalgia that have always tinged classical studies. As so often, creative writers capture this sense rather more acutely than professional classicists. The sense of fading, absence, past glories, and the end of an era is a very clear message of The Browning Version.

But another side of the fragility is a major theme of Tony Harrison’s extraordinary play The Trackers of Oxyrhynchus, first performed in 1988—featuring (in one part of a complex plot that mixes ancient and modern) a pair of British classicists who are excavating in the rubbish dumps of the town of Oxyrhynchus in Egypt for the scraps of papyrus, with all the “new” bits of classical literature that they may contain, or the precious glimpses they might give of the mundane and messy real life of the ancient world. But as Harrison insists, all you ever get are the fragments from the wastepaper baskets—and the frustration and disappointments of the process send one of the excavators mad.

The truth is that the classics are by definition in decline; even in what we now call the “Renaissance,” the humanists were not celebrating the “rebirth” of the classics; rather like Harrison’s “trackers,” they were for the most part engaged in a desperate last-ditch attempt to save the fleeting and fragile traces of the classics from oblivion. There has been no generation since at least the second century AD that has imagined that it was fostering the classical tradition better than its predecessors. But there is of course an up-side here. The sense of imminent loss, the perennial fear that we might just be on the verge of losing the classics entirely, is one very important thing that gives them—whether in professional study or creative reengagement—the energy and edginess that I think they still have.

I am not sure that this helps us very much in predicting the future of the classics, but my guess is that in 2111 people will still be engaging with the classics, edgily and creatively, that they will still be lamenting their decline—and probably looking back to us as a Golden Age of classical studies.

But the question still remains: What do we mean by “the classics”? I am conscious that I have been almost as inconsistent as those I have criticized. Sometimes I have been talking about Latin and Greek, sometimes about a subject studied by people who self-describe as classicists, sometimes about a much more general cultural property (the stuff of movies, novels, and poetry). Now definitions are often false friends. The smartest and most appealing tend to exclude too much; the most judicious and broadest are so judicious as to be unhelpfully dull. (One recent attempt to define the classics runs: “the study of the culture, in the widest sense, of any population using Greek and Latin, from the beginning to (say) the Islamic invasions of the seventh century AD.” True, but…)

I’m not going to construct an alternative. But I do want to reflect on what the coordinates of a definition might be—on a template that might be more helpful in thinking about what “the classics” are, and how their future might lie. At its simplest, I think that we have to go beyond the superficially plausible idea (embedded in the definition I’ve just quoted) that the classics are—or are about—the literature, art, culture, history, philosophy, and language of the ancient world. Of course they are partly that. The sense of loss and longing that I described is for the culture of the distant past, the fragments of papyrus from the trash cans of Oxyrhynchus. But not solely. As the nostalgic rhetoric makes absolutely clear, the sense of loss and longing is also for our predecessors whose connections to the ancient world we often believe to have been so much closer than our own.

To put this as crisply as I can, the study of the classics is the study of what happens in the gap between antiquity and ourselves. It is not only the dialogue that we have with the culture of the classical world; it is also the dialogue that we have with those who have gone before us who were themselves in dialogue with the classical world (whether Dante, Raphael, William Shakespeare, Edward Gibbon, Pablo Picasso, Eugene O’Neill, or Terence Rattigan). The classics (as writers of the second century AD had already spotted) are a series of “Dialogues with the Dead.” But the dead do not include only those who went to their graves two thousand years ago. This is an idea nicely captured in another article in The Fortnightly Review, this time a skit that appeared in 1888, a sketch set in the underworld, in which a trio of notable classical scholars (the long-dead Bentley and Porson, plus their recently deceased Danish colleague Madvig) have a free and frank discussion with Euripides and Shakespeare. This little satire also reminds us that the only actual speakers in this dialogue are us; it is we who ventriloquize, who animate what the ancients have to say: in fact, here the classical scholars complain what a terrible time they are having in Hades, because they are constantly being told off by the ancient shades who complain that the classicists have got them wrong.

Two quite simple things follow from this. The first is that we should be much more alert than we often are to the claims we make about the classical world—or, at least, we should be more strategically aware of whose claims they are. Take, for example, the common statement “The ancient Athenians invented democracy.” Put like that, it is simply not true. As far as we know, no ancient Greek ever said so; and anyway democracy isn’t something that is “invented” like a piston engine. Our word “democracy” derives from the Greek, that is correct. Beyond that, the fact is that we have chosen to invest the fifth-century Athenians with the status of “inventors of democracy”; we have projected our desire for an origin onto them. (And it’s a projection that would have amazed our predecessors two hundred years ago—for most of whom fifth-century-BC Athenian politics was the archetype of a disastrous form of mob rule.)

The second point is the inextricable embeddedness of the classical tradition within Western culture. I don’t mean that the classics are synonymous with Western culture; there are of course many other multicultural strands and traditions that demand our attention, define who we are, and without which the contemporary world would be immeasurably poorer. But the fact is that Dante read Virgil’s Aeneid, not the epic of Gilgamesh. What I have stressed so far is our engagement with our predecessors through their engagement with the classics. The slightly different spin on that would be to say that it would be impossible now to understand Dante without Virgil, John Stuart Mill without Plato, Donna Tartt without Euripides, Rattigan without Aeschylus. I’m not sure if this amounts to a prediction about the future; but I would say that if we were to amputate the classics from the modern world, it would mean more than closing down some university departments and consigning Latin grammar to the scrap heap. It would mean bleeding wounds in the body of Western culture—and a dark future of misunderstanding. I doubt we’ll go that way.

I would like to finish with two final points, one a slightly austere observation about knowledge and expertise; the other something rather more celebratory.

First, knowledge: I have referred several times to the way that we ourselves have to ventriloquize the ancient Greeks and Roman, and to animate their writings and the material traces they have left; the dialogue that we have with them is not an equal one; we’re in the driver’s seat. But if it’s going to be a useful and constructive dialogue, not an incoherent and ultimately pointless Babel, it needs to be founded on expertise in the ancient world and in ancient languages. Now I don’t mean by that that everyone should learn Latin and Greek (any more than I mean that no one can get anything out of Dante unless they personally have read Virgil). Luckily, cultural understanding is a collaborative, social operation.

The important cultural point is that some people should have read Virgil and Dante. To put it another way, the overall strength of the classics is not to be measured by exactly how many young people know Latin and Greek from high school or university. It is better measured by asking how many believe that there should be people in the world who do know Latin and Greek, how many people think that there is an expertise in that worth taking seriously—and ultimately paying for.

My one concern, I suppose, is that while there is still a huge and widespread enthusiasm for the classics, expertise in the sense I have just mentioned is more fragile. Christopher Logue knew no Greek when he embarked on the Iliad; but he knew a man who did know it, very well—Donald Carne-Ross, who went on to become professor of the classics at Boston University. Compare that collaboration to the way, even in significant publications in academic disciplines bordering on the classics (in art history, for example, or English), you repeatedly find misprinted, garbled, wrongly translated Latin and Greek. I don’t mind the authors not knowing the languages; that’s fine. But I do mind that they don’t bother to call on someone else’s expertise to help them get it right. Most ironically of all, perhaps, in my own recent copy of Rattigan’s Browning Version, the bits of Greek that are central to the play are so misprinted that they make little sense. The Crock would be turning in his grave. Or to put it my way, you can’t have a dialogue with nonsense.

But I don’t want to end with that curmudgeonly thought. As I looked over what I had written, I thought that there was one thing about the classics that had got left out in this lecture: a due sense of wonderment. Professional classicists are not good in this respect. You’ll most often hear them complaining about all the things we don’t know about the ancient world, bemoaning that we have lost so many books of Livy, or that Tacitus doesn’t tell us about the Roman poor. But that is to miss the point. What is truly amazing is what we have, not what we don’t have from the ancient world. If you didn’t already know, and someone were to say that material written by people who lived two millennia ago or more still survived in such quantities that most people wouldn’t be able to get through it in a lifetime—you wouldn’t believe them. It’s astonishing. But it’s the case; and it offers the possibility of a most wondrous shared voyage of exploration.

At this point in my reflections I picked up Browning’s translation of the Agamemnon and looked more carefully at how he introduced it. “May I be permitted,” he writes, “to chat a little, by way of recreation, at the end of a somewhat toilsome and perhaps fruitless adventure?”

Toilsome? Probably. Fruitless? I don’t think so, despite the very old-fashioned ring of Browning’s language. Adventure? Yes certainly—and adventures in the classics are something we can all share.

Νew York Times Review of Books

Γ.Ξ. Στογιαννίδης

2012-01-13T16:46:00.000-08:00

Πανικός

Να μη χάσω και σένα

γιατί θαμαι το τριμμένο πουκάμισο

η υποψία του παλιού εαυτού μου

αυτός που από πόρτα σε πόρτα γυρίζοντας

κανείς δεν τον αναγνωρίζει.

Αφού κι οι νύχτες μ’ αρνήθηκαν

σαν ένας ξένος αισθάνομαι χωρίς όνειρα

όταν να ονειρευτώ μια στιγμή δεν μ’ αφήνουν.

Μονάχα ο πανικός μ’ εξουσιάζει

αυτός με ξυπνά αυτός το μεδούλι μου αδειάζει

πρωί, πρωί με πετά στα σκουπίδια.

Γεννήθηκε στην Ξάνθη και πέρασε τα παιδικά του χρόνια στη Θάσο, τη Θεσσαλονίκη και την Καβάλα. Κατά τη διάρκεια του ελληνοαλβανικού πολέμου υπηρέτησε στο αλβανικό μέτωπο. Από τα τέλη της δεκαετίας του 1920 ως γύρω στα 1970 έζησε στην Καβάλα, εργαζόμενος σε οικογενειακή βιοτεχνία και μετά το 1970 εγκαταστάθηκε στη Θεσσαλονίκη, όπου ασχολήθηκε επαγγελματικά με το εμπόριο. Κατά τη διάρκεια της παραμονής του στην Καβάλα υπήρξε ιδρυτικό μέλος της Λέσχης Γραμμάτων και Τεχνών και το 1934 εξέδωσε το λογοτεχνικό περιοδικό «Νέοι» που κυκλοφόρησε τέσσερα τεύχη. Συνεργάστηκε επίσης ως μέλος της συντακτικής επιτροπής με τα περιοδικά της Καβάλας «Σκαπτή Ύλη», «Εννέα Οδοί», «Αργώ» και τα περιοδικά της Θεσσαλονίκης «Μακεδονικά Γράμματα», «Ροτόντα» καθώς επίσης με διάφορες εφημερίδες της Θεσσαλονίκης και της Καβάλας, όπου δημοσίευσε κριτικά δοκίμια. Από το 1975 και για πέντε χρόνια πραγματοποίησε ραδιοφωνικές εκπομπές με τίτλο Γύρω από την ποίηση στο ραδιοφωνικό σταθμό ΕΡ2 της Θεσσαλονίκης. Στη λογοτεχνία πρωτοεμφανίστηκε το 1931 με δημοσιεύσεις ποιημάτων του στο περιοδικό «Ορίζοντες» του Πειραιά. Πέθανε το 1996.

Ποιητικές συλλογές:

«Περιστέρια στο φως», 1949

«Συγκομιδή της μοναξιάς», 1952

«Εαρινά εγκώμια», 1956

«Το ξύλινο πουλί», 1960

«Ο εξώστης και τα πράγματα», 1964

«Ενοχή αθωότητος», 166

«Περίπτερο», 1973

«Απειλή», 1974

«Το πρόσωπο της Ευριδίκης», 1975

«Στις προσβάσεις του ύπνου», 1976

«Εσωτερική επένδυση», 1977

«Αφήγηση ξεναγού», 1979

«αμήχανη έξοδος», 1982

«Περιγραφή ακινήτου», 1983

«Εν μέσω αλαλαζόντων», 1991

2012-01-12T08:53:00.000-08:00

ΑΝΔΑΝΙΕΥΣ

αθιγγανίδες χορεύουν

όμως δε λησμονούν μέσα στην ηδονή-τους κύκλους-του χορού

να κοσμήσουν τα μακρυά ολόμαυρα

μαλλιά τους

με πολύχρωμα λουλούδια

οι γύφτισσες είναι -βέβαια-τρεις:

η μία λέγεται Θοδώρα

η άλλη Σουλτάνα

και η τρίτη

είναι

ο στρατηγός Θεόδωρος Κολοκοτρώνης.

Νίκος Εγγονόπουλος

από την συλλογή «Η επιστροφή των πουλιών» (1946)

ΠΟΙΗΜΑΤΑ, ΙΚΑΡΟΣ

Σωλ Μπέλοου

2012-01-08T02:34:00.000-08:00

«Όλα αυτά ήταν πρόσωπα κοινά. Ποτέ δε θα τους άφηνα να το σκεφτούν, αλλά είναι καιρός να ομολογήσω ότι τους αντιμετωπίζω με συγκατάβαση. Τους έλειπαν τα ανώτερα κίνητρα. Ήταν προϊόντα σειράς της μαζικής δημοκρατίας μας που δεν είχαν καμιά διακεκριμένη συνεισφορά στην ιστορία του είδους ΄ τους αρκούσε να συσσωρεύουν χρήμα ή να σαγηνεύουν γυναίκες, να συνουσιάζονται, να ευημερούν στο κρεβάτι σαν τα εκφυλισμένα τέκνα του Έρωτα, αρσενικά και όχι ανδροπρεπή ΄ ζούσαν άντρες και γυναίκες το ίδιο, με ισχνές ιδέες, χωρίς ομορφιά, χωρίς αρετή, δίχως στοιχειώδη πνευματική ανεξαρτησία-προνομιούχα ως προς το χρήμα και τα αγαθά, αποδέκτες των ωφελημάτων που επιδαψίλευσε η κατάκτηση της φύσης από τον άνθρωπο, όπως προέβλεψε ο Διαφωτισμός, και των υψηλών τεχνολογικών επιτευγμάτων που μεταμόρφωσαν τον υλικό κόσμο. Σαν άτομα, σαν πρόσωπα, δε βρισκόμαστε στο ύψος αυτών των συλλογικών επιτευγμάτων».

ΣΩΛ ΜΠΕΛΟΟΥ «Η μοναδική» Καστανιώτης μετάφραση Βασίλης Καλλιπολίτης

«Ένα πράγμα θα πρέπει να’χεις δει πιο ολοκάθαρα: το να κάνεις λεφτά είναι πράξη επιθετική. Αυτό είναι όλο. Η λειτουργική ερμηνεία είναι η μόνη. Οι άνθρωποι πάνε να παίξουν στο χρηματιστήριο για να σκοτώσουν. Η έκφραση είναι «I am going to make a killing” (πάω να κάνω φόνο). Δεν είναι τυχαίο. Μόνο που δεν έχουν το πραγματικό κουράγιο να σκοτώσουν και στήνουν ένα σύμβολο του φόνου: το χρήμα. Διαπράττουν φόνο στην φαντασία τους….»

ΣΩΛ ΜΠΕΛΟΟΥ «Άδραξε τη μέρα» μετάφραση Κατερίνα Αγγελάκη-Ρουκ, Καστανιώτης.

O Σωλ Mπέλοου γεννήθηκε στον Kαναδά το 1915. Σε όλη του τη ζωή συνδύασε την πανεπιστημιακή καριέρα με τη λογοτεχνική παραγωγή και έζησε πολλά χρόνια στην Eυρώπη. Kέρδισε το Eθνικό Bραβείο Bιβλίου για τα μυθιστορήματα Oι περιπέτειες του Όγκυ Mαρτς (1953), Xέρτσογκ (1964) και O πλανήτης του κυρίου Σάμλερ (1970). Eπίσης κέρδισε το Eθνικό Mετάλλιο Tεχνών για το Άδραξε τη μέρα (1956), ενώ για το μυθιστόρημά του Tο δώρο του Xάμπολντ (1975) πήρε το βραβείο Πούλιτζερ. Tο 1976 κέρδισε το βραβείο Nόμπελ «για την ανθρώπινη κατανόηση και τη λεπτή ανάλυση του σύγχρονου πολιτισμού».

Tο 1984 χρίστηκε μέλος της γαλλικής Λεγεώνας της Tιμής και το 1990 του απονεμήθηκε το Mετάλλιο του Eθνικού Iδρύματος Bιβλίου για τα αμερικανικά γράμματα. Στις Eκδόσεις Kαστανιώτη κυκλοφορούν τα βιβλία του H κλοπή (μτφρ. Πέγκυ Bουδούρη, 1990), H μοναδική (μτφρ. Bασίλης Kαλλιπολίτης, 1998), Xέρτσογκ (μτφρ. Δημήτρης Στεφανάκης, 1999), Ραβελστάιν (μτφρ. Δημήτρης Στεφανάκης, 2001) και Άδραξε τη μέρα (μτφρ. Κατερίνα Αγγελάκη-Ρουκ, 2004). Πέθανε τον Απρίλιο του 2005.

Από τις Εκδόσεις Καστανιώτη κυκλοφορούν:

Η μοναδική - Άδραξε τη μέρα, 2010

Το θύμα, 2007

Άδραξε τη μέρα, 2004

Ραβελστάιν, 2001

Χέρτσογκ, 2000

Η μοναδική, 1998

Η κλοπή, 1990

Βραβεία

1976 ΝΟΜΠΕΛ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ

Διαβάζοντας Τολστόι

2012-01-04T00:58:00.000-08:00

Με ρωτάνε κάποιοι φίλοι γιατί δεν ανάρτησα λίστες βιβλίων που διάβασα είτε εγώ είτε αυτοί τη χρονιά που πέρασε παρά το γεγονός ότι είμαι λιστομανής. Μερικές φορές σκέφτομαι ότι η ανάρτηση βιβλίων που διαβάστηκαν είναι μια αποκάλυψη των όμορφων κρυφών μυστικών μας. Σαν να γράφουμε τι τρώμε, τι πίνουμε κάθε τόσο, με ποιους περνάμε καλά.

Όμως φέτος υπήρχε μια διαφορετική εξήγηση: Διάβασα Τολστόι.

Συνήθως με τους κλασικούς έχουμε μια δικαιολογία ότι τους διαβάσαμε στην εφηβεία μας και ότι θα τους δώσουμε μια δεύτερη ευκαιρία αργότερα. Με τον Τολστόι συνέβαινε το ίδιο. Όταν, πέρυσι, ξεφύλλισα μια χαρτόδετη «Άννα Καρένινα», που είχα στην εφηβική μου βιβλιοθήκη, ανατρίχιασα. Ήταν το μισό κείμενο, διασκευή του κερατά. Το «Πόλεμος και ειρήνη» (δανεισμένο τη δεκαετία του εβδομήντα από έναν γείτονα) το είχα παρατήσει στη μέση ΄ με κούραζε στα δεκαοκτώ. Έτσι. με τα χρόνια. μόνον κάποια σκόρπια διηγήματα έπεφταν στα χέρια μου.

Η χρονιά του Τολστόι δεν συμπίπτει ημερολογιακά με το τον Ιανουάριο μέχρι Δεκέμβριο. Άρχισε το καλοκαίρι με διηγήματα και νουβέλες, τον Σεπτέμβριο με το «Πόλεμος και ειρήνη», στην συνέχεια με την «Άννα Καρένινα» και συνεχίζεται τώρα με πολλαπλά κείμενά του. Τουλάχιστον 4.000 σελίδες-μέχρι στιγμής- που μου θύμιζαν βιβλική ανάγνωση.

Διάβαζα με το μολύβι στο χέρι και δεν προλάβαινα να σημειώνω. Το μέγεθος του Τολστόι είναι απέραντο. Δεν πρόκειται μόνον για έναν από τους πρώτους μοντερνιστές αλλά για τον θεμέλιο λίθο αυτού που ονομάζουμε σύγχρονο μυθιστόρημα. Απλόχερη αφήγηση γεμάτη ζωή σε κάθε έκφανσή της, μια μεγαλοπρεπής ματιά στην ανθρώπινη ύπαρξη, μια περιγραφικότητα υλικών και ψυχικών δεδομένων που αγγίζει την μικροσκοπική και μακροσκοπική παρατήρηση. Η μόνιμη αίσθηση που είχα ήταν του 3D, ότι δηλαδή βρισκόμουν μέσα στο κείμενο, συμμετείχα στην αφήγηση, έβλεπα μαζί με τον Θεό τα πάντα γύρω μου.

Θα μου πεις χρειάστηκε να περάσουν τριάντα χρόνια για να επιστρέψεις στις ιερές γραφές; Σίγουρα, ναι. Γιατί πάντα μοίραζα την λογοτεχνία σε ξένη και ελληνική, σε αγγλόφωνη και έτσι χανόταν μια φυσική συνέχεια είτε εννοιολογική είτε χρονολογική. Επίσης θέλει χρόνο και ψυχικό εφόδιο για να διαβάσεις τους κλασικούς με τον τρόπο τους. Και θέλει μπόλικο διαθέσιμο χρόνο, καθημερινό που τον απόκτησα φέτος αφού απαλλάχτηκα από το δημόσιο.

Στο μεταξύ, ανάμεσα σε κάθε έργο του Τολστόι, ως διάλειμμα, διάβαζα και κάποια πρόσφατα ελληνικά ή ξένα λογοτεχνικά έργα. Μερικά άντεχαν. Τα γονίδια της γραφής είναι διάσπαρτα στους ταλαντούχους. Όμως αυτό που διέβλεπα ήταν ένα γράψιμο συμμαζεμένο, άλλοτε αφαιρετικό και άλλοτε λογοτεχνίζον, με το άγχος, ωστόσο, να φανεί ως έχει. Δεν υπάρχει χειρότερο γραφή από εκείνη που θέλει να φαίνεται «παστρικιά» και «καλογραμμένη». Η εγγενής δημιουργικότητα δεν χρειάζεται να αποκαλύπτεται, είναι ήδη εκεί εγκατεστημένη στο κείμενο.

Με τον Τολστόι αισθάνθηκα και αισθάνομαι το ίδιο δέος μπροστά στην τέλεση ενός μυστηρίου, μιας γέννας, του θανάτου, του γάμου, του έρωτα. Τέλος, με τον Τολστόι είχα την αίσθηση ότι μετατοπίστηκε και ο ψυχισμός μου. Σαν να ήθελα να είμαι αν όχι ένας καλύτερος άνθρωπος και συγγραφέας, τουλάχιστον μου δόθηκε το έναυσμα και η επιθυμία να το έχω σαν αυτοσκοπό. Ποτέ δεν είναι αργά.

Νέα Σμύρνη 2011, Ιανουάριος

μια πρωτοχρονιάτικη ιστορία

2011-12-31T05:00:00.000-08:00

Βρετανική θαλπωρή

Βρέθηκε στο Λονδίνο, πρωτοχρονιάτικα, ηρεμία δεν έβρισκε στην πατρίδα του, τις γιορτινές μέρες. Το βράδυ της πρωτοχρονιάς, με άλλους δύο φίλους, που μένανε στο ίδιο ξενοδοχείο της Ράσσελ Σκουέαρ, πήγανε στο Μπρίξτον, σε ένα κλαμπ. Όλο το βράδυ το πέρασε χαζεύοντας τους άλλους να χορεύουν ιδρωμένοι και να πίνουν νερό από μπουκαλάκια που κρατούσαν στο χέρι. Οι δώδεκα μήνες του χρόνου, ολόγυμνοι, χόρευαν σε σιδερένια κλουβιά που κρεμόντουσαν στις άκρες της τεράστιας αίθουσας.

Ως εκεί.

Το απόγευμα της Πρωτοχρονιάς ξύπνησε με ένα κενό μέσα του. Οι δρόμοι του Λονδίνου άδειοι, οι φίλοι του κοιμόντουσαν ακόμη. Θυμήθηκε τον Χαράλαμπο, μακρινό ξάδελφο του πατέρα του, πάνω από πενήντα και βάλε. Από μικρός μετανάστης στην Αγγλία έφτασε στο Λονδίνο και παντρεύτηκε μια Αγγλοκύπρια. Μία φορά στα πέντε χρόνια ο Χαράλαμπος ερχόταν στην Ελλάδα να δει τη μάνα και τα αδέλφια του, πιο πολύ στην Κύπρο πήγαιναν για διακοπές.

Του τηλεφώνησε εξηγώντας του χρονιάρα μέρα ποιος ήταν και από πού. Ύστερα ξεκίνησε, κάπως ενοχικά, με τον υπόγειο για τα βόρεια του Λονδίνου, για το Γούντγκριν, εικοσιπέντε λεπτά κάτω από τη γη, με κάτι διαλυμένους τύπους στο βαγόνι. Ο σταθμός υγρή μοναξιά και σαπισμένα κοκκινότουβλα. Ο Χαράλαμπος, γερασμένος, μεταλλαγμένος, ήρθε να τον πάρει από τον σταθμό, συγκινημένος, που θα έβλεπε ένα κομμάτι μιας πατρίδας που σχεδόν είχε εξανεμιστεί απ’ την ψυχή του. Στο κασετόφωνο του αυτοκινήτου άκουγε την Μαρινέλλα που άφησε στην πατρίδα του, «όταν σημάνει εσπερινός, σαββατοβραδινός».

Όταν έφτασαν στο συνηθισμένο εγγλέζικο σπίτι, η σαραντάχρονη γυναίκα του Χαράλαμπο τους υποδέχθηκε αναψοκοκκινισμένη. Ήταν ήδη οργισμένη με τον δεκαοκτάχρονο γιο τους που έφυγε από το σπίτι και για να συγκατοικήσει μ’ άλλους τρεις φίλους του. Ξέσπασε, αψηφώντας τον επισκέπτη, τα μεσογειακά της γονίδια αποδείχτηκαν ισχυρότερα. Ο μικρότερος γιος, ήταν χαμένος σε ένα παιγνίδι στον υπολογιστή, ούτε που σήκωσε το κεφάλι του. Μια Κύπρια γιαγιά, χωμένη σε μια άλλη γωνιά, μουρμούριζε κάτι λόγια σε μια ακαθόριστη γλώσσα.

Κάθισαν στο σαλόνι και οι δύο συμπατριώτες προσπάθησαν να βρουν κάτι κοινό από την πατρίδα, αλλά μάταια. Δεν υπήρχαν κοινοί γνωστοί, ούτε και εμπειρίες. Τα ενδιαφέροντά τους τελείως διαφορετικά. Γάμοι, παιδιά, πεθερικά-ασυντόνιστες ζωές. Άσε που τους χώριζαν είκοσι και βάλε χρόνια.

«Πώς τα πέρασες χθες βράδυ;» τον ρώτησε ο Χαράλαμπος.

«Κάναμε βόλτες». Δεν τόλμησε να ξεστομίσει για το κλαμπ. Ευτυχώς που ξαφνικά ήρθαν για επίσκεψη ένα φιλικό ζευγάρι και έσπασε η μονοτονία.

Αυτός Ιρλανδο-τζαμαϊκανός, με ισπανικές ρίζες, ημιέγχρωμος, και η γυναίκα του Ολλανδέζα. Μ’ αυτωνών το γιο συγκατοικούσε και ο γιος του Χαράλαμπου, κάπως έτσι έμαθαν τα νέα του, γιατί η μάνα του δεν τον δέχθηκε ούτε στο πρωτοχρονιάτικο τραπέζι. Το νεοφερμένο ζευγάρι έδειχνε πάντως να μην νοιάζεται για το γιο τους. Ήθελαν να ξεφορτωθούν τα παιδιά και να γλεντήσουν. Άρχισαν να πίνουν, να γελάνε, να μεθάνε. Η γιαγιά το έριξε στο θρήνο. Οι συμπατριώτες ό, τι είχαν να πούνε το είπανε. Η Ολλανδέζα ταίριαζε τα βυζιά της και τριβόταν πάνω στον άντρα της, καυλωμένη, έτοιμη να πηδηχτεί.

«Πιείτε κι εσείς…» λέγανε στους Έλληνες και τους Κύπριους, ουρλιάζοντας από τα γέλια. Και η Ολλανδέζα τραβούσε, καμαρώνοντας, τ’ αρχίδια του άντρα της.

Από τους «Χάρτες» (Πατάκης 2007)

[ΧΑΡΤΗΣ ΤΡΙΤΟΣ –Ξενιτιές και ερημιές]

Κ.Π Καβάφη

2011-12-30T07:58:00.000-08:00

Εκόμισα εις την Τέχνην

Κάθομαι και ρεμβάζω. Επιθυμίες κ’ αισθήσεις

εκόμισα εις την Τέχνην- κάτι μισοειδωμένα,

πρόσωπα ή γραμμές· ερώτων ατελών

κάτι αβέβαιες μνήμες. Ας αφεθώ σ’ αυτήν.

Ξέρει να σχηματίσει Μορφήν της Καλλονής·

σχεδόν ανεπαισθήτως τον βίον συμπληρούσα,

συνδυάζουσα εντυπώσεις, συνδυάζουσα τες μέρες.

Μολονότι κινδυνεύει κανείς να γίνει επικίνδυνα κοινότυπος στη μνεία του Ποιητή αναλαμβάνω να διεκδικήσω κι εγώ τη δική μου προσέλευση στο κάλεσμά του. Μια αδιάκοπη ανάγνωση του έργου του επί τριάντα συνεχή χρόνια, αφουγκραζόμενος τις φωνές, στοιχειωμένος από τις σκιές που όλους μας εγγίζουν. Το παραπάνω ποίημα δεν αγγίζει τις γνωστές και άδικες κατηγοριοποιήσεις του ποιητικού σώματος του Καβάφη. Πρόκειται για να ένα σύντομο μανιφέστο ζωής και τέχνης, απολογισμού και δισταγμού, ομολογίας και αμφισβήτησης. Ο Ποιητής κατανοεί ότι πίσω από κάθε έργο κρύβονται μισοτελειωμένες εικόνες, επιθυμίες και μνήμες που θα εμφυσήσουν τη δημιουργικότητα. Ζωή σαν μισοτελειωμένο ποίημα, ποίηση που παραπαίει στις ρωγμές της καθημερινότητας και της φαντασίωσης. Στίξη που παγιδεύει και ανακόπτει την πληρότητα των νοημάτων με ανάπαυλες και παύλες, ανάσες κοφτές. Τελικά μόνον η Τέχνη μπορεί να ανασυνθέσει αυτό που στη ζωή μας διέφυγε και ευτυχής όποιος μπορεί να ρεμβάσει την χαμένη Ομορφιά.

Η τελευταία φορά που είπα τα κάλαντα

2011-12-29T15:12:00.000-08:00

Δεκέμβριος 1973. Έχουμε βγει, η έκτη τάξη γυμνασίου, στα χωριά του Παγγαίου για να πούμε τα Χριστουγεννιάτικα κάλαντα και να ενισχύσουμε το ταμείο της τάξης. Είμαστε δεκαεπτάχρονοι, αρκετά μεγάλοι για κάλαντα, αλλά η ομαδικότητα και το χιούμορ μας ενώνει. Βρίσκομαι στα αριστερά, πρώτο αγόρι, με τον κουμπαρά στο χέρι και τελευταία φορά που τραγούδησα δημοσίως.

Όμως λίγα χρόνια πριν, μαθητόπαιδο, τα κάλαντα αποτελούσαν μοναδικές στιγμές. Οργάνωνα σόλο την χριστουγεννιάτικη περιοδεία μου, στις γειτονιές του χωριού, προτιμώντας τα «αρχοντικά» που έδιναν λεφτά αντί κεράσματα. Τα χρόνια εκείνα δεν έρεε το χρήμα, άσκοπο και δανεισμένο. Παιδί κοινωνικό, ο πατέρας μου ήταν οργανοπαίκτης κιθαρίστας, ο πρόσφυγας παππούς έπαιζε ούτι, είχα μουσικό αυτί και μελωδική φωνή, που κληρονόμησα από τη μάνα μου, γι’ αυτό και οι νοικοκυραίοι με έβαζαν να πω μέχρι τέλους τα κάλαντα στα οποία πρόσθετα ακόμη μια στροφή δικής μου έμπνευσης! Έτσι επέστρεφα στο σπίτι με γεμάτες τσέπες, αναψοκοκκινισμένα μάγουλα και ένα λάρυγγα που είχε λαλήσει για τα καλά.

Θεόδωρος Γρηγοριάδης

Δημοσιεύτηκε στα ΝΕΑ, 24 Δεκεμβρίου 2011

Ο παλαιστής και ο δερβίσης υποψήφιο στα Κρατικά βραβεία Λογοτεχνίας

2011-12-20T01:21:00.000-08:00

Το Υπουργείο Πολιτισμού και Τουρισμού ανακοινώνει, σε εφαρμογή της νέας νομοθεσίας που διέπει τον θεσμό των Κρατικών Βραβείων Λογοτεχνίας, τις βραχείες λίστες για τα τα βραβεία Διηγήματος-Νουβέλας, Μυθιστορήματος, Ποίησης, Δοκιμίου-Κριτικής, Πρωτοεμφανιζόμενου συγγραφέα, Χρονικού-Μαρτυρίας, καθώς και τις βραχείες λίστες για τα βραβεία Λογοτεχνικής Μετάφρασης (έργου ξένης λογοτεχνίας στα ελληνικά και ενδογλωσσικής μετάφρασης).

Οι βραχείες λίστες συνοδεύονται από Έκθεση των Επιτροπών, από την οποία προκύπτει το σκεπτικό τους.

Στο αμέσως προσεχές χρονικό διάστημα, μόλις ολοκληρωθούν οι σχετικές εργασίες των αρμοδίων επιτροπών, θα επαναληφθεί η ίδια διαδικασία για τα βραβεία παιδικού λογοτεχνικού βιβλίου και μετάφρασης ελληνικής λογοτεχνίας σε ξένη γλώσσα.

Α. ΚΡΑΤΙΚΑ ΒΡΑΒΕΙΑ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ

ΔΙΗΓΗΜΑ-ΝΟΥΒΕΛΑ

1. Θανάσης Βαλτινός για το έργο του «Ο τελευταίος Βαρλάμης», εκδόσεις Εστία.
2. Μιχάλης Γκανάς για το έργο του «Γυναικών : Μικρές και πολύ μικρές ιστορίες», εκδόσεις Μελάνι.
3. Αλέξανδρος Ίσαρης για το έργο του «Βίνκελμαν ή το πεπρωμένο», εκδόσεις Κίχλη.
4. Αχιλλέας Κυριακίδης για το έργο του «Κωμωδία», εκδόσεις Πόλις.
5. Βάσω Νικολοπούλου για το έργο της «Βασιλική», εκδόσεις Πόλις.
6. Χρήστος Οικονόμου για το έργο του «Κάτι θα γίνει, θα δεις», εκδόσεις Πόλις.
7. Ελεωνόρα Σταθοπούλου για το έργο της «Καλό αίμα, κακό αίμα», εκδόσεις Εστία.

ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ

1. Κώστας Ακρίβος για το έργο του «Ποιος θυμάται τον Αλφόνς», εκδόσεις Μεταίχμιο.
2. Θεόδωρος Γρηγοριάδης για το έργο του «Ο παλαιστής και ο δερβίσης», εκδόσεις Πατάκη.
3. Μάρω Δούκα για το έργο της «Το δίκιο είναι ζόρικο πολύ», εκδόσεις Πατάκη.
4. Ιωάννα Καρυστιάνη για το έργο της «Τα σακιά», εκδόσεις Καστανιώτη.
5. Θωμάς Κοροβίνης για το έργο του «Ο γύρος του θανάτου», εκδόσεις Άγρα.
6. Γιάννης Μακριδάκης για το έργο του «Ήλιος με δόντια», εκδόσεις Εστία.
7. Αμάντα Μιχαλοπούλου για το έργο της «Πώς να κρυφτείς», εκδόσεις Καστανιώτη.
ΠΟΙΗΣΗ
1. Νάσος Βαγενάς για το έργο του «Στη Νήσο των Μακάρων», εκδόσεις Κέδρος.
2. Γιώργος Βέης για το έργο του «Μετάξι στον κήπο», εκδόσεις Ύψιλον.
3. Γιάννης Κοντός για το έργο του «Η στάθμη του σώματος», εκδόσεις Μεταίχμιο.
4. Χριστόφορος Λιοντάκης για το έργο του «Στο τέρμα της πλάνης», εκδόσεις Καστανιώτη.
5. Γιώργος Μαρκόπουλος για το έργο του «Κρυφός κυνηγός», εκδόσεις Κέδρος.
6. Θανάσης Μαρκόπουλος για το έργο του «Μικρές ανάσες», εκδόσεις Μελάνι.
7. Κώστας Μαυρουδής για το έργο του «Τέσσερις εποχές», εκδόσεις Κέδρος.
8. Αργύρης Χιόνης για το έργο του «Ό,τι περιγράφω με περιγράφει – Ποίηση δωματίου», εκδόσεις Γαβριηλίδης.

ΔΟΚΙΜΙΟ-ΚΡΙΤΙΚΗ

1. Στέση Αθήνη για το έργο της «Όψεις της νεοελληνικής αφηγηματικής πεζογραφίας, 1700-1830», εκδόσεις Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών (Ε.Ι.Ε.) Ινστιτούτο Νεοελληνικών Ερευνών.
2. Βενετία Αποστολίδου για το έργο της «Τραύμα και μνήμη - : Η πεζογραφία των πολιτικών προσφύγων», εκδόσεις Πόλις
3. Δημήτρης Αρβανιτάκης για το έργο του «Στο δρόμο για τις Πατρίδες - : Η Ape italiana a Londra, ο Ανδρέας Κάλβος, η ιστορία», εκδόσεις Μουσείο Μπενάκη.
4. Γεωργία Γκότση για το έργο της «"Η διεθνοποίησις της φαντασίας" - : Σχέσεις της ελληνικής με τις ξένες λογοτεχνίες τον 19ο αιώνα», εκδόσεις Gutenberg.
5. Aλέξης Ζήρας για το έργο του «Όψεις της κυπριακής πεζογραφίας 1900-2000», εκδόσεις Πάπυρος Εκδοτικός Οργανισμός Αίπεια.
6. Σάββας Μιχαήλ για το έργο του «Γκόλεμ ή περί υποκειμένου και άλλων φαντασμάτων», εκδόσεις Άγρα.
7. Τζίνα Πολίτη για το έργο της «Η δοκιμασία της ανάγνωσης», εκδόσεις Άγρα.

ΠΡΩΤΟΕΜΦΑΝΙΖΟΜΕΝΟΣ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ
1. Mιχάλης Γεννάρης για το έργο του «Πρίγκιπες και δολοφόνοι», εκδόσεις Ίνδικτος.
2. Ανέστης Μελιδώνης για το έργο του «Αστέρια από χαρτί», εκδόσεις Γαβριηλίδης.
3. Στέφανος Παπαδημητρίου για το έργο του «Δυσλεκτικό στόμα δίγλωσσων τεράτων», εκδόσεις Ηριδανός.
4. Θοδωρής Ρακόπουλος για το έργο του «Φαγιούμ», εκδόσεις Μανδραγόρας.
5. Γιάννης Χριστοδούλου για το έργο του «Επί ματαίω», εκδόσεις Γαβριηλίδης.

ΧΡΟΝΙΚΟ-ΜΑΡΤΥΡΙΑ
1. Γεράσιμος Αλεξάτος για το έργο του «Οι Έλληνες του Γκαίρλιτς 1916-1919», εκδόσεις Αφοί Κυριακίδη.
2. Γιώργος Χ. Θεοχάρης για το έργο του «Δίστομο - : 10 Ιουνίου 1944 - Το ολοκαύτωμα», εκδόσεις Σύγχρονη Έκφραση.
3. Αθηνά Κακούρη για το έργο της «Με τα χέρια σταυρωμένα…», εκδόσεις Πατάκη.
4. Καρίνα Λάμψα [και] Ιακώβ Σιμπή για το έργο «Η ζωή απ' την αρχή - : Η μετανάστευση των Ελλήνων Εβραίων στην Παλαιστίνη (1945-1948)», εκδόσεις Αλεξάνδρεια.
5. Μαίρη Μικέ για το έργο «Αλληλογραφία Νίκου Καββαδία – Μ. Καραγάτση», εκδόσεις Άγρα.
6. Νίκος Μπίστης για το έργο του «Προχωρώντας και αναθεωρώντας», εκδόσεις Πόλις.
7. Φώτης Τερζάκης για το έργο του «Η αυλακιά του Ρεμπώ - : Τρία ταξίδια», εκδόσεις Πανοπτικόν.

Β. ΚΡΑΤΙΚΑ ΒΡΑΒΕΙΑ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΗΣ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗΣ

Τη Δευτέρα 5.12.2011, στη συνεδρίαση της Επιτροπής Κρατικών Βραβείων Λογοτεχνικής Μετάφρασης (2010) καταρτίστηκαν οι «βραχείες λίστες»: α) για το βραβείο μετάφρασης έργου ξένης λογοτεχνίας στην ελληνική γλώσσα και β) για το βραβείο απόδοσης έργου της αρχαίας ελληνικής γραμματείας στα νέα ελληνικά. Η κατάρτιση της «βραχείας λίστας» για το βραβείο μετάφρασης έργου της ελληνικής λογοτεχνίας σε ξένη γλώσσα θα πραγματοποιηθεί σε προσεχή συνεδρίαση της Επιτροπής.

α) Βραχεία λίστα για τη μετάφραση έργου ξένης λογοτεχνίας στα ελληνικά (κατά πλειοψηφία)

Σημείωση: Τα έργα παρατίθενται βάσει του αριθμού των ψήφων που συγκέντρωσαν (στις περιπτώσεις ισοψηφίας ακολουθείται αλφαβητική σειρά, βάσει του τίτλου του βιβλίου).

1. Τζαν Μόρις, Βενετία, μετάφραση Άρης Μπερλής, Πάπυρος
2. Εντμόν και Ζυλ ντε Γκονκούρ, Ζερμινί Λασερτέ, μετάφραση Έφη Κορομηλά, Νεφέλη
3. Χέρτα Μύλερ, Ο άγγελος της πείνας, μετάφραση Γιώτα Λαγουδάκου, Καστανιώτης
4. Μίλαν Κούντερα, Η συνάντηση, μετάφραση Γιάννης Η. Χάρης, Εστία
5. Στεφάν Μαλλαρμέ, Ίγκιτουρ ή η τρέλα του Ελμπενόν / Μια ζαριά ποτέ δεν θα καταργήσει το τυχαίο, μετάφραση Μαρία Ευσταθιάδη, Γαβριηλίδης
6. Φρανσουά Βιγιόν, Μπαλλάντες και άλλα ποιήματα, μετάφραση Μαρία Υψηλάντη, στιγμή
7. Ντ. Χ. Λώρενς, Quetzalcoatl. Το πλουμιστό ερπετό, μετάφραση Γιώργος Μπλάνας, Νεφέλη
8. Κάρλος Φουέντες, Η ήσυχη συνείδηση, μετάφραση Αμαλία Ρούβαλη, Τυπωθήτω
9. Ρίτσαρντ Φορντ, Η χώρα όπως είναι, μετάφραση Σπύρος Τσούγκος, Πατάκης

β) Βραχεία λίστα για την απόδοση έργου της αρχαίας ελληνικής γραμματείας στα νέα ελληνικά (ομόφωνα)

1. Αισχύλου Προμηθέας Δεσμώτης, μετάφραση Ε. Βαροπούλου, Νεφέλη
2. Ευριπίδη Ορέστης, μετάφραση Σ. Πασχάλης, Νεφέλη
3. Ομήρου Ιλιάς, μετάφραση Δ. Ν. Μαρωνίτης, Άγρα

Υπενθυμίζεται ότι η σύνθεση των αρμοδίων επιτροπών έχει ως εξής:

1. Επιτροπή Κρατικών Βραβείων Λογοτεχνίας

Νίκος Δαββέτας, Κριτικός Λογοτεχνίας και Συγγραφέας, ως Πρόεδρος
Λίζυ Τσιριμώκου, Καθηγήτρια του Α.Π.Θ., ως Αντιπρόεδρος
Χρήστος Αστερίου, Συγγραφέας
Άννα Καρακατσούλη, Επίκ. Καθηγήτρια του Ε.Κ.Π.Α.
Δημήτρης Καργιώτης, Επίκ. Καθηγητής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων
Τίνα Μανδηλαρά, Κριτικός Λογοτεχνίας
Ανδρέας Μήτσου, Συγγραφέας
Δημήτρης Μίγγας, Συγγραφέας
Λίνα Πανταλέων, Κριτικός Λογοτεχνίας

2. Επιτροπή Κρατικών Βραβείων Λογοτεχνικής Μετάφρασης

Τάκης Καγιαλής, Αναπλ. Καθηγητής Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, ως Πρόεδρος
Τιτίκα Δημητρούλια, Κριτικός Λογοτεχνίας, Επικ. Καθηγήτρια Α.Π.Θ., ως Αντιπρόεδρος
Αναστασία Αντωνοπούλου, Αναπλ. Καθηγήτρια Ε.Κ.Π.Α.
Μάρθα Βασιλειάδη, Λέκτωρ Α.Π.Θ.
Αθηνά Δημητριάδου, Μεταφράστρια
Τόνια Κοβαλένκο, Μεταφράστρια και Ποιήτρια
Αλεξάνδρα Λιανέρη, Επίκ. Καθηγήτρια Α.Π.Θ.
Αργυρώ Μαντόγλου, Κριτικός Λογοτεχνίας και Μεταφράστρια
Μαρία Παπαδήμα, Αναπλ. Καθηγήτρια Ε.Κ.Π.Α.

Το "Σουέλ" στη μεγάλη λίστα του βραβείου IMPAC

2011-12-10T06:47:00.001-08:00

Ioanna Karystiani

SWELL

Translated from the Modern Greek by Konstantine Matsoukas

Europa editions 2010

Το μυθιστόρημα της Ιωάννης Καρυστιάνη «Σουέλ», που κυκλοφόρησε το 2006, μεταφράστηκε στα αγγλικά το 2010 και είναι προτεινόμενο από ελληνικές βιβλιοθήκες στη μεγάλη λίστα του Ιρλανδέζικου βραβείου IMPAC, ενός από τα σημαντικότερα και ακριβότερα λογοτεχνικά βραβεία του κόσμου.

Την ιστορία του τυφλού καπετάνιου Αυγουστή, που ζει δώδεκα χρόνια μακριά από την οικογένειά του πάνω στο Athos III και μέσα στις θάλασσες, έχει διαβαστεί και αγαπηθεί από το ελληνικό κοινό. Εκεί πάνω στο πλεούμενο σκαρί ο καπετάνιος αναμετριέται με τις μνήμες, το παρόν και τα μυστικά του. Το σουέλ, ο βουβός κυματισμός του ωκεανού, είναι η εξωτερικευμένη επωδός αυτού που έχει μέσα στο μυαλό και στη ψυχή του. Τρυφερό στο βάθος, πεισματάρικο στην όψη κείμενο, γραμμένο στους αναγνωρίσιμους τόνους της συγγραφέως, αποτελεί ένα μυθιστόρημα σταθμό στην εξέλιξή της. Βραβεύτηκε το 2006 με το Κρατικό Βραβείο Μυθιστορήματος, προσθέτοντας στην Ιωάννα Καρυστιάνη ένα ακόμη βραβείο επί ελληνικού εδάφους.

Η αγγλική του μετάφραση έγινε από τον συγγραφέα, μεταφραστή και αρθρογράφο, Κωνσταντίνο Ματσούκα, που έχει ζήσει και σπουδάσει στις ΗΠΑ, στην Ελλάδα και στην Αυστραλία, όπου κι έκανε μεταπτυχιακές σπουδές στην φιλοσοφία στο Πανεπιστήμιο του Σίδνεϊ.

Ο Ματσούκας κατάφερε να αποδώσει στα αγγλικά το ελληνικό κείμενο, διαφυλάσσοντας εν μέρει το ύφος του που απαλλάχτηκε ωστόσο από την έντονη κατά σημεία φόρτισή του (μια παρόμοια «ελάφρυνση» επιδέχτηκαν και τα βιβλία του Καζαντζάκη στην αγγλική τους απόδοση).

Το βιβλίο εκδόθηκε από τον εκδοτικό οίκο Europa Editions που έχει έδρα την Νέα Υόρκη και τα δύο τρίτα των τίτλων τους προέρχονται από μεταφρασμένη λογοτεχνία. Οι Ιταλοί ιδρυτές του εκδοτικού οίκου και κάτοχοι του ανεξάρτητου εκδοτικού οίκου Edizioni E/O στη Ρώμη, αποφάσισαν να επεκτείνουν την δραστηριότητά τους εκτός Ιταλίας. Δίνοντας πάντα έμφαση στην ποιότητα του έργου πράγματι έχουν καταφέρει να μεταφράσουν τα σημαντικότερα κείμενα της Ευρωπαϊκής και όχι μόνον λογοτεχνίας όπως του Ζαν Κλοντ Ιζό, της Λοράνς Κοσέ, της Αμελί Νοτόμπ, του Μάσιμο Καρλότο, του Ερίκ Εμανουέλ Σμιτ αλλά και της Μπέριλ Μπέινμπριτζ, της Φέι Γουέλντον, της Κρίστα Βολφ, του Λουίς Σεπούλβεδα κα.

Μια παρόμοια διευρυμένη αντίληψη για την διάδοση της λογοτεχνίας του κόσμου έχει και το Διεθνές Λογοτεχνικό Βραβείο IMPAC Dublin που απονέμεται κάθε χρόνο σε ένα μυθιστόρημα γραμμένο στα αγγλικά ή σε ένα ξένο μυθιστόρημα μεταφρασμένο στα αγγλικά. Εδώ είναι άξιο προσοχής ότι τα υποψήφια μυθιστορήματα προτείνονται από βιβλιοθήκες απ’ όλο τον κόσμο. Η πρωτοβουλία αυτή της πόλης του Δουβλίνου γίνεται με την οικονομική υποστήριξη του IMPAC, μιας κορυφαίας αναπτυξιακής εταιρείας και προσβλέπουν στην προώθηση της παγκόσμιας λογοτεχνίας. Η αξία του βραβείου ανέρχεται στο καθόλου ευκαταφρόνητο ποσό των 100.000 λιρών. Εννοείται ότι αν αυτό το βραβείο είχε την έδρα του στο Λονδίνο, τότε θα γινόταν απείρως γνωστότερο και πιο συζητήσιμο.

Κάθε Δημόσια ή Δημοτική Βιβλιοθήκη προτείνει μέχρι τρεις τίτλους για την μεγάλη λίστα που να έχουν μεταφραστεί τη προηγούμενη χρονιά και να αφορούν βιβλία της τελευταίας πενταετίας. Οποιαδήποτε βιβλιοθήκη μπορεί να εγγραφεί και να συμμετάσχει στη διαδικασία αυτή και αυτό ακριβώς δίνει μια τεράστια ποικιλία λογοτεχνικών επιλογών, αν σκεφτεί κανείς ότι συμμετέχουν περίπου 170 βιβλιοθήκες από κάθε γωνιά της γης. Την τελική μικρή λίστα των προτεινόμενων μυθιστορημάτων κρίνει μια διεθνής επιτροπή απαρτιζόμενη αποκλειστικά από συγγραφείς, κριτικούς και πανεπιστημιακούς.

Ανάμεσα στις συμμετέχουσες βιβλιοθήκες υπερτερούν οι αγγλόφωνες, είναι και η γλώσσα ένα εμπόδιο για τις μη αγγλόφωνες χώρες, όπως και η ενημέρωση και η πρόσβαση που θα μπορούσαν να έχουν κάθε χρόνο στην παγκόσμια εκδοτική παραγωγή. Από την Ελλάδα συμμετέχουν οι Δημόσιες Κεντρικές Βιβλιοθήκες της Βέροιας και των Σερρών, που προτείνουν το «Σουέλ», και η Δημοτική Βιβλιοθήκη Θεσσαλονίκης. Η δεύτερη επιλογή της Βιβλιοθήκης Σερρών (στην επιτροπή της οποίας συμμετείχε και ο υπογράφων). είναι η «Κάθαρση» της Φιλανδής Σόφι Όξανεν

Το βραβείο ξεκίνησε να απονέμεται το 1996. Από τους προηγούμενους νικητές αναφέρουμε όσους έχουν μεταφραστεί στα ελληνικά: «Κι Άσε τον Κόσμο τον Μεγάλο να Γυρίζει» του Κόλουμ Μακ Καν (Ιρλανδία), «Το παιγνίδι του Ντε Νίρο» του Ράουι Χαζ (Λίβανος), «Κλέφτης αλόγων» του Περ Πήτερσεν (Νορβηγία), «Ο δάσκαλος» του Κολμ Τοιμπίν (Ιρλανδία), «Ο γνωστός κόσμος» του Έντουαρντ Τζόουνς (Αμερική), «Η εκτυφλωτική απουσία του φωτός» του Ταχάρ Μπεν Τζελούν (Μαρόκο), «Με λένε κόκκινο» του Ορχάν Παμούκ (Τουρκία), «Τα στοιχειώδη αντικείμενα» του Μισέλ Ουελμπέκ (Γαλλία), «Ο λυτρωτής πόνος» του Άντριου Μίλερ (Αυστραλία), «Καρδιά τόσο άσπρη» του Χαβιέρ Μαρίας (Ισπανία), «Αναπολώντας τη Βαβυλώνα» του Ντέιβιντ Μαλούφ (Αυστραλία).

Ανάμεσά τους υπάρχουν κάποιοι πρωτοεμφανιζόμενοι όπως ο Ράου Χαζ αλλά και Νομπελίστες που βραβεύτηκαν με το IMPAC προτού έρθει η ώρα τους για το μεγάλο σουηδικό βραβείο, όπως ο Ορχάν Παμούκ («Με λένε κόκκινο») και η Χέρτα Μίλερ με ένα μυθιστόρημα ακόμη αμετάφραστο στα ελληνικά. Ανεξάρτητα από την τύχη του μυθιστορήματος «Swell»της Ιωάννας Καρυστιάνη σημασία έχει ότι μια δημόσια ελληνική βιβλιοθήκη μπορεί να έχει λόγο σε ένα διεθνές λογοτεχνικό γίγνεσθαι.

Ωστόσο, αυτή την στιγμή, η ΔΕΗ με επείγουσα επιστολής της προειδοποίησε τη Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Σερρών για την πρόθεσή της να προβεί σε διακοπή της ηλεκτροδότησης ενώ δεν υπάρχουν χρήματα για διάφορες προμήθειες απαραίτητων υλικών για τη συντήρηση του εξοπλισμού αλλά και δεν προβλέπεται για τέταρτη συνεχόμενη χρονιά η προμήθεια βιβλίων, με αρνητικό αντίκτυπο στον εμπλουτισμό της συλλογής της Βιβλιοθήκης και τις παρεχόμενες υπηρεσίες προς το κοινό. Πράγμα που σημαίνει ότι οι ελληνικές δημόσιες βιβλιοθήκες μπορεί να είναι και τα πρώτα θύματα της πρόσφατης οικονομικής κρίσης.

Θεόδωρος Γρηγοριάδης

Συγγραφέας, συνεργάτης της ΔΚΒΣ

Δημοσιεύτηκε στα ΝΕΑ, βιβλιοδρόμιο, Σάββατο 10 Δεκεμβρίου 2011.

DV8 Physical Theatre - Can We Talk About This?

2011-12-09T09:10:00.000-08:00

To DV8 FHYSICAL THEATRE στη Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών: "Can we talik about this?"

Μια παράσταση πάνω στην ελευθερία του λόγου, την λογοκρισία, τον ισλαμικό φανατισμό, τη δημοκρατία και ελευθερία της σκέψης.

Λόγος, κίνηση, ντοκουμέντα, μουσική τέλεια συντονισμένα σε μια παράσταση που θυμίζει ότι η αληθινή τέχνη είναι σύγχρονη σκέψη, πολιτική και δεν "καλλιτεχνίζει" ή "λογοτεχνίζει".

4 χρόνια blogger

2011-12-06T14:29:00.001-08:00

Το προσωπικό μου blog "Χάρτες γραφής" ξεκίνησε πριν 4 χρόνια ακριβώς με αφορμή την έκδοση της συλλογής "Χάρτες". Με τον καιρό όμως έγινε ένα ευρύτερα λογοτεχνικό blog με τις εμμονές του στην ξένη λογοτεχνία, στα πολιτιστικά θέματα.

Μέσα από εδώ γνωριστήκαμε με αρκετούς βιβλιόφιλους και παρά την "εξασθένηση" των blogs σε σχέση με το facebook πιστεύω ότι εδώ δημιουργείται ένας πιο σταθερός χώρος έκφρασης και επικοινωνίας. Πιο αμιγής.

Σίγουρα τόσες αναρτήσεις αντιστοιχούν σε ένα σχεδόν γραμμένο βιβλίο, αλλά και ποιος δεν χρειάζεται το δικό του "λεύκωμα", το δικό του περιοδικό, ένα μικρό προσωπικό χώρο;

Σήμερα που παρακολουθώ αντίστοιχα βιβλιοφιλικά blog βλέπω ότι τελικά είναι πολύ λίγα σε σχέση με τόσα άλλα κοινωνικής και πολιτικής κατεύθυνσης.

Εύχομαι σε όσους κάνουν μετρήσεις και των blogs (!) να αντέξουν κι εκείνοι με τα δικά τους τόσα και άλλα τόσα χρόνια.

Για την "επέτειο" αυτή λοιπόν αναδημοσιεύω ένα διήγημα από τους Χάρτες, το πρώτο κείμενό μου που ανέβηκε στο διαδίκτυο τον Νοέμβριο του 2007.

διήγημα από τους "Χάρτες"

ΔΕΚΑΤΕΣΣΕΡΑ

Η γριά στην άκρη του δρόμου

Τώρα που η καινούργια Εγνατία άφησε το χωριό τους τρία χιλιόμετρα παραμέσα, έκοψε και η κίνηση. Η γριά στέκεται ανήμπορη να βρει τον κόσμο και να του πει τα λόγια της. Μπροστά της βάζει εποχικά φρούτα από τον μπαχτσέ της. Πουλάει ροδάκινα, σταφύλια, ελιές, ακόμη άγουρες, αγριοφράουλες, ό,τι μαζέψει, ανάλογα με την εποχή. Όταν δεν κάνει κρύο, κάθεται και περιμένει, τους ξένους κυρίως, από τη μεριά που πάει στην Αθήνα, εξακόσια χιλιόμετρα και βάλε. Το βραδάκι έρχεται και την μαζεύει ένας άντρας. Όπως και τώρα.
«Άντε να πάμε» της λέει.
Είναι ο εγγονός της. Εκείνη του ρίχνει ένα ρυτιδιασμένο βλέμμα και ακολουθεί τον τριαντάχρονο. Τελειώνει και η δεκαετία του ’90 και ακόμη τίποτε. Σέρνει τα πόδια της η γριά, σέρνει και το καλάθι, που δεν αφήνει άνθρωπο να το αγγίξει.
"Ούτε και σήμερα» μουρμουρίζει. Ο εγγονός το ξέρει το παραμύθι. Ούτε και σήμερα πέρασε εκείνος που περίμενε, ούτε κανένας άλλος που θα μπορούσε να της δώσει καμιά σωστή πληροφορία.
Από το 1974 τον περιμένει, από τότε που πήγε στο μεγάλο νησί. Οι πιο πολλοί γύρισαν πίσω, αρκετοί σκοτώθηκαν και κάμποσοι «αγνοούνται». Τόσο επίσημη λέξη δεν είχε η γριά στο λεξιλόγιό της, και όμως την έμαθε. Παρηγοριά να την λέει μαζί με τη μετοχή της. «Αγνοούμενος». Κρύβει μια ελπίδα το ‘άλφα’, και το ‘νοούμενος’ δεν είναι κακό.
«Άντε προχώρα» λέει κι ο εγγονός, που τη μαζεύει χρόνια τώρα. Και τι να κάνει; Όταν γεννήθηκε, δεν είδε πατέρα μπροστά του. Και όταν η μάνα του έφυγε στην Αθήνα με αβάφτιστο πίσω της, για να ψάξει να τον βρει, να μάθει τι απέγινε εκείνος που την γκάστρωσε αστεφάνωτη, δεν ξαναγύρισε. Άφησε το παιδί ένα χρονών στη γιαγιά του. «Του γιου σου είναι» της είχε πει. «Όταν γυρίσει με το καλό θα είμαστε και πάλι μαζί».
Ο νεαρός άντρας δουλεύει οδηγός σε έργα οδικά, χρόνια τώρα φτιάχνεται η Εγνατία και, δόξα τω Θεώ, μετά τον στρατό δεν έλειψε το μεροκάματο. Άσε που δρόμο φτιάχνουν, δρόμος χαλάει. Μόνον η γιαγιά του έσκουζε, «Μου χαλάνε το δρόμο» έλεγε, κι ας μην τον ακουμπήσανε. Αλλού φτιαχνόταν ο καινούργιος.

Πλησιάζουν στο χωριό. Εκείνη βαριαστενάζει, το καλάθι της βαρύ φορτίο. Λίγα φρούτα, και από κάτω, τυλιγμένο σε λευκό μαντήλι, η φωτογραφία του γιου της, λοκατζής.
«Ποιος θα τον θυμάται, ρε γιαγιά;» έλεγε ο γιος.
«Τα μάτια δεν χαλιούνται» γκρίνιαζε εκείνη. «Κρίμα να μην πονάς τον άνθρωπο που σε έβγαλε».
Ο εγγονός γελούσε. Τι να πονέσει; Ποιον; Δεν ξέρει κανέναν, δεν είδε κανέναν. Κι αυτό του δίνει δύναμη, να προχωράει, να δουλεύει, ν’ αγαπάει εδώ κι εκεί ανέμελα. Αν πεθάνει και η γιαγιά, τότε θα νιώθει λυτρωμένος απ’ όλους.
Ανοίγει την πόρτα, και η γριά μαζεύεται μέσα. Θα δει λίγη τηλεόραση, μπας και πούνε τίποτε για τα χαμένα παλικάρια, μπορεί να γίνει και «διαδήλωση» και να δει και την νύφη της να σηκώνει ψηλά την φωτογραφία του, όπως έκαναν οι άλλες.
Όμως εκείνη δεν θα το κάνει, γιατί δεν της έβαλε βέρα, και, όταν έφευγε, παρατώντας το παιδί, την έβριζε, «Αν με ήθελες νύφη και με παντρευόταν, μπορεί και να μην τον έστελναν εκεί πέρα, μπορεί και να μην γινόταν παλικαράς».
Η γριά σωριάζεται στον καναπέ. Ο εγγονός θα πάει έξω, όλη μέρα είναι εκτός σπιτιού. Απλώς την πάει και την φέρνει τη γριά, φεύγοντας το πρωί για τη δουλειά, και το σούρουπο τη μαζεύει από το πόστο της. Πόσο θα κρατήσει; Κι ύστερα θα είναι μόνος του, τέλειος, ένας ευτυχισμένος αγνοούμενος χωρίς να τον αναζητάει κανείς.

Στίβεν Κέλμαν ΑΓΡΙΑ ΠΑΙΔΙΑ

2011-12-03T06:45:00.000-08:00

Μετάφραση, σημειώσεις, επίμετρο: Κατερίνα Σχινά

Μεταίχμιο 2011, σελ, 355

Το πρώτο βιβλίο του Στίβεν Κέλμαν ήταν στη μικρή λίστα για το Μπούκερ 2011, με μια ιστορία φιλίας αλλά και άγριας βίας και εγκληματικότητας δοσμένη μέσα από την ματιά ενός εντεκάχρονου παιδιού από την Γκάνα σε μια υποβαθμισμένη περιοχή του Λονδίνου..

Αίμα από την πρώτη σελίδα. Ένα πτώμα παιδιού, μαχαιρωμένο έξω από ένα φασφουντάδικο. Ήταν ο καλύτερος παίκτης στο μπάσκετ στο σχολείο, μαζί του έπαιζε και ο αφηγητής, ο εντεκάχρονος Χάρισον Οπόκου. Αυτό είναι και το βάπτισμα του Χάρι στη βία, στη ζωή. «Το πεθαμένο αγόρι ποτέ δεν έβλαψε κανέναν κι όμως το κάρφωσαν θανάσιμα. Είδα το αίμα. Το αίμα του. Αφού μπόρεσε να συμβεί σ’ εκείνον, μπορεί να συμβεί στον καθένα».

Ο Χάρι ήρθε λίγους μήνες πριν από την Γκάνα μαζί με τη μητέρα και την αδελφή του Λίντα. Ζούνε σε ένα συγκρότημα κατοικιών, στους πύργους, όπως τους αποκαλεί ο Χάρι. Πίσω τους έμειναν ο πατέρας, η γιαγιά κι ακόμη μια μικρή αδελφούλα. Την οικογένεια στο Λονδίνο συμπληρώνει η θεία Σόνια, που καίει τα δάχτυλά της για να μην έχει αποτυπώματα και απελαθεί, και ο ιδιόμορφος φίλος της Τζούλιους.

Η παρέα του Χάρι είναι παιδιά με διαφορετική καταγωγή, Σομαλοί, Λετονοί, παιδιά χωρίς αναστολές, χωρίς δισταγμό να παίξουν στ’ αλήθεια τα άγρια παιγνίδια των μεγάλων. Κουβαλάνε μαχαίρια, υποδύονται βομβιστές αυτοκτονίας, χτυπάνε τα ζώα, λιώνουν με τα πόδια τους τις πάπιες, επιτίθενται με πέτρες σε δημόσια κτίρια και λεωφορεία, βάζουν φωτιά στην παιδική χαρά, εφορμάνε επάνω σε ανήμπορους ακόμη και στο καροτσάκι μιας υπέρβαρης γειτόνισσας. Βία για τη βία, βγαλμένη μέσα από εικόνες του playstation, του CSI και άλλων ψηφιακών και ηρώων κόμικς αλλά με μια διαφορά: η βία των παιδιών αρχίζει και υλοποιείται με τους αληθινούς κανόνες του παιγνιδιού.

Μέσα στα ακατοχύρωτα όρια αυτού του παιγνιδιού ο Χάρι, συντροφιά με τον φίλο του Ντιν, προσποιούνται τους ντετέκτιβ, με μόνα εφόδια, ένα ζευγάρι κιάλια, ζελοτέιπ για τα δαχτυλικά αποτυπώματα και τις πατημασιές αλλά και ένα πολύ σημαντικό στοιχείο. Ένα ματωμένο πορτοφόλι με μια φωτογραφία που θα οδηγήσει στους υπόπτους. Κι έτσι, από παιγνίδι η αναζήτηση του δολοφόνου του σκοτωμένου παιδιού γίνεται θρίλερ, απειλή που επικρέμεται μέχρι του τέλους της αφήγησης του Χάρι.

Ο Χάρι, που αγαπάει και την Πόπι, δεν παύει να κρύβει μέσα του και ένα τρυφερό και ανασφαλές παιδί. Με το διχασμένο του εαυτό να μένει πίσω, εκεί στην Αφρική, συγκρίνει διαρκώς, με μια πρωτόγνωρη ματιά του, τους ξεχωριστούς πολιτισμούς. Το δάσος, έξω από το σχολείο του, είναι μια δυτική δηλητηριασμένη ζούγκλα, ενώ αναζητάει στοιχειά μέσα στα ψηλά φυλλώματα. Παρατηρεί την βροχή, αφουγκράζεται τους ήχους που δεν είχε ξανακούσει, ταϊζει ένα περιστέρι στο μπαλκόνι του, έναν φίλο ανιδιοτελή, σύμβολο της ελευθερίας και της υπομονετικότητας.

Ο Χάρι, , τρέχει συνεχώς, έχει μανία με τα αθλητικά παπούτσια, είναι ο καλύτερος δρομέας στο σχολείο. Τρέχει να γνωρίσει τις διαδρομές στην περιοχή του που κατά βάθος είναι ένα γκέτο χωρίς εξόδους σε μια καλύτερη ζωή, σε αυτήν που έλπιζαν οι δικοί του. Δεν παύει να είναι ο ξένος, που τον φοβούνται ότι κουβάλησε μικρόβια από την Αφρική, του μεταδίδουν τον φόβο της μολυσματικότητας. Η βία, η υποβάθμιση κάθε κοινωνικής αξίας καλλιεργείται στις συνοικίες αυτές και δεν αργεί να σαρώσει και να κάψει την μητρόπολη.

Ο Στίβεν Κέλμαν μεγάλωσε σε μια τέτοια συνοικία, δούλεψε σε διαφορετικές δουλειές και, παρ’ ότι είναι λευκός, είχε τα μάτια και τα αυτιά του ορθάνοιχτα. Το 2005 στρώθηκε να γράψει. Σύμφωνα με μια σημείωση στις ευχαριστίες του βιβλίου, εντοπίζουμε την έμπνευση της ιδέας του σε μια αληθινή δολοφονία ενός κοριτσιού από συνομήλικα παιδιά που συντάραξε την αγγλική κοινή γνώμη.

Ο Κέλμαν επέλεξε τη φωνή ενός παιδιού, μια ιδιωματική φωνή με επιρροές από διαφορετικές εθνικότητες (όχι τόσο εμφανείς στα ελληνικά) και ένα κοφτό ύφος, σαν το διαρκές τρέξιμο του ήρωά του. Φυσικά ο συγγραφέας προδίδεται αρκετές φορές, συμβαίνει αυτό όταν υποδύεσαι το παιδί, προσδίδοντάς του σκέψεις και νοήματα προκατασκευασμένα λογοτεχνικά στο μυαλό ενός ενήλικα. Επιπλέον ο συγγραφέας συμπεριέλαβε στο κείμενό σκίτσα και λίστες, γνωστό τερτίπι κι αυτό-θυμίζοντας το «Ποιος σκότωσε το σκύλο τα μεσάνυχτα» του Μαρκ Χάντον.

Η επιλογή του βιβλίου του Κέλμαν στο φετινό θυελλώδες Μπούκερ, μαζί με τους άλλους τέσσερις πρωτοεμφανιζόμενους συγγραφείς, ήρθε ύστερα από μια γερή προκαταβολή και εκδοτική μάχη για τη διεκδίκησή του. Έχασε από τον Τζούλιαν Μπαρνς κι έτσι διασώθηκε και η λογοτεχνική επετηρίδα του βραβείου. Στο μεταξύ είναι ήδη υποψήφιος και για το βραβείο πρωτοεμφανιζόμενου της Guardian που θα ανακοινωθεί τον Δεκέμβριο. Τα «Άγρια παιδιά» πάνε και για τηλεοπτική σειρά στο BBC ενώ ήδη μπαίνουν σε ομάδες ανάγνωσης και ο Κέλμαν ετοιμάζει ένα δεύτερο βιβλίο. Με άλλα λόγια έχουν τους τρόπους τους οι Εγγλέζοι να ξεπληρώνουν το hype που δημιουργούν.

Τα τελευταία χρόνια γράφτηκαν πολλά βιβλία με αφηγητές παιδιά της Αφρικής που ξέφυγαν από τα δεινά των εμφυλίων πολέμων. Ο Ντέιβ Έγκερς έγραψε για έναν Σουδανό στο «Τότε που σκοτείνιασε ο ουρανός» (Μεταίχμιο), ο Ουζοντίνμα Ιγουεάλα κατέθεσε την προσωπική του μαρτυρία στα «Θηρία χωρίς πατρίδα» (Πάπυρος), ο Ισμαήλ Μπεά από την Σιέρα Λεόνε τη δική του με το «Επιστροφή στη ζωή» (Κέδρος). Στα «Άγρια αγόρια» όμως ένα παιδί της Αφρικής έρχεται στη δύση και αντιμετωπίζει έναν αλλιώτικο πόλεμο, έναν κοινωνικό εμφύλιο που διεξάγεται στην ζούγκλα των δυτικών πόλεων και των υποβαθμισμένων περιοχών με απρόβλεπτες συνέπειες για την εξάπλωσή του μέσα σε ένα δυτικό, οικονομικά εξαθλιωμένο και ηθικά ξεχαρβαλωμένο, σύστημα. Οπότε η μάχη μόλις που τώρα αρχίζει.

Μια σύντομη εκδοχή αυτού του κειμένου δημοσιεύτηκε στα ΝΕΑ, βιβλιοδρόμιο, Σάββατο 3/12/2011

Θεόδωρος Γρηγοριάδης

Βιβλία που προτείνω:

2011-11-30T09:49:00.000-08:00

Ντάνιελ Μέντελσον: «Χαμένοι», Πόλις

Επιβλητικό βιβλίο για τον χαμό έξι θυμάτων του Ολοκαυτώματος και την αναζήτηση της ιστορίας τους από έναν σημερινό απόγονο.

Μισέλ Ουελμπέκ, «Ο χάρτης και η επικράτεια», Εστία.

Ο ίδιος ο Ουελμπέκ ως ήρωας, σε σχέση με την τέχνη και την εποχή του, την οποία διαπερνά με την κοφτερή του γλώσσα.

Ντένις Τζόνσον, «Δέντρο από καπνό», Πατάκης

Ο πόλεμος του Βιετνάμ που διεξάγεται όχι μόνον στην χώρα αλλά και στο μυαλό των διαταραγμένων ηρώων.

Ενρίκε Βίλα-Μάτας, «Δόκτωρ Πασαβέντο», Καστανιώτης

Διακειμενικό βιβλίο πάνω στην ταυτότητα του συγγραφέα, στην επιβίωση του καλλιτεχνικού έργου και στην αδυναμία της διαχείρισής του.

Δημοσιεύτηκε στην Καθημερινή στην σελίδα βιβλίου την Κυριακή 20 Νοεμβρίου 2011 ως «Ο Θεόδωρος Γρηγοριάδης προτείνει: Πολεμικές τραγωδίες και εσωτερικές μάχες».

Ανταπόκριση από την Αθήνα του James Meek

2011-11-29T10:09:00.000-08:00

Στο London Review of Books ένα κείμενο του Τζέιμς Μικ για την Ελλάδα και την κρίση. Ο Τζέιμς Μικ έχει εκδώσει ένα βιβλίο που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ΤΟΠΟΣ, το προηγούμενό του ήταν στα Ελληνικά Γράμματα. Τον είχα γνωρίσει πριν λίγα χρόνια σε μια διάλεξή του στην Αθήνα στο Βρετανικό Συμβούλιο, είναι ένα δυνατό μυαλό και πολυταξιδεμένος.

Εδώ είναι μια παρουσίαση του μυθιστορήματός του Tώρα αρχίζουμε την κάθοδό μας που είχα γράψει στα ΝΕΑ.

Λογοτεχνικό Βραβείο Αναγνωστών

2011-11-12T07:55:00.000-08:00

Ανακοινώθηκε η βραχεία λίστα του Λογοτεχνικού Βραβείου Αναγνωστών, ενός θεσμού που ξεκίνησε με πρωτοβουλία του Ε.ΚΕ.ΒΙ. και καθιερώθηκε από το αναγνωστικό κοινό. Φέτος, ανάμεσα στα δεκαπέντε υποψήφια προς βράβευση έργα συγκαταλέγεται και το δικό μου μυθιστόρημα. Μπορείτε να το ψηφίσετε από σήμερα έως τις 5 Δεκεμβρίου!

Η ψηφοφορία γίνεται μέσω sms (χρέωση απλού μηνύματος) και ο κάθε αναγνώστης έχει δικαίωμα για μία μόνο ψήφο (ΒΑ κενό και ο αριθμός της επιλογής σας στο 54160).

Ο παλαιστής και ο δερβίσης του Θεόδωρου Γρηγοριάδη
Ένα μυθιστόρημα ερωτικής εμμονής, ένας πολυπρόσωπος αινιγματικός καμβάς, με στοιχεία κοινωνικού θρίλερ, που κινείται ανάμεσα στην Ανατολή και τη Δύση.
Διαβάστε περισσότερα για το βιβλίο εδώ.

Στείλτε ΒΑ (κενό) 3 στο 54160

O παλαιστής και ο δερβίσης στην λίστα του Βραβείου Αναγνωστών

2011-11-09T04:43:00.000-08:00

Βραβείο Αναγνωστών 2011

Σήμερα ανακοινώνεται η «βραχεία λίστα» και
η ψηφοφορία του κοινού αρχίζει...

Για 7η χρονιά οι αναγνώστες παίρνουν τον λόγο και ψηφίζουν
το αγαπημένο τους μυθιστόρημα.

Είστε βιβλιόφιλος;
Πάρτε μέρος στον διαγωνισμό για το μυθιστόρημα της χρονιάς

Το Εθνικό Κέντρο Βιβλίου (ΕΚΕΒΙ), σε συνεργασία με την ΕΡΤ, ξεκινά από σήμερα τη διαδικασία ψηφοφορίας για το Βραβείο Αναγνωστών 2011, δίνοντας την ευκαιρία στο αναγνωστικό κοινό να αναδείξει το αγαπημένο ελληνικό μυθιστόρημα της χρονιάς.

Στη φετινή διαδικασία, το ΕΚΕΒΙ απέστειλε σε όλες τις Λέσχες Ανάγνωσης της Ελλάδας τον κατάλογο όλων των μυθιστορημάτων που κυκλοφόρησαν την περίοδο 1/10/2010 – 30/9/2011 (δηλαδή 399 τίτλοι, σύμφωνα με τη βάση δεδομένων της Βιβλιονέτ) και οι Λέσχες ξεχώρισαν 123 πρωτότυπα ελληνικά μυθιστορήματα.

Τα 16 βιβλία που πήραν τους περισσότερους ψήφους από τις Λέσχες Ανάγνωσης, όπως καταγράφηκαν στο βιβλίο πρωτοκόλλου του ΕΚΕΒΙ, απαρτίζουν τη «βραχεία λίστα» του Βραβείου Αναγνωστών 2011 (φέτος είναι 16 αντί για 15 όπως κάθε χρόνο, γιατί με την ψηφοφορία των λεσχών ισοβάθμισαν δύο μυθιστορήματα στην δέκατη πέμπτη θέση).

Οι φετινές επιλογές επιβεβαιώνουν το αναγνωστικό επίπεδο των μελών που παίρνουν μέρος στις δραστηριότητες των Λεσχών, αποτελώντας ένα αντιπροσωπευτικό δείγμα ποιοτικής προσέγγισης της σύγχρονης ελληνικής πεζογραφίας.

Με αλφαβητική σειρά, σύμφωνα με το επώνυμο κάθε συγγραφέα:

	Ο ερωτευμένος Πολωνός της Μάρως Βαμβουνάκη, Εκδόσεις Ψυχογιός (στείλτε ΒΑ 1 στο 54160)
	Πρίγκιπες και δολοφόνοι του Μιχάλη Γεννάρη, Εκδόσεις Ινδικτος (στείλτε ΒΑ 2 στο 54160)
	Ο παλαιστής και ο δερβίσης του Θεόδωρου Γρηγοριάδη, Εκδόσεις Πατάκη (στείλτε ΒΑ 3 στο 54160)
	Το δίκιο είναι ζόρικο πολύ της Μάρως Δούκα, Εκδόσεις Πατάκη (στείλτε ΒΑ 4 στο 54160)
	Πριν απ' το ηλιοβασίλεμα του Μάνου Ελευθερίου, Εκδόσεις Μεταίχμιο (στείλτε ΒΑ 5 στο 54160)
	Ανεμώλια του Ισίδωρου Ζουργού, Εκδόσεις Πατάκη (στείλτε ΒΑ 6 στο 54160)
	Η συμφωνία των ονείρων του Νίκου Θέμελη, Εκδόσεις Μεταίχμιο (στείλτε ΒΑ 7 στο 54160)
	Τα σακιά της Ιωάννας Καρυστιάνη, Εκδόσεις Καστανιώτη (στείλτε ΒΑ 8 στο 54160)
	Ο γύρος του θανάτου του Θωμά Κοροβίνη, Εκδόσεις Αγρα (στείλτε ΒΑ 9 στο 54160)
	Η άλωση της Κωσταντίας του Γιάννη Μακριδάκη, Εκδόσεις της Εστίας (στείλτε ΒΑ 10 στο 54160)
	Ληξιπρόθεσμα δάνεια του Πέτρου Μάρκαρη, Εκδόσεις Γαβριηλίδης (στείλτε ΒΑ 11 στο 54160)
	Πώς να κρυφτείς της Αμάντας Μιχαλοπούλου, Εκδόσεις Καστανιώτη (στείλτε ΒΑ 12 στο 54160)
	Η ενοχή της αθωότητας της Ιωάννας Μπουραζοπούλου, Εκδόσεις Καστανιώτη (στείλτε ΒΑ 13 στο 54160)
	Για μια χούφτα βινύλια της Χίλντας Παπαδημητρίου, Εκδόσεις Μεταίχμιο (στείλτε ΒΑ 14 στο 54160)
	Κι όμως ανθίζει... της Λίας Μεγάλου-Σεφεριάδη, Εκδόσεις Μεταίχμιο (στείλτε ΒΑ 15 στο 54160)
	Η έρημος έρχεται του Μιχάλη Φακίνου, Εκδόσεις Καστανιώτη (στείλτε ΒΑ 16 στο 54160)

Διαδικασία ψηφοφορίας

Πότε ψηφίζετε:
9 Νοεμβρίου – 5 Δεκεμβρίου 2011

Πώς ψηφίζετε:
Στείλτε με sms (χρέωση απλού μηνύματος)
τον κωδικό που αντιστοιχεί στο βιβλίο της επιλογής σας, στο 54160
Ο ερωτευμένος Πολωνός (ΒΑ 1)
Πρίγκιπες και δολοφόνοι (ΒΑ 2)
Ο παλαιστής και ο δερβίσης (ΒΑ 3)
Το δίκιο είναι ζόρικο πολύ (ΒΑ 4)
Πριν απ' το ηλιοβασίλεμα (ΒΑ 5)
Ανεμώλια (ΒΑ 6)
Η συμφωνία των ονείρων (ΒΑ 7)
Τα σακιά (ΒΑ 8)
Ο γύρος του θανάτου (ΒΑ 9)
Η άλωση της Κωσταντίας (ΒΑ 10)
Ληξιπρόθεσμα δάνεια (ΒΑ 11)
Πώς να κρυφτείς (ΒΑ 12)
Η ενοχή της αθωότητας (ΒΑ 13)
Για μια χούφτα βινύλια (ΒΑ 14)
Κι όμως ανθίζει... (ΒΑ 15)
Η έρημος έρχεται (ΒΑ 16)

Κάθε αναγνώστης έχει δικαίωμα για μία μόνο ψήφο.

Η ψήφος σας καταχωρείται αυτόματα.

Το τελικό αποτέλεσμα της ψηφοφορίας προκύπτει κατά το ήμισυ (50%) από την ψήφο των αναγνωστών ενώ το υπόλοιπο 50% βγαίνει από τις ψήφους που έχουν ήδη δώσει οι Λέσχες Ανάγνωσης (από τις οποίες προέκυψε η βραχεία λίστα).

Ο νικητής θα ανακοινωθεί στις 7 Δεκεμβρίου

Υπενθυμίζουμε ότι το αναγνωστικό κοινό τίμησε με την ψήφο του:

2010 - «Όπως ήθελα να ζήσω» της Ελένης Πριοβόλου
2009 - «Ιμαρέτ» του Γιάννη Καλπούζου
2008 - «Όλα σου τα ‘μαθα μα ξέχασα μια λέξη» του Δημήτρη Μπουραντά
2007 - «Ο κύριος Επισκοπάκης» του Ανδρέα Μήτσου
2006 - «Αμίλητα βαθιά νερά»της Ρέα Γαλανάκη
2005 - «Η μέθοδος της Ορλεάνης» της Ευγενίας Φακίνου

εκτοξεύοντάς τα για πολλούς μήνες στις λίστες των ευπώλητων.

Λευκάδιος Χερν

2011-11-07T03:22:00.000-08:00

Λευκάδιος Χερν

«Η χώρα των χρυσανθέμων»

Μετάφραση: Γιώργος Καλαμαντής

Εκδόσεις ΛΙΒΑΝΗΣ, 1998, (εξαντλημένο)

Αν υπάρχουν πόλεις που συνέδεσαν το όνομά τους με συγγραφείς και ποιητές όπως το Μεσολόγγι με τον Λόρδο Βύρωνα, ο Χένρι Τζέιμς με την Βενετία ή ο Τζέιμς Τζόις με το Δουβλίνο φανταστείτε έναν συγγραφέα να συνδέει το όνομά του με μια ολόκληρη χώρα και να γίνεται ο επίσημος διερμηνέας του πολιτισμού της στον υπόλοιπο κόσμο. Αυτή είναι η περίπτωση του Λευκάδιου Χέρν και η χώρα που αγάπησε η Ιαπωνία που έκτοτε τον έχει ανακηρύξει σχεδόν εθνικό συγγραφέα..

Μόλις στον δέκατο ένατο αιώνα άρχισε η Ιαπωνία να ανοίγεται στον κόσμο αφήνοντας πίσω τον ερμητικά κλειστό κόσμο της. Ταυτόχρονα ανακαλύπτει την Δύση μέσω του εμπορίου και της τεχνολογίας ενώ η Δύση ανακαλύπτει στην Ιαπωνία όχι μόνον έναν εμπορικό χώρο αλλά και μια χώρα κατεξοχήν εξωτική και μυθική. Στο τέλος του 19^ου αιώνα έμποροι, ιεραπόστολοι, μηχανικοί και δάσκαλοι άρχισαν να καταφθάνουν στην απομακρυσμένη και αινιγματική χώρα. Ανάμεσά τους και ο παράξενος κύριος με την Αγγλο-Ιρλανδο-Ελληνική καταγωγή, ο Λευκάδιος Χέρν.

Ο Χέρν γεννήθηκε στην Λευκάδα το 1850. Ο πατέρας του ήταν Ιρλανδός γιατρός που υπηρετούσε στα Κύθηρα όταν γνώρισε την Ρόζα Κασιμάτη. Ο γάμος τους δεν θα έχει ευτυχισμένη κατάληξη. Η Ρόζα θα ξαναπαντρευτεί στην πατρίδα της και θα πεθάνει στο ψυχιατρείο της Κέρκυρας. Η ζωή της Ρόζας καθώς και του γιού της αποτελούν από μόνα τους ένα ακόμη μυθιστόρημα κοντά στα τόσα που έγραψε ο Λευκάδιος. Στο μεταξύ ο Λευκάδιος θα ζήσει κοντά σε μια θεία του στο Δουβλίνο και στα 19 του χρόνια μεταναστεύει στην Αμερική, στο Σινσινάτι, όπου και δουλεύει ως δημοσιογράφος. Μεταφράζει Γάλλους συγγραφείς, τον Γκοτιέ και τον Φλομπέρ και γνωρίζει το έργο του Λοτί. Το 1887 πηγαίνει στις Δυτικές Ινδίες απεσταλμένος του περιοδικού Χάρπερ. Είχε ήδη γράψει του δύο μυθιστορήματα.

Το 1890 ταξιδεύει για το ίδιο περιοδικό στην Ιαπωνία. Ούτε και αυτός πίστευε ότι θα έμενε εκεί για πάντα. Διέκοψε την συνεργασία του με το περιοδικό και εργάσθηκε ως καθηγητής αγγλικών στις επαρχίες Ματσούο και Κουμαμότο. Παντρεύτηκε Γιαπωνέζα και άρχισε να ορθογραφεί σε εφημερίδες και περιοδικά της Αμερικής με θέματα γύρω από την Ιαπωνία που ήταν τότε πολύ της μόδας. Δίδαξε Αγγλική Λογοτεχνία στο Αυτοκρατορικό Πανεπιστήμιο του Τόκιο και έγραψε αρκετά βιβλία γύρω από τη ήθη, τη θρησκεία και την λογοτεχνία της Ιαπωνίας. Έγινε Γιαπωνέζος υπήκοος και άλλαξε το όνομά του σε Γακούμο Κοιζούμο παρόλο που δεν έγραψε ποτέ στα Ιαπωνικά.

Είναι αξιοθαύμαστη η περίπτωση του ανθρώπου αυτού που, για λόγους ψυχικής και πνευματικής ισορροπίας, προσεταιρίσθηκε έναν πολιτισμό με τον οποίο ελάχιστες είχε σχέσεις. Όπως προκύπτει και από τα κείμενα του βιβλίου «Στη χώρα των Χρυσανθέμων» δεν ήταν λίγες οι στιγμές που αφουγκράστηκε τη ψυχή του και ταξίδεψε στις ρίζες της ανθρωπότητας για να κατανοήσει τα περιβάλλον του αλλά και τη θέση του μέσα στο χώρο αυτό. Η μικρή του Οδύσσεια της περιπλάνησης και της αναζήτησης μιας ταυτότητας σίγουρα έχει να κάνει και με την μεγάλη Οδύσσεια. Ελληνικά δεν γνώριζε όμως ήταν μελετητής του κλασσικού πολιτισμού και συχνά τον απασχόλησε ο όρος «ελληνικός». Δεν είναι και λίγε οι συγκρίσεις που επιχειρεί μεταξύ του ελληνικού-ευρωπαϊκού πολιτισμού και του γιαπωνέζικου.

Λέγεται ότι η μικρόσωμη κατασκευή του βρήκε θέση σε ένα αντίστοιχο πλήθος. Αυτό ίσως είναι το λιγότερο. Κάπου βαθύτερα ο άνθρωπος αυτός με τις τόσες διάσπαρτες ζωές και καταγωγές ανακάλυψε την ηρεμία και το νόημα της ζωής σε μια χώρα όπου βασικά χαρακτηριστικά της είναι η ευγένεια, ο σεβασμός της παράδοσης, η λατρεία της φύσης, ο ασταμάτητος διαλογισμός. Προσπάθησε να καταγράψει την τόσο διαφορετική νοοτροπία της γιαπωνέζικης κοινωνίας που κατά βάθος ήταν μια θρησκευτική κοινωνία. Την εκδίκηση και την αυτοκτονία που εξακολουθεί ως και σήμερα να συμβαδίζει με την έννοια του αυτοσεβασμού και της αξιοπρέπειας. Την δύναμη της οικογένειας και ειδικά των γονέων που αγγίζει την θρησκευτική ευλάβεια. Την απουσία του έκδηλου συναισθηματισμού, της έννοιας του «αιώνιου θηλυκού».

Διδάσκοντας αγγλική λογοτεχνία σε γιαπωνέζους μαθητές συναντούσε τρομακτική δυσκολία στο να τους εξηγήσει πώς ένα ολόκληρο μυθιστόρημα μπορούσε να στηριχθεί στο πρόβλημα γάμου που αντιμετωπίζει η ηρωίδα. Αυτό φάνταζε απόλυτα επιλήψιμο σε μια λογοτεχνία όπου ένα ζευγάρι δεν αγγίζεται ποτέ. (Εδώ αντιλαμβανόμαστε την δυσκολία των δυτικών αναγνωστών για την λογοτεχνία της Ιαπωνίας). Στην υστερία του ερωτισμού της δύσης αντιπροτείνεται η αβρότητα, η στοργή και η εσωτερική ανταπόκριση.

Εκεί-πέρα λοιπόν, εκεί όπου συγχέονται οι ήχοι της φύσης, τα κελαηδήματα των πουλιών, οι φωνές των ζώων, το χτύπημα των τύμπανων, το άπλετο λευκό φως, οι οσμές που διαδέχονται η μία την άλλη, τα στενά δρομάκια, ένα κλαδί λουλουδιού ζυγισμένο με χάρη στο βάζο, οι κήποι- αυτοί οι μικρόκοσμοι της πλάσης και όχι τα γεωμετρικά παρτέρια της δύσης, οι πέτρες που έχουν ομορφιά και χαρακτήρα, η ιερότητα και μυθικότητα τόπων, η «ρευστότητα» του πνεύματος των μεγάλων πόλεων- δεκάδες μικρά και μεγάλα πράγματα- εκεί-πέρα ο δυτικός ταξιδιώτης, που κουβαλάει την απελπισία της δύσης, βυθίζεται σε ένα καινούργιο όνειρο, επαναδιοργανώνοντας το ψυχοσωματικό του πεδίο σε σχέση με το πνεύμα και το τοπίο. Ένα τοπίο που η αίσθηση και η ερμηνεία του αποτέλεσαν βασικό στοιχείο του πολιτισμού.

Ο Χερν μετέφερε σε χιλιάδες σελίδες αυτές τις εικόνες στους δυτικούς που ποτέ δεν έπαψαν να αναζητούν είτε τον μυστικισμό της ανατολής είτε την γνώση της. Ας θυμηθούμε τα κινήματα Ζεν στην Αμερική στη δεκαετία του 60 με επικεφαλής τον Aldous Huxley. Επίσης στην δεκαετία του 70 ο Ρολάν Μπαρτ στην «Επικράτεια των σημείων» ομολογεί ότι «η Ιαπωνία τον έβαλε σε συνθήκες κατάλληλες για γράψιμο: συνθήκες όπου συντελείται κάποιος κλονισμός του προσώπου, ένα αναποδογύρισμα των παλιών τρόπων ανάγνωσης, ένα τράνταγμα του νοήματος, που κομματιάζεται, εξαντλείται μέχρι το ανυποκατάστατο κενό του, χωρίς ποτέ το αντικείμενό να παύει να είναι σημαίνον, επιθυμητό».

Στην «Χώρα των χρυσανθέμων» ανθολογούνται μερικές από τις πιο όμορφες σελίδες του Χερν. Στο πρώτο μέρος «Η Ιαπωνία του Λευκάδιου Χερν» ανακαλύπτουμε την χώρα μέσα από τα βήματα του έκπληκτου ταξιδευτή, βαδίζουμε σε πόλεις, καλντερίμια και ναούς, συμμετέχουμε σε βουδιστικές τελετές. Στο δεύτερο μέρος μέρος που φέρει το ιαπωνικό όνομα του Χερν «Κοϊζούμι Γιακουμό» ανακαλύπτουμε έναν Χερν που αισθάνεται Ιάπωνας και μπορεί να ασκεί κριτική στη Δύση μέσα από τα μάτια ενός Απωανατολίτη. Στο βιβλίο περιλαμβάνεται και μια ιστορία με τον τίτλο «Ένα κάρμα πάθους». Η ανθολόγηση, η κατατοπιστική εισαγωγή και η μετάφραση έγιναν από τον Γιώργο Καλαμαντή που καταφέρνει να διατηρήσει ένα κομψό ύφος ταιριαστό στο πνεύμα και στην ατμόσφαιρα της εποχής .Μια ατμόσφαιρα που είναι πολύ κοντά στο σκηνικό των μυθιστορημάτων του Μισίμα και άλλων σύγχρονων Γιαπωνέζων συγγραφέων.

Λίγες οι μεταφραστικές απόπειρες και παρουσιάσεις του έργο του Χερν στη γλώσσα μας.. Η πιο πρόσφατη από τις εκδόσεις Ινδικτος, ένα λήμμα για τη ζωή του από τον Τέλλο Άγρα στην «Μεγάλη Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια», κάποιο κομμάτι από τον Νίκο Καζαντζάκη. Όμως η αναζωπύρωση της έρευνας του έργου του είναι έντονη. (Το Διεθνές Συνέδριο για τον Λευκάδιο Χερν οργανώθηκε τον Οκτώβριο 1998 στην Αθήνα).

Σήμερα που η εικόνα έχει αντικαταστήσει μονομερώς τον λόγο και την περιδιάβαση έχει μεγάλο ενδιαφέρον να ακολουθήσει κανείς το ταξίδι του Χερν, ενός Ευρωπαϊστή και Αμερικανοσπουδαγμένου ανθρώπου που μέσα από τα λογοτεχνικά του γραπτά ενεργοποιεί όλες τις αισθήσεις που χρειάζονται για την κατανόηση ενός εντελώς διαφορετικού πολιτισμού. Η προτομή του αντίστοιχα στην Λευκάδα και στην πόλη Ματσούε αποδεικνύουν ότι υπήρξε ένας από τους πρώτους αληθινά οδοιπόρους του πλανήτη, ένας αυθεντικά διεθνικός συγγραφέας-παρηγοριά και παράδειγμα για όσους κουράστηκαν από τη δική τους ήπειρο, χώρα ή κοινότητα.

Θεόδωρος Γρηγοριάδης (c)

«Λογοτεχνικά σεμινάρια»

2011-11-06T09:52:00.000-08:00

«Λογοτεχνικά σεμινάρια» στη Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Σερρών

Η ιδέα για τα λογοτεχνικά σεμινάρια στηρίχτηκε στην ιδέα ότι το αναγνωστικό κοινό, μέσα στην χιονοστιβάδα των βιβλίων, χρειαζόταν μια έμπειρη καθοδήγηση προς το λογοτεχνικό βιβλίο. Η επιτυχία του σεμιναρίου, κάθε χρονιά, επέφερε την ανανέωσή του. Έτσι καθιερώθηκαν τα «Λογοτεχνικά σεμινάρια», ως κύκλοι δημιουργικής ανάγνωσης. Από το 1999-2002 πραγματοποιήθηκε ο πρώτος κύκλος και από το 2007-11 ο δεύτερος κύκλος. Σύνολο επτά χρόνια δραστηριοτήτων

Παρουσιάστηκαν 7 θεματικοί κύκλοι για τους κλασικούς συγγραφείς, τους μοντερνιστές, τους συγγραφείς του κόσμου, τους εκπροσώπους του σύγχρονου μυθιστορήματος, τους Έλληνες συγγραφείς, τους Νομπελίστες, τους συγγραφείς του 21^ου αιώνα. Σε κάθε κύκλο, κάθε μήνα, παρουσιαζόταν ολοκληρωμένα, ένα μυθιστόρημα ενώ η παρουσίασή του συνοδευόταν από εκθέσεις των βιβλίων του συγγραφέα, εκθέσεις φωτογραφίας, βιντεοπροβολές με συνεντεύξεις και βιογραφικά ντοκιμαντέρ

Μέχρι σήμερα οι εισηγήσεις για 50 παρουσιασμένους συγγραφείς ξεπερνούν τις 250.000 λέξεις που αντιστοιχεί στον όγκο 7 δοκιμιακών βιβλίων υλικό. Λεπτομερή στοιχεία των εκδηλώσεων βρίσκονται αναρτημένο στον αντίστοιχο διαδικτυακό τόπο της βιβλιοθήκης μας.

Τα λογοτεχνικά σεμινάρια αποτέλεσαν σημείο αναφοράς για το αναγνωστικό κοινό δημιουργώντας ταυτόχρονα έναν φιλικό κοινωνικό πυρήνα ανθρώπων που τους συνέδεε το καλό βιβλίο και ο χώρος της βιβλιοθήκης.

Τα λογοτεχνικά σεμινάρια:

Κύκλος	Σεμινάριο
Ολοκλήρωση των «Λογοτεχνικών Σεμιναρίων»	Ολοκλήρωση των «Λογοτεχνικών Σεμιναρίων»
7ος Κύκλος / 2010 -2011	Ανασκόπηση Λογοτεχνικών Σεμιναρίων 2010 - 2011
7ος Κύκλος / 2010 - 2011	Χρήστος Τσιόλκας «Το χαστούκι»
7ος Κύκλος / 2010 - 2011	Μα Γιαν «Πεκίνο σε κώμα» (2009)
7ος Κύκλος / 2010 - 2011	Περ Πέτερσον «Κλέφτης αλόγων» (2006)
7ος Κύκλος / 2010 - 2011	Καζούο Ισιγκούρο «Μη μ’ αφήσεις ποτέ»
7ος Κύκλος / 2010 - 2011	Τζέφρυ Ευγενίδης «Ανάμεσα στα δύο φύλα»
7ος Κύκλος / 2010 - 2011	Ζέιντι Σμιθ «Λευκό χαμόγελο σε μαύρο φόντο»
7ος Κύκλος / 2010 - 2011	Φίλιπ Ροθ «Το ανθρώπινο στίγμα»
6ος Κύκλος / 2009 - 2010	Ανασκόπηση του σεμιναρίου
6ος Κύκλος / 2009 - 2010	Τονι Μορισον (Νόμπελ Λογοτεχνίας 1993)
6ος Κύκλος / 2009 - 2010	Τζων Κουτσί (Νόμπελ Λογοτεχνίας 2003)
6ος Κύκλος / 2009 - 2010	Elfriede Jelinek (Nobel Λογοτεχνίας 2004)
6ος Κύκλος / 2009 - 2010	Oρχάν Παμούκ (Nobel Λογοτεχνίας 2006)
6ος Κύκλος / 2009 - 2010	Ντόρις Λέσινγκ (Νόμπελ Λογοτεχνίας 2007)
6ος Κύκλος / 2009 - 2010	Ο Νομπελίστας Ζ. Μ. Γκ. Λε Κλεζιό
5ος Κύκλος / 2008 - 2009	Ανασκόπηση του σεμιναρίου
5ος Κύκλος / 2008 - 2009	Τζων Φώουλς «Ο Μάγος»
5ος Κύκλος / 2008 - 2009	Μ. Γιουρσενάρ «Απομνημονεύματα του Αδριανού»
5ος Κύκλος / 2008 - 2009	Πωλ Μπόουλς «Τσάι στη Σαχάρα»
5ος Κύκλος / 2008 - 2009	Ε.Μ. Φορστερ «Το πέρασμα στην Ινδία»
5ος Κύκλος / 2008 - 2009	Βλαντιμίρ Ναμπόκοφ - Λολίτα
5ος Κύκλος / 2008 - 2009	Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι - Οι δαιμονισμένοι
5ος Κύκλος / 2008 - 2009	Γκυστάβ Φλωμπέρ - Μαντάμ Μποβαρύ
4ος Κύκλος / 2007 - 2008	Ανασκόπηση του σεμιναρίου
4ος Κύκλος / 2007 - 2008	Ανν Ενράϊτ - Η συγκέντρωση
4ος Κύκλος / 2007 - 2008	Αλεσσάντρο Πιπέρνο «Με τις χειρότερες προθέσεις
4ος Κύκλος / 2007 - 2008	Hilary Mantel: Πέρα από το μαύρο
4ος Κύκλος / 2007 - 2008	Αλάα ΑΛ-Ασουάν - Το Μέγαρο Γιακουμπιάν
4ος Κύκλος / 2007 - 2008	Ζουλφί Λιβανελί - Ευτυχία
4ος Κύκλος / 2007 - 2008	Ιαν Μακ Γιούαν - Εξιλέωση
4ος Κύκλος / 2007 - 2008	Πιέρ Ασουλίν «Ξενοδοχείο Lutetia» δωμάτια με θέα την ιστορία
3ος Κύκλος / 2001 - 2002	Ανασκόπηση του σεμιναρίου
3ος Κύκλος / 2001 - 2002	Μάργκαρετ Άτγουντ - Ο Τυφλός Δολοφόνος
3ος Κύκλος / 2001 - 2002	Ταχάρ Μπεν Τζελούν - Το πανδοχείο της αγάπης
3ος Κύκλος / 2001 - 2002	Αλεσσάντρο Μπαρίκκο - Όνειρα από γυαλί
3ος Κύκλος / 2001 - 2002	Σώτη Τριανταφύλλου - Φτωχή Μάργκο
3ος Κύκλος / 2001 - 2002	Ορχάν Παμούκ - Το μαύρο βιβλίο
3ος Κύκλος / 2001 - 2002	Μίλαν Κούντερα - Η Αγνοια
3ος Κύκλος / 2001 - 2002	Ντον ΝτεΛίλλο - Υπόγειος Κόσμος (UNDERWORLD)
3ος Κύκλος / 2001 - 2002	Καζούο Ισιγκούρο: Όταν ήμασταν ορφανοί
2ος Κύκλος / 2000 - 2001	Ανασκόπηση του σεμιναρίου
2ος Κύκλος / 2000 - 2001	Γιώργος Ιωάννου
2ος Κύκλος / 2000 - 2001	Βασίλης Βασιλικός - αφιέρωμα στο συγγραφέα και στο έργο του
2ος Κύκλος / 2000 - 2001	Τo Κιβώτιο του Άρη Αλεξάνδρου
2ος Κύκλος / 2000 - 2001	Το τέλος της μικρής μας πόλης του Δημήτρη Χατζή
2ος Κύκλος / 2000 - 2001	Το τρίτο στεφάνι του Κώστα Ταχτσή
2ος Κύκλος / 2000 - 2001	Στρατής Τσίρκας: Ενας Πεζογράφος του καιρού μας
2ος Κύκλος / 2000 - 2001	Μέλπω Αξιώτη - Δύσκολες νύχτες
2ος Κύκλος / 2000 - 2001	Στρατής Δούκας: Ενας οδοιπόρος στις Σέρρες
1ος Κύκλος / 1999 - 2000	Απολογισμός Λογοτεχνικών Σεμιναρίων 1999 - 2000
1ος Κύκλος / 1999 - 2000	Βιρτζίνια Γουλφ: ένα δικό της δωμάτιο
1ος Κύκλος / 1999 - 2000	Μαρσέλ Προυστ: Αναζητώντας τον χαμένο...τόμο
1ος Κύκλος / 1999 - 2000	Τζαίημς Τζόυς: Μια Oδύσσεια δεν είναι αρκετή
1ος Κύκλος / 1999 - 2000	Ο Φραντς Κάφκα και η δίκη της λογοτεχνίας
1ος Κύκλος / 1999 - 2000	Τόμας Μαν: η θανατερή γοητεία της λογοτεχνίας
1ος Κύκλος / 1999 - 2000	Ο Τζόζεφ Κόνραντ στα πελάγη του μοντερνισμού

Παρενδυτικοί λογοτεχνικοί χαρακτήρες

2011-11-04T06:20:00.000-07:00

)

John Mullan's 10 of the best: men dressed as women

From Euripides to Stoppard, here are 10 literary examples of cross dressing. Got any more?

- John Mullan
- guardian.co.uk, Friday 4 November 2011 09.00 GMT
- Article history

Alan Cumming in the National Theatre of Scotland's production of The Bacchae. Photograph: Dimitrios Kambouris/WireImage.com

The Bacchae by Euripides
Pentheus wants to witness the revels of the Maenads, women under the ecstatic influence of Dionysus who range freely in the woods and mountains. He is persuaded by the god that in order to do this he must dress as a woman. He is spotted spying by the possessed women and is torn to pieces.

Metamorphoses by Ovid
Thetis, Achilles' mother, knowing that her son will die if he fights in the Trojan war, disguises him as a woman among the daughters of King Lycomedes. Odysseus turns up with some girly presents plus a spear and shield, which are immediately seized by the warrior, who thus reveals himself.

Epicene by Ben Jonson
Rich, grumpy, misogynistic Morose proposes to disinherit his nephew Dauphine by marrying, provided he can find a "silent woman". A spouse called Epicene is found, and turns after marriage into a perfect shrew. Morose pays Dauphine to rid him of the termagant, whereupon his resourceful nephew pulls off the wife's wig and reveals her to be a male in disguise.

Don Juan by Lord Byron
In Istanbul, our hero is sold as a slave to one of the sultan's eunuchs, who commands him to dress as a woman. He has been spotted by the sultana, Gulbeyaz, who has designs on him. When the sultan arrives he rather fancies "the new-bought virgin". "I see you've bought another girl; 'tis pity / That a mere Christian should be half so pretty".

Jane Eyre by Charlotte Brontë
In a sequence usually omitted in film adaptations, Mr Rochester dresses as an old Gypsy woman and turns up at his own dinner party to read the fortunes of the guests. Even Jane does not recognise him, until he suddenly throws off his disguise.

Huckleberry Finn by Mark Twain
On the run, Huck and escaped slave Jim find some women's clothes on an abandoned houseboat, and Jim persuades Huck to go ashore disguised as a girl, to find out if people are still searching for them. As "Sarah Williams" he is admitted to a lady's house, but she sees through his disguise when he begins to forget his own supposed name.

The Story of an African Farm by Olive Schreiner
Farmer Gregory Rose shows his devotion to the rebellious Lyndall by dressing himself in her mother's clothes in order to serve as her nurse when she is terminally ill. She accepts his disguise and is consoled by his presence.

The Wind in the Willows by Kenneth Grahame
In prison for stealing a car, Toad wins the sympathy of the jailer's daughter, who dresses him as a washerwoman to help him escape. He wanders the countryside, hitching a lift first on a barge and then in the very car that he earlier stole. Foolishly, its owners let this friendly lady take a turn at driving.

"William the Showman" by Richmal Crompton
William Brown is staging a historical waxworks show with the Outlaws and decides that the poor audience response is down to the lack of "famous ladies". After a quick raid of sister Ethel's wardrobe, he struts his stuff as Mary Queen of Scots.

On the Razzle by Tom Stoppard
Rustic apprentice Christopher and his garrulous companion Weinberl travel to Vienna with a hare-brained idea of going "on the razzle". Hiding from their boss, they end up in Madame Knorr's women's clothes shop, where they must don capacious tartan women's garb and pose as mannequins. More cross-dressing follows. "I'm not the woman you think I am … I'm not even the woman you think is the woman you think I am".

Ξαναδιαβάζοντας

2011-11-03T09:52:00.000-07:00

ARE REREADINGS BETTER READINGS?

Posted by Nathaniel Stein

“One cannot read a book: one can only reread it,” Nabokov said. I thought of that line while reading “On Rereading,” Patricia Meyer Spacks’s charming and strange blend of memoir, literary criticism, and scientific treatise. Spacks, a literature professor and a former president of the American Academy of Arts and Sciences, systematically revisits “The Wonderful Wizard of Oz,” “The Catcher in the Rye,” “The Golden Notebook,” the novels of Jane Austen, and other milestones of her reading life. She hopes to justify the usefulness—or at least to solve a bit of the mystery—of an activity that she loves but also, at times, doubts.

Few would question looking at a great painting twice, or watching a favorite movie again and again. But, perhaps because rereading requires more of a commitment than giving something a second look, it is undertaken, as Spacks puts it, “in the face of guilt-inducing awareness of all the other books that you should have read at least once but haven’t.” It engages, she fears in her darker moments, a “sinful self-indulgence.” Never mind Nabokov, or Flaubert, who marvelled at “what a scholar one might be if one knew well only five or six books.”

Spacks’s constant fixation is the paradox of the simultaneous “sameness” and “difference” of rereading—how it is that the words are exactly the same but our perceptions of them so different? I’m more intrigued by another dilemma: are rereadings better readings?

Nabokov would say yes. In one of his lectures on literature, he said:

When we read a book for the first time the very process of laboriously moving our eyes from left to right, line after line, page after page, this complicated physical work upon the book, the very process of learning in terms of space and time what the book is about, this stands between us and artistic appreciation. When we look at a painting we do not have to move our eyes in a special way even if, as in a book, the picture contains elements of depth and development. The element of time does not really enter in a first contact with a painting. In reading a book, we must have time to acquaint ourselves with it. We have no physical organ (as we have the eye in regard to painting) that takes in the whole picture and then can enjoy its details. But at a second, or third, or fourth reading we do, in a sense, behave towards a book as we do towards a painting.

Spacks is ambivalent. She relishes a new appreciation of Bellow, which she first dismissed as tedious, irritating, and claustrophobic, but regrets her disappointment in Kingsley Amis’s “Lucky Jim,” J. D. Salinger’s “The Catcher in the Rye,” and their uncomplicated and grating protagonists. What rereading tells us about ourselves, and how we have evolved intellectually, is as important as what it tells us about the books, Spacks believes. She’s endlessly interested in “how our minds, hearts, experience, personal and cultural situation, or all of the above … have changed since the last time we read those words.”

For Nabokov, another reading was always constructive. But for Spacks, rereading—though satisfying for pure literary analysis—can reveal unwelcome truths about our past selves, and cause disenchantment—in the most literal sense—with the books we used to love.

I suspect that Spacks’s priority, on the deepest level, is close to Nabokov’s pleasure principle: her book’s best chapter is on children’s literature. Here we get delightful examinations of “Alice in Wonderland,” the Narnia books, Robert Louis Stevenson’s “Kidnapped,” and more—close readings that marry grownup literary seriousness to the marvellous enchantment of childhood. It’s a marriage, and a method, that would please Nabokov, for whom the ultimate aim of literature was a tingling up and down the spine: “It is no use reading a book at all if you do not read it with your back.”

New Yorker 3 November 2011

Tristan Garcia

2011-10-29T10:00:00.000-07:00

Tristan Garcia

Η καλύτερη πλευρά των ανθρώπων

Μετάφραση-σημειώσεις: Μαρία Γαβαλά

ΠΟΛΙΣ 2011, σελ 345

Στο μυθιστόρημα του πρωτοεμφανιζόμενου Τριστάν Γκαρσία η πολιτική, η φιλία, ο έρωτας και ο θάνατος αλληλοσυμπλέκονται και αναθεωρούνται στα σώματα και στα μυαλά τεσσάρων φίλων, διανοούμενων και εκκεντρικών ανθρώπων, στις δύο τελευταίες δεκαετίες του εικοστού αιώνα στη Γαλλία.

Ο Γουίλι Μιλέρ γεννιέται στην Αμιέν το 1970 από Εβραίο πατέρα και μεγαλώνει αποκομμένος από κάθε κοινωνικό ιστό. Καταφεύγει στο Παρίσι, άνεργος και περιπλανώμενος, ώσπου συναντάει τον Ντομινίκ Ροσί και κοντά του, εκτός από τον έρωτα βρίσκει και ένα πρόσφορο χώρο για να δοκιμάσει τις αντιφατικές και ρευστές του ιδέες. Ο αριστεριστής Ντομινίκ Ροσί, γιος γιατρού με καταγωγή από την Κορσική, μεγάλωσε σε ένα σπίτι γεμάτο βιβλία. Ο κύκλος του στο Παρίσι αποτελείται από διανοούμενους, κάνει παρέα με γκέι ακτιβιστές και θεωρητικούς, παρακολουθεί μαθήματα του Φουκώ, βγαίνει στα μπαρ με τον Τζίμι Σόμερβιλ. Η δημοσιογράφος Ελιζαμπέτ Λεβαλουά είναι κόρη καλής οικογενείας, με πατέρα εκδότη. Μέντοράς της ο Ζαν Μισέλ Λεμποβίτς, διαν0ούμενος και αριστεριστής την εποχή που υποχωρούσε ο Αλτουσέρ. Ο Λεμποβίτς δίδαξε στις ΗΠΑ και στην επιστροφή του δηλώνει απλά αριστερός για να καταλήξει ένας νέο-συντηρητικός. Διατηρεί εξωσυζυγική σχέση με την Ελιζαμπέτ. Η Ελίζαμπετ πρώτη θα γνωρίσει τον Γουίλι και μέσω αυτής θα γνωριστούν με τον Ντομινίκ.

Παρίσι, δεκαετία του ογδόντα. Εύκολο χρήμα, χρηματιστήριο, αποθέωση του life style, μουσική house, θανατερή επιδρομή του AIDS. Η μεγάλη γιορτή που είχε στηθεί, έχοντας ξεφύγει από τις επιταγές του ’68, δημιουργεί καινούργια πεδία αλλά με σαθρά στηρίγματα. Κάθε ήρωας του βιβλίου εκπροσωπεί μία ξεχωριστή στάση ζωής. Ο Γουίλι, ένας μετα-punk, παρανοϊκός και ψυχωτικός χαρακτήρας, έχει ξαμολήσει επίθεση στο καταστημένο, προκαλώντας με το ύφος και το ντύσιμό του αλλά και τις πεποιθήσεις του στις πρακτικές του έρωτα πρεσβεύοντας την μη χρήση του προφυλακτικού. Γι αυτόν το έιτζ είναι μέρος της ζωής και του συνόλου, είναι πολιτικό το ζήτημα. Διατηρώντας σχέση με τον Ντομινίκ θα δουλέψει κοντά του στο περιοδικό, όμως σύντομα θα έρθει σε ρήξη μαζί του και με το Μέτωπο Απελεύθερωσης Ομοφυλοφίλων που τώρα δεν έχει να αντιμετωπίσει μόνον την προκατάληψη των ομοφοβικών αλλά και όσων γκέι τάσσονται κατά της προφύλαξης.

Ο Ντομινίκ, φίλος του Λεμποβίτς, πολύ νωρίς αποστασιοποιείται από τις επικίνδυνες σεξουαλικές πρακτικές φθάνοντας στο σημείο να θεωρεί αρνητική την «αλήθεια» μιας μειονότητας. Αργότερα ο Λεμποβίτς επιτίθεται κατά του Ντομινίκ και της νεωτερικότητας, γράφοντας ένα βιβλίο για την παρακμή αλλά και για την αγάπη. Οι θεωρητικές διενέξεις ανάμεσα στην τριάδα οδηγούν σε μηνύσεις, αποχωρήσεις από περιοδικά και ακτιβιστικές οργανώσεις, παρεμβάσεις σε συνέδρια, επεισοδιακές εμφανίσεις στην τηλεόραση και φυσικά αλλαγή στρατοπέδων. Η στάση του Λεμποβίτς γίνεται γνωστή μέσα από ένα άρθρο : «Το να ανήκεις στην αριστερά, σήμερα, σημαίνει να έρχεσαι σε ρήξη με την Αριστερά και το πλειοψηφικό της πνεύμα». Οπότε να μπορείς και να υποστηρίζεις τον τότε πρωθυπουργό της Δεξιάς…

Ντομινίκ και Λεμποβίτς αρχίζουν να στρέφονται κατά των μειονοτήτων που «είχαν συμπεριφορά πλειοψηφίας». Ο μόνος ακάθεκτος στην πορεία του είναι ο Γουίλι που εκδίδει και βιβλίο με τίτλο «Μεγαλομανιακός Πανικός και Τρέλα Μ». Γίνεται διάσημος για λίγους μήνες ώσπου να ξεχαστεί στην αυτοκαταστροφική του πορεία προς την αρρώστια που θεωρούσε ευλογία, οργανώνοντας πάρτι με οροθετικούς για επίδοξους φορείς που λαχταρούσαν να εμπλακούν στην «ρώσικη ρουλέτα» του έρωτα και του θανάτου, απαγγέλλοντας τσιτάτα από τον Μπατάιγ όπου «ο έρωτας και ο θάνατος είναι το ίδιο πράγμα». Γιατί η απαγόρευση της ηδονής είναι ένα καθαρό πολιτικό θέμα. Μεγάλο όπλο του Γουίλι είναι το μίσος εναντίον όλων, ένα δημιουργικό μίσος που δεν κρυβόταν και αποτελούσε την πιο πιστή πλευρά του εαυτού του. Ο Ντομινίκ τον κατηγορεί δημοσίως ότι υπέθαλπε ένα Ναζί στην σκέψη του και επιστρέφει με καινούργιο θέμα: «ο αντισημιτισμός, η νέα υπόθεση της Αριστεράς».

Και η Ελιζαμπέτ; Βρίσκεται πίσω από όλους καθώς αυτή είναι η αφηγήτρια. Βάζοντας μια γυναίκα-δημοσιογράφο στην θέση του αφηγητή ο Τριστάν Γκαρσία, πετυχαίνει μια συγκροτημένη αφήγηση, παρά την συναισθηματική εμπλοκή της Ελιζαμπέτ με όλους και ειδικά με τον Γουίλι που στο δεύτερο βιβλίο του επιτίθεται προσωπικά στην ίδια. Η Ελιζαμπέτ προσπαθεί να εκλογικεύσει τις διενέξεις και τις συμπεριφορές τους, κι ας προδίδεται κάθε φορά από τον καθένα και ειδικά από τον Λεμποβίτς που την χωρίζει οριστικά επιστρέφοντας στη γυναίκα του. Η Ελιζαμπέτ ωστόσο πιστεύει στην συντροφικότητα και το αποδεικνύει στο τέλος όταν προσφεύγει στο νοσοκομείο όπου νοσηλεύεται ο Γουίλι σε κατάσταση ζωντανής αποσύνθεσης.

Η Ελιζαμπέτ, ως αφηγήτρια, δεν παίρνει θέση, καταγράφει λιτά, δημοσιογραφικά, μάρτυρας μιας εποχής. Πρόκειται για μια εποχή που επισήμως δεν καταχωρήθηκε στα κιτάπια της Ιστορίας αλλά ο γεννημένος, το 1981, συγγραφέας, επιθυμεί να ρίξει μια φρέσκια ματιά στα χρόνια που εκείνος αναδυόταν στην ζωή. Φέρνει στο φως μια περίοδο γνωστή στους Γάλλους αφού και οι ήρωες του βιβλίου του παραπέμπουν σε αληθινούς διανοούμενους, θεωρητικούς και ακτιβιστές όπως ο Αλέν Φινκελκρότ, ο Αντρέ Γκλικσμάν, ο Πασκάλ Μπρικνέρ, ο Μπερνάρ-Ανρί Λεβί κ.α. πολλοί από τους οποίους πέρασαν από την Αριστερά στη Δεξιά. Ο συγγραφέας Τριστάν Γκαρσία αναστοχάζεται τι σήμαιναν τα χρόνια εκείνα, οικονομικά, πολιτιστικά, με την ανάδυση της λατρείας του χρήματος, της εφήμερης δόξας και ευημερίας, της αποθέωσης του εγωκεντρισμού. Και αν αυτά ακούγονται κάπως ξανακουσμένα, ας μη ξεχνάμε ότι κάθε χώρα ξεπληρώνει σήμερα τα δικά της eighties και δώθε.

Ο Τριστάν Γκαρσία σπούδασε φιλοσοφία στην École Normale Supérieure στο Παρίσι. Εξέδωσε ένα φιλοσοφικό βιβλίο και « η καλύτερη πλευρά των ανθρώπων», είναι το πρώτο του μυθιστόρημα που βραβεύτηκε το 2008 με το Prix de Flore δημιουργώντας αρκετό θόρυβο γιατί διαθέτει ουσία και προβληματισμό καθώς αναδεικνύει πώς το προσωπικό, μέσα από τη δημόσια εικόνα, μπορεί να αποβεί πολιτικό. Στο δεύτερο ωστόσο μυθιστόρημά του, «Mémoires de la jungle», που κυκλοφορεί τον Οκτώβριο 2011, προτίμησε ως αφηγητή έναν νεαρούλη χιμπαντζή που εκπαιδεύτηκε να μιλάει και να αντιδράει ανθρώπινα.

Δημοσιεύτηκε στα ΝΕΑ, βιβλιοδόμιο, Σάββατο 29 Οκτ. 11

Θεόδωρος Γρηγοριάδης