Κυριακή, 30 Μαρτίου 2008

James Wood "How Fiction Works"


Με είδε η ανιψιά μου, πρωτοετής φοιτήτρια Νομικής στην Κομοτινή, να διαβάζω το “How Fiction Works” του James Wood (Jonothan Cape, 2008) και της έκανε εντύπωση. «Χρειάζεται να διαβάζει ένας συγγραφέας τέτοια βιβλία;»

Η ερώτησή της μάλλον δικαιολογημένη, η απάντησή μου αφορμή για απλές σκέψεις. Μήπως αντί να διαβάζει κανείς τις θεωρίες ενός ειδικού, να ξαναδιαβάζει κλασικά μυθιστορήματα ή όσα δεν πρόλαβε ούτε θα προλάβει και είναι άπειρα της βιβλία της ζωής μας;

Από την άλλη ο James Wood είναι ένας κριτικός λογοτεχνίας που κι αν δεν έχει το εκτόπισμα ενός Bloom ή την πολυμάθεια ενός Steiner, το παλεύει, εκεί πέρα στην άλλη όχθη του Ατλαντικού, στον New Yorker όπου μετακόμισε ύστερα από μια θορυβώδη «απόσπαση» από τον New Republic. Μάλιστα τις πρώτες μέρες εμφανίστηκαν εντελώς επιθετικά κείμενα για την παρουσία του στην «λογοτεχνική» Αμερική αφού ο Wood δεν χαρίστηκε ποτέ σε συγγραφείς-θηρία όπως ο Απντάικ, η Μόρισον, ο Ντον Ντελίλλο, ο Πύντσον κ.α

Το βιβλίο για την κατάσταση στο σημερινό μυθιστόρημα δεν προσθέτει τίποτε συνταρακτικό στα όσα ξέρουμε. Όμως περιλαμβάνει όμορφα διατυπωμένες θέσεις και απορίες πάνω στο τι είναι ρεαλισμός, πώς ορίζεται ένα χαρακτήρας (ας πούμε δεν θεωρεί τους flat χαρακτήρες του Φόρστερ τόσο επίπεδους), πώς λειτουργεί η λεπτομέρεια στην αφήγηση και άλλα πολλά. Η μεγάλη αγάπη δεν κρύβεται: Ο Φλωμπέρ είναι ο πρώτος μοντέρνος μυθιστοριογράφος που απελευθερώνει τις παλιές φόρμες, ακόμη και τις πιο ασφυκτικές συνθέσεις του Χένρι Τζέιμς.

Ενδιαφέρον παρουσιάζει και η θέση του για το «λογοτεχνικό ύφος» που πρέπει να εξαφανίζεται με λογοτεχνικά μέσα. Αυτά για όσους επιμένουν στην «λογοτεχνίζουσα» υφή της γραφής ως εξέχον διακεκριμένο στοιχείο της ποιοτικής γραφής-αρρώστια πολύ εξαπλωμένη στην σύγχρονη ελληνική πεζογραφία. Η μεγάλη του αδυναμία είναι ο Σολ Μπέλοου και δεν παραλείπει να δώσει στην Σκοτσέζα Μιούριελ Σπαρκ τα μεγάλα εύσημα για την συμπύκνωση της πλοκής και την εξόντωση της πολυλογίας-εδώ του απλώνω το χέρι ενθουσιασμένα-το φωνάζω χρόνια η Σπαρκ είναι η μεγάλη μου αδυναμία.

Χωρίς να είναι εκτεταμένο το κείμενο, είναι χωρισμένο σε μικρά κεφάλαια έκτασης δημοσιογραφικής κριτικής. Το βιβλίο του Wood διαβάζεται για τις εμμονές του με το μυθιστόρημα, τις τεκμηριωμένες απόψεις του και την χρήση διαφωτιστικών αποσπασμάτων από μυθιστορήματα. Ο ίδιος δεν αρνείται τις οφειλές στα δοκίμια του Κούντερα, του Μπαρτ, του Σκλόβσκι.

«Ελπίζω», λέει, «αυτό το βιβλίο να ήταν ένα βιβλίο που θα έθετε θεωρητικά ερωτήματα αλλά θα τα απαντούσε πρακτικά-ή για να το πω με διαφορετικό τρόπο, που θέτει ερωτήσεις ενός κριτικού αλλά δίνει απαντήσεις ενός συγγραφέα».

Ο ίδιος ο Wood έγραψε ένα μυθιστόρημα και πήρε χλιαρές κριτικές, ενώ η σύζυγός του Claire Messud μάλλον τα πάει καλύτερα με το τελευταίο της μυθιστόρημα «Τα παιδιά του Αυτοκράτορα» (εκδόσεις Πάπυρος 2007).

Προσωπικά, απαντώντας στην ανιψιά μου, της είπα ότι κάτι τέτοια βιβλία τα διαβάζω το πρωί, μου ξυπνάνε το μυαλό, και τα αντιμετωπίζω ως κείμενα λογοτεχνικά ή περί-λογοτεχνικά. Κάπως έτσι φαντάζομαι και την μυθοπλασία του μέλλοντος, σαν ένα δοκίμιο που διαπραγματεύεται το μυθιστόρημα.

4 σχόλια:

ναυτίλος είπε...

Της Σπαρκ έχω διαβάσει μόνο ένα βιβλίο στ' αγγλικά "The prime of Miss Brodie" και το είχα βρει εξαιρετικό .Έχεις να μου συστήσεις κάποιο άλλο της, εξίσου καλό ;

Θεόδωρος Γρηγοριάδης είπε...

Η Muriel Spark έχει γράψει τα εξής μηθιστορήματα (χώρια τα διηγήματα και μια αυτοβιογραφία της Curriculum Vitae).
Στα ελληνικά υπάρχει η "Πύλη της Ευτυχίας" το μεσανατολικό της μυθιστόρημα-στις εκδόσεις Ζαχαρόπουλος: επιμένω: δεν μπορεί να αποδοθεί η λιτότητα και η συμπύκνωσή της στην αναλυτική μας γλώσσα.

Τα μυθιστορήματα της περιόδου 60-80 είναι και τα πιο δυνατά.

1957 The Comforters
1958 Robinson
1959 Memento Mori
1960 The Ballad of Peckham Rye
1960 The Bachelors
1961 The Prime of Miss Jean Brodie (που έγινε και ταινία με την Μάγκι Σμιθ)
1963 The Girls of Slender Means
1965 The Mandelbaum Gate (στα ελληνικά)
1968 The Public Image
1970 The Driver’s Seat (πολύ καλό και μέτρια ταινία με την Ελίζαμπεθ Τέηλορ)
1971 Not to Disturb
1973 The Hothouse by East River
1974 The Abbess of Crewe
1976 The Takeover
1979 Territorial Rights
1981 Loitering with Intent (από τα καλά της)
1984 The Only Problem
1988 A Far Cry from Kensington
1990 Symposium (ένα γεύμα σαν Συμπόσιο)
1996 Reality and Dreams
2000 Aiding and Abetting
2004 The Finishing School

basik είπε...

Και το Memento Mori έγινε ταινία με τη Maggie Smith.

ναυτίλος είπε...

Σ' ευχαριστώ ήσουν απολύτως κατατοπιστικός. Θα δοκιμάσω αρχικά τα δύο που μου προτείνεις ως καλά.