Χέρμαν Μέλβιλ «Πιέρ ή Οι αμφισημίες», μετάφραση: Σοφία Αυγερινού, εκδόσεις Μάγμα 2026

Γράφει ο Θεόδωρος Γρηγοριάδης

 «Ας αφήσουμε την αμφίσημη πορεία των γεγονότων να αποκαλύψει την ίδια την αμφισημία τους» (σελ. 310)

Νέος, καλλιεργημένος και όμορφος ο Πιέρ Γκλεντίνιγκ μεγαλώνει σε ένα ειδυλλιακό τοπίο, στο Σαντλ Μέντοουζ, σε μια όμορφη εξοχική έπαυλη πίσω από την οποία είχαν δοθεί μάχες με τους Ινδιάνους από τον προπάππου του. Η χήρα μητέρα του, επιβλητική λόγω χαρακτήρα και εμφάνισης, αποκαλε
ί τον γιο της «αδελφό» κι εκείνος «αδελφή», ενώ η λατρεία ανάμεσά τους αγγίζει εκείνη των εραστών όπως σχολιάζει ο συγγραφέας Μέλβιλ, καθώς μας προετοιμάζει ήδη από τις πρώτες σελίδες ότι κάτι δεν ευσταθεί στη σχέση αυτή που ενδεχομένως θα διαρραγεί.

Η Λούσι εμφανίζεται ως ιδανική αρραβωνιαστικιά του Πιέρ, κάνουν βόλτες στη φύση ή ιππεύουν τα εκπληκτικά άλογα εκείνου που τα αποκαλεί «ξαδέλφια» του. Από δίπλα τους ταξιδεύει συγγραφικά ο Χέρμαν Μέλβιλ, παρεμβαίνοντας στην τριτοπρόσωπη αφήγηση – «ίσως αυτός σας φανεί περίεργος τρόπος να γράφει κανείς». Φανερώνεται, δηλαδή, ο συγγραφέας, πασχίζοντας να περιγράψει μια σχέση και μια σύγκρουση ταυτόχρονα με τη δική του, δημιουργική και υπαρξιακή αγωνία δίνοντας συγγραφική υπόσταση και στον ίδιο τον Πιέρ – ειδικά στο δεύτερο μέρος, όπου αποφασίζει πέρα από την ποίηση και τα δημοσιευμένα σε φυλλάδια κείμενα, να γίνει ένας επαγγελματίας συγγραφέας έχοντας ήδη μελετήσει με πάθος την Κόλαση του Δάντη και τον Άμλετ του Σαίξπηρ, καθόλου τυχαία διαβάσματα.

Γραφή ποιητική και σκοτεινή

Μια μυστικιστική διάθεση περιβάλλει τον χώρο και τα πρόσωπα, σαν κάτι άλλο να προοιωνίζεται, η γραφή γίνεται αλλού ποιητική αλλού σκοτεινή, για να βυθιστεί στα τάρταρα στις τελευταίες σελίδες του μυθιστορήματος. Οι διάλογοι λες και ξεπηδάνε από ξεχασμένα σονέτα μια προηγούμενης εποχής – υπάρχουν στιγμές που αναρωτιέσαι σε ποια χρονική περίοδο διαδραματίζεται η ιστορία. Οι ερωτευμένοι ανταλλάσσουν φράσεις σαν να είναι «μαγεμένοι», «δεμένοι» με τη μοίρα, εύχονται να είναι «καταραμένοι» αν σκεφτούν κάτι που θα τους αποσπούσε από τον ουράνιο έρωτά τους. Όμως ένα άλλο αινιγματικό πρόσωπο αρχίζει να διαγράφεται πίσω από το φόντο του ζευγαριού, μια άλλη κοπέλα που η αρχική ασαφής της εικόνα θα δώσει μορφή σε μια αμφίσημη ύπαρξη. Η Ίζαμπελ, μεγαλωμένη σε ένα ταπεινό περιβάλλον, εξόριστη, περιπλανώμενη, απομακρυσμένη από τις ανώτερες τάξεις, αποκαλύπτει στον Πιέρ τον αποξεχασμένο ρόλο της: είναι αδελφή του από μια κρυφή σχέση του αξιοπρεπέστατου πατέρα του. Αυτός θα την προστατέψει, υποδυόμενος όμως τον ρόλο του αρραβωνιαστικού της και εγκαταλείποντας τη Λούσι. Έτσι, μέσα από τρομακτικές συγκρούσεις, οδηγεί σε πρόωρο θάνατο τη μητέρα του που τον αποκηρύσσει κληρονομικά.

Τι θα πράξει ο Πιέρ, μαγεμένος από την ομορφιά και το ήθος της κοπέλας αυτής, μιας άλλης αδελφής που παραμερίζει τη «μάνα/αδελφή» του; Πώς θα μπορούσε να αποκαταστήσει την ατιμία του πατέρα του χωρίς, ωστόσο, να διαβρώσει την εικόνα του και μάλιστα απέναντι στην αυτάρεσκη μητέρα του που προσκυνά το είδωλό του; Και όσο ο Πιέρ λαμβάνει μέτρα ρήξης, προστασίας και αποχώρησης τόσο πολλαπλασιάζονται και οι αμφιβολίες του. Εκείνοι οι άφατοι υπαινιγμοί και οι αμφισημίες. Ως αναγνώστης υπογράμμισα πολλές φορές τη λέξη «αμφισημίες» και μάλιστα στον πληθυντικό καθώς προϋποθέτει μια πολλαπλότητα, μια διάχυση ψυχής και νοήματος.

Πρόδρομος του σύγχρονου

Άραγε όταν το 1852 ο Χέρμαν Μέλβιλ εξέδιδε το Πιέρ, το έβδομο βιβλίο του και αμέσως επόμενο μετά το Μόμπι Ντικ, πίστευε ότι είχε γράψει ένα ευπώλητο που θα αποκαθιστούσε τις οικονομικές και εκδοτικές του αποτυχίες; Μετά το καθόλου εμπορικό Μόμπι Ντικ, τι ακριβώς περίμενε, απογοητευμένος και κλεισμένος στο γραφείο του; Παλεύοντας με τους δαίμονές του και γράφοντας αυτό το μυθιστόρημα που αιωρείται επικίνδυνα στη μεθόριο του γοτθικού μυστηρίου, του ελισαβετιανού θεάτρου και του ρομαντικού πυρετού της γενιάς του Μπάιρον και της παρέας του όπως εμπνέονταν στις βίλες της Ιταλίας; Όμως ο Μέλβιλ μετατρέπει αυτή την κληρονομιά σε ένα διαχρονικό μυθιστόρημα κρίσης, όπου οι ήρωες δεν στοιχειώνονται μόνο από φαντάσματα, αλλά από τις ίδιες τους τις ερμηνείες της πραγματικότητας.

Ο Πιερ είναι ένας πρόδρομος και πρόγονος των ηρώων του Μέλβιλ που καταδιώκονται από μια απόλυτη ιδέα: όπως ο Αχαάβ, ο Μπάρτλεμπι και ο Μπίλι Μπαντ, επιμένει απέναντι σε έναν κόσμο, του οποίου την εσωτερική λογική δεν μπορεί να κατανοήσει. Η εμμονή του με την αλήθεια και τη δικαιοσύνη γίνεται ταυτόχρονα η αρετή και η καταδίκη του. Οι μάσκες, τα κοινωνικά προσωπεία, οι αμφισημίες σε κάθε επίπεδο, γονιδιακής καταγωγής, ερωτικής απόκλισης (αναφορές στην αρρενωπότητα και την ομοερωτική διάθεση ανάμεσα σε ξαδέλφια, στρατιώτες, φίλους), οι κοινωνικές ανακατατάξεις, προετοιμάζουν τον επόμενο, σύγχρονο κόσμο που θα ξεπροβάλει έχοντας αποκλείσει τους προφήτες και συνδημιουργούς του.

Όταν κυκλοφόρησε το Πιέρ ή Οι αμφισημίες, η υποδοχή του ήταν σχεδόν καταστροφική. Οι κριτικοί της εποχής δεν είδαν την τολμηρή του μορφή ως λογοτεχνικό πείραμα αλλά ως ένδειξη υπερβολής και εκτροπής. Η New York Day Book έφτασε να το σχολιάσει με τον τίτλο «Ο Χέρμαν Μέλβιλ είναι τρελός», ενώ άλλες κριτικές χαρακτήρισαν νοσηρή τη φαντασία του συγγραφέα. Ο αμερικανός κριτικός και ιστορικός της λογοτεχνίας, F.O. Matthiessen (1902-1950), που καθιέρωσε τον όρο «Αμερικανική Αναγέννηση» και ανέδειξε τη σημασία συγγραφέων του 19ου αιώνα όπως ο Μέλβιλ, ο Έμερσον, ο Θορό, ο Χόθορν και ο Γουίτμαν, χαρακτήρισε το Πιέρ «ίσως το πιο απελπισμένο έργο της λογοτεχνίας μας».

Για πολλούς βιογράφους, η οργή και η σκοτεινότητα του βιβλίου συνδέθηκαν με την απογοήτευση του Μέλβιλ μετά την αμφιθυμική υποδοχή του Μόμπι Ντικ και τη συγγραφική του κρίση. Ωστόσο, η μεταγενέστερη κριτική, όπως επισημαίνει και ο βιογράφος του Andrew Delbanco[1], αναγνώρισε στο Πιέρ όχι μια αποτυχία αλλά ένα έργο ακραίας φιλοδοξίας. Εκεί όπου ο 19ος αιώνας έβλεπε υπερβολή, ο σημερινός αναγνώστης βλέπει ένα μοντέρνο, ριζοσπαστικό μυθιστόρημα για την αστάθεια της ταυτότητας, τη σύγκρουση ανάμεσα στην προσωπική αλήθεια και στις κοινωνικές συμβάσεις, την αδυναμία να διακρίνουμε το πραγματικό από τις ερμηνείες μας.

«…μια κάποια τρέλα και τίποτε λιγότερο είναι αναπόφευκτη και απαραίτητη για τη σύνθεση οποιουδήποτε σπουδαίου βιβλίου με βάθος…»(σελ. 567).

Το Πιέρ μοιάζει σήμερα παράξενα κοντά στην εποχή μας, ακριβώς επειδή κατοικεί στον ίδιο χώρο αμφισημίας, κρίσης και αβεβαιότητας που χαρακτηρίζει τον σύγχρονο κόσμο. Το βιβλίο μεταφράζεται για πρώτη φορά στα ελληνικά αλλά ποτέ δεν είναι αργά για ένα τόσο μεταιχμιακό έργο. Πυκνό, απαιτητικό, πολυεπίπεδο μυθιστόρημα, ένας μεταφραστικός άθλος της Σοφίας Αυγερινού που το καθιστά ευανάγνωστο χωρίς να θυσιάζεται το πνεύμα και το ύφος του λόγου.

Σημείωση:

1. Andrew Delbanco. Melville, his world and work. Vintage Books. 2006

ΙΗ ΕΠΟΧΗ ΤΩΝ ΒΙΒΛΙΩΝ ούλ 5, 2026 – 20:07

—

Θεόδωρος Γρηγοριάδης

Σεμπαστιέν Ζαπριζό «Το βαγόνι των δολοφόνων», μετάφραση: Ανδρέας Παππάς, εκδόσεις: Πατάκης, 2025

  Συναρπαστικό, κλασικό, λογοτεχνικό νουάρ

Μάιος 3, 2026 – 20:05  ΕΠΟΧΗ των βιβλίων

Γράφει ο Θεόδωρος Γρηγοριάδης

Το βραδινό τρένο από τη Μασσαλία μόλις έφθασε στο Παρίσι. «Ο άνθρωπος που έκανε τον έλεγχο στα κουπέ με τις κουκέτες ήταν σαράντα τριών ετών. Τον έλεγαν Πιέρ, αλλά οι φίλοι του τον φώναζαν Μπεμπέ. Ανήκε στην άκρα Αριστερά και στο μυαλό του κυριαρχούσε η απεργία την οποία θα ξεκινούσαν την επόμενη εβδομάδα».

Στο βαγόνι 4, στο τρίτο κουπέ, θα βρει ένα κιτρινόμαυρο φουλάρι και στο επόμενο θα ανακαλύψει το πτώμα μιας νέας γυναίκας. Τρεις αστυνομικοί θα σπεύσουν στον χώρο του εγκλήματος και ανάμεσά τους ο Γκράτσι που θα κινήσει την έρευνα. Και τι πιο φυσικό να ξεκινήσει από τους επιβάτες που κοιμήθηκαν στις έξι κουκέτες του κουπέ, από το νούμερο 221 μέχρι το 226. Η δολοφονημένη λεγόταν Ζορζέτ Τομά, δούλευε σε εταιρεία ειδών καλλωπισμού και ζούσε στην οδό Ντυπερρέ στο Παρίσι. Οι έρευνες θα συμπεριλάβουν αυτονόητα τον κλειστό προσωπικό της κύκλο, όμως μια δολοφονία μέσα σε ένα κουπέ, καθιστά ύποπτους κυρίως τους άλλους συνταξιδιώτες της που έφυγαν από το τρένο χωρίς (;) να αντιληφθούν ότι στην επάνω κουκέτα υπήρχε ένα πτώμα. Ο αστυνομικός Γκράτσι θα δώσει τα ονόματα των έξι επιβατών σε έναν δημοσιογράφο που θα δημοσιευτούν στα κυριακάτικα φύλλα των εφημερίδων.

Βρισκόμαστε μόλις στην εισαγωγή του βιβλίου. Τα κεφάλαια που ακολουθούν φέρουν ως τίτλο τον αριθμό κάθε κουκέτας, ακολουθώντας τον ταξιδιώτη ή την ταξιδιώτισσα ξεχωριστά από τη στιγμή της άφιξης του τρένου στο Παρίσι. Δεν θα προδώσουμε κάτι σημαντικό από την εξέλιξη της ιστορίας, αλλά αναφέρουμε ό,τι αναγράφεται και στο οπισθόφυλλο. Γιατί είναι σημαντικό να γνωρίζει εξαρχής ο αναγνώστης ότι οι πέντε ύποπτοι επιβάτες, και ενδεχόμενα μάρτυρες της δολοφονίας της Ζορζέτ Τομά, είναι επίσης υποψήφια θύματα του δολοφόνου.

Ο δεξιοτέχνης συγγραφέας περιγράφει κάθε χαρακτήρα μέσα από τις ιδιωτικές στιγμές και τις τυχαίες συναντήσεις τους με την Τομά, δίνοντας το κοινωνικό, επαγγελματικό και προσωπικό τους προφίλ. Ταυτόχρονα ωθεί τον αναγνώστη να αγωνιά περισσότερο και από τα υποψήφια θύματα, αφού κάποιοι από τους πέντε επιβάτες της κουκέτας δεν έχουν εντοπιστεί ακόμη, ενώ όσοι πρόλαβαν να διαβάσουν το όνομά τους στην εφημερίδα, σπεύδουν να κρυφτούν ή να επικοινωνήσουν με την αστυνομία. Το τρεχαλητό της ομάδας του Γκράτσι εντείνεται καθώς δεν γνωρίζουν ποιον από τους πέντε να προστατεύσουν ή να ανακρίνουν αφού προστίθενται και άλλοι ύποπτοι από τον περίγυρο της στραγγαλισμένης γυναίκας.

Η δράση δεν παραμένει μόνον στο παρόν της έρευνας, αλλά ανατρέχει και στις προηγούμενες στιγμές της ζωής τους δημιουργώντας συνεχώς νέα δεδομένα. Η αφηγηματική σκοπιά επικεντρώνεται πάνω στα θύματα/υπόπτους, άλλοτε τριτοπρόσωπα και άλλοτε με μια εσωτερική συνειδησιακή σκοπιά στην προσπάθειά τους να προφυλαχθούν ή να αποδείξουν την αθωότητά τους. Ακούγεται κάπως σαδιστικά προκλητικό αν παινέψουμε την αναγνωστική απόλαυση που κορυφώνεται όσο περιπλέκονται οι διαφορετικές διαδρομές και τα ίχνη όλων των εμπλεκομένων. Έτσι η ασφυκτική, αποπνικτική, δράση των κουπέ, διακτινίζεται πέρα από το τρένο με μια ασταμάτητη αφηγηματική κινητικότητα μέχρι και τις τελευταίες σελίδες.

Το μυθιστόρημα Το βαγόνι των δολοφόνων [Compartiment tueurs] πρωτοεκδόθηκε στη γαλλική γλώσσα το 1962. Το 1965 διασκευάστηκε για τον κινηματογράφο από τον Κώστα Γαβρά και μάλιστα ήταν η πρώτη του ταινία. Στα ελληνικά μεταφράζεται για πρώτη φορά στη σειρά Σύγχρονοι κλασικοί των εκδόσεων Πατάκη, αφού πρόκειται για ένα συναρπαστικό, κλασικό, λογοτεχνικό νουάρ. Από τον ίδιο εκδότη κυκλοφορεί και το μυθιστόρημα Οι ατέλειωτοι αρραβώνες, με φόντο τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο και την αναζήτηση ενός γάλλου στρατιώτη από την αγαπημένη του. Επίσης, από τις εκδόσεις Κέδρος, εκδόθηκαν παλαιότερα τρία ακόμη νουάρ μυθιστορήματα: Μαύρα γυαλιά, Παγίδα για την σταχτοπούτα και το συγκλονιστικό Φονικό καλοκαίρι.

Ο Σεμπαστιέν Ζαπριζό (Sebastien Japrisot) γεννήθηκε το 1931 στη Μασσαλία και πέθανε στο Βισύ το 2003. Καταγόταν από οικογένεια ιταλών μεταναστών, έγραψε από τα δεκαοκτώ του και εργάστηκε πολλά χρόνια ως σεναριογράφος και σκηνοθέτης του κινηματογράφου. Τον αποκάλεσαν «Γκράχαμ Γκριν της Γαλλίας», όμως ο Ζαπριζό είναι περισσότερο ο συγγραφέας που έφερε στο γαλλικό αστυνομικό είδος το δικό του ιδιόμορφο ύφος, μια αφηγηματική πολυπλοκότητα και μια μεταμοντέρνα αμφισημία με έμφαση πάντα στην πλοκή.

Διαβάζοντας το μυθιστόρημα το νιώθεις τωρινό, ειδικά οι σκηνές μέσα στα κουπέ και τα βαγόνια δεν παραπέμπουν στο παρελθόν αλλά και στην εποχή μας: πολλές τυχερές ευρωπαϊκές πόλεις συνδέονται αυτή τη στιγμή μεταξύ τους με βραδινά, γρήγορα, τρένα. Άτυχες, όμως, οι χώρες σαν τη δική μας: χωρίς τρένα και βαγόνια και χωρίς ακόμη να τιμωρηθούν οι δικοί μας δολοφόνοι.

Αναστοχασμοί

 

Τις απόψεις μου για την κοινωνία, την πολιτική, τον έρωτα, τις ταυτότητες, τον αυτοπροσδιορισμό, την μετανάστευση, την θρησκεία, την Ιστορία, την ανεξαρτησία του ατόμου από κάθε αγκύλωση ή μηχανισμό εξουσίας: Τις γνωρίζετε, όσοι έχετε διαβάσει κάποια από τα 19 βιβλία μου ή κάποιες σκόρπιες συνεντεύξεις. Αποτελούν, πιστεύω, έναν διαχρονικό πολιτικό και προσωπικό διάλογο. 

Επίσης γνωρίζετε ότι ΔΕΝ ανήκα ποτέ σε κανένα κόμμα ή ότι ποτέ δεν διεκδίκησα κάποια επαφή/χρηματοδότηση/επηρεασμό/γέφυρα/ με κυβερνώντες και μη και άλλους φανερούς ή όχι μηχανισμούς/ιδρύματα/κύκλους κλπ κλπ. Η μόνη μου "εγγραφή" είναι στην  Εταιρεία Συγγραφέων.

Αυτή η απόλυτα ευδιάκριτη, ανεπηρέαστη, πορεία μου, με κάνει κάθε πρωί να πίνω τον καφέ μου χωρίς αγωνίες και ενοχές.

Και μπορώ να ανασαίνω βαθιά, να σκέφτομαι ανθρώπινα (παρά τις υπαρξιακές μου ανησυχίες) και ακόμη δημιουργικά.

Ο Χορευτής στον ελαιώνα κυκλοφορεί σε νέα έκδοση!

 

Τριάντα χρόνια μετά την πρώτη του έκδοση από τις εκδόσεις ΚΕΔΡΟΣ το 1966 κυκλοφορεί και πάλι το μυθιστόρημα που αγαπήθηκε πολύ από το κοινό και πήρε πολλές θετικές κριτικές.

Ο Μύρωνας και η Αγγελική, χορευτικό ζευγάρι από την Αθήνα, έρχονται, στις Σέρρες, για να εμφανιστούν σε ένα νυχτερινό κέντρο. Εκείνη ανυποψίαστη θα παγιδευτεί από την γοητεία του Μύρωνα προσπαθώντας να ξεκλειδώσει τον μυστικοπαθή και αινιγματικό χαρακτήρα του. Η παθιασμένη σχέση τους, σαν μια χορογραφημένη περφόρμανς, μεταφέρεται από την πίστα του σκυλάδικου στον μυστηριακό ελαιώνα, από τα δωμάτια επαρχιακών ξενοδοχείων, στους δρόμους και την ανοιξιάτικη ύπαιθρο. Ο τόπος και οι εξελίξεις θα επιδράσουν καθοριστικά στη ζωή και των δύο καθώς παγιδεύονται στις εμμονές και τις νευρώσεις τους, στην μεταφυσική και την κρυμμένη Ιστορία. Το βιβλίο γνώρισε μεγάλη επιτυχία όταν πρωτοκυκλοφόρησε το 1996.

1ο απόσπασμα

....Με σήκωσε όρθια. Βρέθηκα στα χέρια του. Με πηγαινόφερνε στη δική του δίνη. Με αγκάλιαζε και με σήκωνε ψηλά. Τα χέρια μου κόντευαν ν’ αγγίξουν στην οροφή. Από ψηλά, έβλεπα το πολύχρωμο πλήθος να διψάει για θεαματικότερες καταστάσεις. Για μια στιγμή νόμιζα ότι θα με εκσφενδόνιζε. Ένιωθα την ορμή μέσα του ν’ αποζητάει εκτόνωση. Όμως με συγκράτησε. Κύλησα μ’ ένα μαλακό πλιέ κατά μήκος του κορμιού του και ξαναπάτησα στην πίστα. Άρπαξα το σεντόνι και άρχισα να το κουνάω ρυθμικά προς τη δική του κατεύθυνση.

Αυτή τη φορά αισθάνθηκα κάτι διαφορετικό, πέρα από τη χορογραφία και την επαγγελματική της διεκπεραίωση. Στα μάτια μου έβγαινε η ένταση και η δυσπιστία που είχα νιώσει απέναντί του όλο εκείνο το διάστημα. Αν μπορούσα να τον πνίξω και να τον εξαφανίσω, σαν μάγος σε πανηγύρι μπρος στα μάτια του κοινού, θα το έκανα ευχαρίστως...

Είναι πολύ σημαντικό για έναν συγγραφέα όσο προχωράει η ζωή και το συγγραφικό του έργο να μη χάνονται τα παλιά του βιβλία. Ο “Χορευτής” ήταν η μεγαλύτερη εκδοτική μου επιτυχία μαζί με τον “Ναύτη”, αγαπήθηκε από το αναγνωστικό κοινό και γράφτηκαν καλές κριτικές.

Έτσι φέτος ήρθε να νέα έκδοση, διορθωμένη και επιμελημένη σχολαστικά από την φιλόλογο και συγγραφέα Ελένη Γεωργοστάθη και την επιμελήτρια και υπεύθυνη της ελληνικής σειράς λογοτεχνίας, Ελένη Κεχαγιόγλου. Το εξώφυλλο σχεδίαση η Βασιλική Καρμίρη με μια όμορφη φωτογραφία αγορασμένη από διεθνές πρακτορείο καλλιτεχνικών εικόνων. Και πίσω απ΄ όλα η Άννα Πατάκη που επένδυσε στην έκδοση αυτή των 400 σελίδων με επίμετρο ένα δικό μου άρθρο και τις δημοσιευμένες σε περιοδικά και εφημερίδες της εποχής.

**

Επομένως αυτή είναι η οριστική και αποδεκτή έκδοση του μυθιστορήματος. Όσοι και όσες το διαβάσατε πριν από χρόνια, μην ανησυχείτε, δεν έχει αλλάξει το περιεχόμενο αλλά έχει γίνει ένα φρεσκάρισμα παντού. Θέλω να πω ότι δεν χρειάζεται πια να το αγοράζουν οι νέοι αναγνώστες από πλατφόρμες δεύτερης ευκαιρίας γιατί και ο Κέδρος και εγώ προσωπικά έχουμε αποδεσμευτεί με συμβόλαιο από την πρώτη εκείνη έκδοση. Με λυπεί όμως όταν βλέπω μεγάλα βιβλιοπωλεία να το διακινούν ακόμη τόσα χρόνια μετά.

**

Χορέψτε και περιπλανηθείτε με το ζευγάρι των χορευτών. Χαθείτε στους ελαιώνες και στις εξοχές, μεθύστε στα νυχτερινά κέντρα στη μέση του κάμπου. Όμως να προσέχετε. Ο έρωτας σαν τον χορό ζαλίζει καμιά φορά οδηγώντας σε μοιραίες κινήσεις.

Γκαέλ Φάιγ «Τζακαράντα», μετάφραση: Γιάννης Στρίγκος, εκδόσεις: Πατάκης, 2026

 

 

Ταξίδι στην καρδιά του σκότους μιας γενοκτονίας

Απρ 13, 2026  Η εποχή των βιβλίων

Γράφει ο Θεόδωρος Γρηγοριάδης

Δύο πράγματα δεν κατανόησε ο Μιλάν μεγαλώνοντας στη Γαλλία. Το παρελθόν της μάνας του και φυσικά την ιστορία της Ρουάντας, τόπου καταγωγής της. Ωστόσο, το 1994, βλέποντας στην τηλεόραση τις εικόνες της φρικτής γενοκτονίας και τις αγωνιώδεις αντιδράσεις της μητέρας του, αντιλήφθηκε ότι έπρεπε να καταδυθεί στο άγνωστο κομμάτι της προηγούμενης ζωής της και της δικής του αφρικανικής προέλευσης.

Η οικογένεια του ήταν καλοστεκούμενη, ο γάλλος πατέρας τραπεζικός, η μητέρα είχε μια μπουτίκ. Την φαινομενική ηρεμία συνταράσσουν τα πρόσφατα γεγονότα στην Αφρική, οι λέξεις Τούτσι και Χούτου έρχονται στα χείλη τους και καταπνίγονται. Η περιέργεια του έφηβου Μιλάν, όμως, οξύνεται. Ώσπου εμφανίζεται στο σπίτι ο μικρός Κλοντ, τραυματισμένος στο κεφάλι, αδύναμος και ψυχικά κλονισμένος. Ο ανιψιός της μάνας, ισχυρίζεται εκείνη, που ήρθε για θεραπεία στη Γαλλία και έτσι αποδέχεται κι αυτή για πρώτη φορά τη συγγένεια με την αιματοβαμμένη πατρίδα της. Ο πληγωμένος μικρός τα βράδια στενάζει, κανείς δεν μπορεί πια να κλείσει τα αυτιά ή τα μάτια του. Τα δυο παιδιά προσπαθούν να συμβιώσουν, ώσπου ο Κλοντ εξαφανίζεται από τη ζωή τους αλλά όχι για πάντα, όπως θα αποδειχτεί λίγα χρόνια μετά.

Πόσο σοφά ο πολυβραβευμένος, συγγραφέας και δημοφιλής ράπερ, Γκαέλ Φάιγ διηγείται μέσα από τα μάτια ενός παιδιού την ιστορία αυτή και την πορεία του προς την ωριμότητα και τη συνειδητότητα της καταγωγής του. Άλλωστε ο Φάιγ (γεν. 1982) το βίωσε και ο ίδιος προσωπικά, ερχόμενος το 1994 στη Γαλλία μετά το ξέσπασμα του εμφυλίου στην Ρουάντα. Στο βιβλίο του Φάιγ, ο Μιλάν είναι το alter ego του που τον βοηθάει στην κατανόηση του ιστορικού υπόβαθρου, των αιτιών και των συνεπειών της βάρβαρης αυτής γενοκτονίας: της τελευταίας του 20ού αιώνα.

Ο Μιλάν θα ακολουθήσει τη μητέρα του στη Ρουάντα όταν θα την επισκεφτεί αναζητώντας την οικογένειά της. Και έτσι, τον Ιούλιο του 1998, θα βρεθούν στην αφρικανική ήπειρο που εντυπωσιάζει τον έφηβο Μιλάν. Γνωρίζοντας την άλλη του γιαγιά ταράζεται, αναγνωρίζει τις ρίζες του: «Φορέας ενός μυστηρίου, ενός γενεαλογικού δέντρου με χιλιάδες παρακλάδια», σύμφωνα με τα λόγια του. Τα δέντρα της ζωής και του περιβάλλοντος, καθοριστικά. Μια τζακαράντα εξανθρωπίζεται στα ματιά της μικρής Στέλλας, μιας άλλης ξαδέλφης του, που μιλάει στο δέντρο και σκαρφαλώνει στα ψηλά κλαδιά της μην αντέχοντας τη χαμηλή και βάρβαρη σκοπιά της γης.

Ο Μιλάν, όμως, αντιμετωπίζεται στη Ρουάντα ως λευκός και δύσκολα θα γίνει αποδεκτός, αυτός ο «παράξενος καρπός ενός στρεβλού γενεαλογικού δέντρου». Όμως η παρέα με τον Κλοντ που επανεμφανίζεται και τον Σαρτρ (ψευδώνυμο ενός ανατρεπτικού τύπου) θα τον οδηγήσει σε ένα σπίτι υπό κατάληψη, στο Παλάτι, και σε μια εναλλακτική κοινότητα όπου όλοι πίνουν, χορεύουν και διαλογίζονται. Άλλωστε, παρά την παύση του εμφυλίου, η χώρα είναι ακόμη βαριά τραυματισμένη. Συνεχίζονται οι εκτελέσεις φυλακισμένων σε κοινή θέα και οι μακροχρόνιες δίκες των πρώην εκτελεστών. Οι ουλές είναι ακόμη ανοιχτές, η χώρα παραμένει δηλητηριασμένη. Ο Μιλάν βρίσκει μια οικογένεια διαλυμένη, θέλει να εξερευνήσει το παρελθόν της και, αφού γυρίσει στην Γαλλία και ολοκληρώσει τις σπουδές του, θα επιστρέψει συνειδητά στη Ρουάντα για να μελετήσει τις δίκες, τα κοινοτικά δικαστήρια σε εξωτερικούς χώρους, χωρίς όμως να επιλέγει στρατόπεδο.

Ταυτόχρονα, με τη βοήθεια ενός κασετόφωνου θα ηχογραφήσει τις αφηγήσεις της προγιαγιάς και της γιαγιάς του, θα τις μεταγράψει στα γαλλικά με τη βοήθεια της έφηβης πια Στέλλας, φέρνοντας στο φως τρομακτικές οικογενειακές αφηγήσεις. Το ταξίδι του στην καρδιά του σκότους της χώρας του είναι αβάστακτο, αλλά θα το φέρει σε πέρας. Έτσι, η επαναγραφή του τραύματος, ο διασωσμένος λόγος, θα αποκαταστήσουν εν μέρει τη μνήμη, θα δώσουν μια ανάσα στην αποδεκατισμένη οικογένεια. Μια ιδιωτική καταγραφή, μια κραυγή σαν εκείνες που ξέσπασαν στο στάδιο, την ημέρα της μνήμης της γενοκτονίας ενός εκατομμυρίου Τούτσι, από τις πιο σπαρακτικές στιγμές του βιβλίου.

Όσο πλησιάζει στην αλήθεια ο Μιλάν, τόσο έρχεται πιο κοντά στο οικογενειακό και εθνικό τραύμα. Θα διεκδικήσει και την άλλη του υπηκοότητα, το άλλο μισό της ύπαρξής του. Θα ερμηνεύσει την ιστορία της πληγωμένης οικογένειας και της χώρας. Και ως συγγραφέας ο Γκαέλ Φάιγ θα καταθέσει μια συγκλονιστική μαρτυρία, ένα βιβλίο για την ανθρωπότητα που ολοκληρώνεται με τη φράση: «Δεν είμαι μόνος. Δεν είμαι πλέον μόνος».

Από τις εκδόσεις Πατάκη κυκλοφορεί και το πρώτο του μυθιστόρημα «Μικρή πατρίδα», σε μετάφραση Γιάννη Στρίγκου και αυτό.

Συνέντευξη στον Παρατηρητή Θράκης.

 

ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΓΡΗΓΟΡΙΑΔΗΣ: 

«ΠΡΟΣΠΑΘΩ ΝΑ ΕΙΜΑΙ ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΕΝΟΣ ΜΕ ΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΜΟΥ, ΓΡΑΦΩ ΚΑΙ ΠΑΡΑΤΗΡΩ ΜΕ ΚΑΘΕ ΚΟΣΤΟΣ» 

Ανάσταση του Λόγου 

Από τους πρόποδες του Παγγαίου και το Παλαιοχώρι Καβάλας, μέχρι τις μεθοριακές διαδρομές του Έβρου και της Ξάνθης, ο Θεόδωρος Γρηγοριάδης παραμένει, ήδη από το ξεκίνημά του, ένας από τους πιο διεισδυτικούς παρατηρητές της ελληνικής πραγματικότητας. Με τη ματιά του σταθερά στραμμένη στον «άλλο» και το ενδιαφέρον του εστιασμένο στις υπαρξιακές αναζητήσεις του σύγχρονου ανθρώπου, ο βραβευμένος Καβαλιώτης συγγραφέας έχει οικοδομήσει μια ισχυρή λογοτεχνική ταυτότητα, όπου το εντόπιο βίωμα συναντά με επιτυχία το παγκόσμιο. 

Εφοδιασμένος και με τη σκευή της αγγλόφωνης λογοτεχνικής παράδοσης, λόγω των σπουδών του, επιλέγει συχνά η πένα του να «πάλλεται» στη Θράκη, μετατρέποντας τη μεθόριο σε έναν ζωντανό λογοτεχνικό «οργανισμό». Σήμερα, με αφορμή την επικείμενη επανέκδοση του εμβληματικού του μυθιστορήματος «Ο Χορευτής στον ελαιώνα», που πρωτοκυκλοφόρησε το 1996 από τις εκδόσεις Κέδρος, συνομιλούμε μαζί του σε ένα νοσταλγικό αλλά και επίκαιρο «οδοιπορικό». Σε μια συζήτηση που εκτείνεται από τα πρώτα του συγγραφικά βήματα και τη σχέση του με τους αναγνώστες, μέχρι την τύχη του ελληνικού βιβλίου στο εξωτερικό και το βαθύτερο νόημα του Πάσχα, ο Θεόδωρος Γρηγοριάδης δηλώνει παρών στις προκλήσεις των καιρών. Σε μια εποχή που, όπως χαρακτηριστικά αναφέρει ο ίδιος, «αγρίεψε», ο λόγος του αναδεικνύεται σε πολύτιμο «καταφύγιο». 

ΠτΘ: Με καταγωγή από την Καβάλα, οι ρίζες και τα βιώματά σας φαίνεται να αποκρυσταλλώνονται με έναν ιδιαίτερο τρόπο στη γραφή σας. Δεν είναι λίγες οι φορές που η θρακική γη και οι άνθρωποί της πρωταγωνιστούν σε έργα σας. Πώς λειτουργεί τελικά η «μεθόρια ζωή» στη λογοτεχνία; Ο τόπος είναι για εσάς ένας ζωντανός οργανισμός που συνδιαμορφώνει την πλοκή; 

Θ.Γ.: Πράγματι, ο τόπος καταγωγής μου καθόρισε και τα θέματα της μυθοπλασίας μου, και ειδικά ο διορισμός μου ως καθηγητής αγγλικών για επτά χρόνια στη Θράκη. Το Παγγαίο, το Παλαιοχώρι συγκεκριμένα όπου γεννήθηκα, είναι ένας μυθικός τόπος που συνορεύει γεωγραφικά με τη Θράκη και συγγενεύει σε πολλά ήθη και έθιμα, και ειδικά γλωσσικά στοιχεία. Έτσι στα βιβλία μου ήταν αναπόφευκτο να αναφερθώ στα μέρη αυτά. Υπάρχει επίσης μια γοητεία στη μεθοριακή γραμμή της μυθοπλασίας μου: για άλλους η μετάθεση στον Έβρο ήταν δυσμένεια για μένα ευλογία. Ανακάλυψα τόπους, ανθρώπους, άκουσα και έφτιαξα ιστορίες. Βόλευε βέβαια και η εποχή για τέτοιες αποδράσεις μαγικού ρεαλισμού. Νοσταλγώ την πρώτη μου χρονιά, το 1982, στα Δίκαια του Έβρου ως καθηγητής. Ένα χαμηλό σπίτι με κήπο και ζώα, το ποτάμι παραδίπλα, οι λόφοι, οι ταβέρνες, το τρένο που κατέληγε στο χωριό, η ηρεμία χωρίς τηλέφωνο, τηλεόραση και ελληνική ραδιοφωνία. Το ιδανικό τοπίο που χάθηκε για πάντα στην κραυγαλέα εποχή μας. «Δεν είναι περιζήτητη η ελληνική λογοτεχνία στο εξωτερικό, γιατί χάθηκε στο μεταξύ και το στίγμα της» 

ΠτΘ: Οι σπουδές σας στην Αγγλική Φιλολογία αποτέλεσαν, αναμφίβολα, ένα σημαντικό εφόδιο στην πορεία σας. Πόσο επηρέασαν αυτά τα ακαδημαϊκά ερεθίσματα και η επαφή με την αγγλόφωνη λογοτεχνική παράδοση τον δικό σας συγγραφικό τρόπο; 

Θ.Γ.: Η επαφή μου με την αγγλική λογοτεχνία ήταν ευεργετική, γιατί μου έδωσε την ευκαιρία να διαβάζω και να σκέφτομαι από δύο σκοπιές. Στην αγγλική λογοτεχνία γράφτηκαν μερικά από τα πιο σημαντικά μυθιστορήματα της παγκόσμιας λογοτεχνίας. Από την αγγλοσαξονική γραφή έμαθα να γράφω κατανοητά για τον αναγνώστη ακόμη και στα πιο «δύσκολα» κείμενά μου, αλλά, όταν έφτανε η ώρα της γλωσσικής έκφρασης, ανέτρεχα στους Έλληνες συγγραφείς, παλιούς και νεότερους, για να αφουγκραστώ τον ρυθμό και το βάθος της ελληνικής γλώσσας. Η γλώσσα μας είναι απέραντη, πλούσια. 

Ο τόπος καταγωγής μου καθόρισε και τα θέματα της μυθοπλασίας μου, και ειδικά ο διορισμός μου ως καθηγητής αγγλικών για επτά χρόνια στη Θράκη. Το Παγγαίο, το Παλαιοχώρι συγκεκριμένα όπου γεννήθηκα, είναι ένας μυθικός τόπος που συνορεύει γεωγραφικά με τη Θράκη και συγγενεύει σε πολλά ήθη και έθιμα, και ειδικά γλωσσικά στοιχεία. Έτσι στα βιβλία μου ήταν αναπόφευκτο να αναφερθώ στα μέρη αυτά. Υπάρχει επίσης μια γοητεία στη μεθοριακή γραμμή της μυθοπλασίας μου: για άλλους η μετάθεση στον Έβρο ήταν δυσμένεια για μένα ευλογία. Ανακάλυψα τόπους, ανθρώπους, άκουσα και έφτιαξα ιστορίες. Βόλευε βέβαια και η εποχή για τέτοιες αποδράσεις μαγικού ρεαλισμού 

ΠτΘ: Πεζογραφήματά σας, μεταφρασμένα στα αραβικά, τα δανέζικα και τα γαλλικά, έχουν ήδη «ανοίξει» τα φτερά τους στο εξωτερικό. Σε μια περίοδο που φορείς όπως το Υπουργείο Πολιτισμού και το Ελληνικό Ίδρυμα Βιβλίου και Πολιτισμού επιχειρούν να ενισχύσουν την παρουσία του ελληνικού βιβλίου διεθνώς, ποια θεωρείτε πως μπορεί να είναι η θέση της σύγχρονης ελληνικής γραμματείας στο εξωτερικό; Μπορεί να βρει ανταπόκριση; 

Θ.Γ.: Δεν είναι περιζήτητη πάντως η ελληνική λογοτεχνία στο εξωτερικό, γιατί χάθηκε στο μεταξύ και το στίγμα της. Στη δεκαετία του ενενήντα μάς ευνόησε η «βαλκανική» μας υπόσταση. Αργότερα, και ειδικά μετά τους Ολυμπιακούς, η ελληνική λογοτεχνία ακολουθούσε την ξένη, χωρίς να προτείνει κάτι ξεχωριστό. Ούτε βέβαια μπορούμε να παράγουμε «Ζορμπάδες», αυτό γίνεται μια και μοναδική φορά. Αυτά όλα, σε συνδυασμό με την έλλειψη ατζέντηδων και μεταφραστών, φέρνει την Ελλάδα σε μία θέση μειονεκτική και είναι άδικο, γιατί όσα μεταφρασμένα βιβλία διαβάζουμε από ξένες γλώσσες δεν είναι καλύτερα από τα δικά μας. Απλώς έχουν τους μηχανισμούς σε ετοιμότητα και μια μεταφραστική κουλτούρα διαχρονικής υποστήριξης. «Ο “Χορευτής στον ελαιώνα” και “Ο ναύτης” ήταν τα βιβλία που με καθιέρωσαν ως έναν “βορειοελλαδίτη” συγγραφέα» 

ΠτΘ: Σύμφωνα με πρόσφατη ανάρτησή σας στον λογαριασμό σας στο Facebook, σύντομα, τον Μάιο, επανεκδίδεται ο «Χορευτής στον ελαιώνα», ένα από τα αγαπημένα βιβλία των αναγνωστών. Στην ίδια ανάρτηση μάς ενημερώνετε για την πορεία του πρόσφατου μυθιστορήματός σας, του «Ελσίνκι», καθώς και το πόσο ρηξικέλευθο υπήρξε στην εποχή του το «Παρτάλι» σας. Έτσι συμβαίνει με όλα τα έργα σας, τα «αφουγκράζεστε» και μετά την έκδοσή τους; Και για το «Παρτάλι», όταν το γράφατε, διαισθανόσασταν ότι ανοίγει δρόμους στη λογοτεχνία που ακουμπά στην κοινωνία της εποχής της; 

Θ.Γ.: Ο «Χορευτής στον ελαιώνα» (1996) κυκλοφορεί ξανά τον Μάιο μετά από τριάντα χρόνια. Ήταν το πιο ευπώλητο μυθιστόρημά μου και ίσως από το πρώτο βιβλίο που διαδραματιζόταν εξ ολοκλήρου στις Σέρρες. Μαζί με τον Παγγαιορείτη «Ναύτη» (1993) ήταν τα βιβλία που με καθιέρωσαν ως έναν «βορειοελλαδίτη» συγγραφέα. Το «Ελσίνκι», το τελευταίο μου μυθιστόρημα, εκδόθηκε πριν δύο χρόνια, συζητιέται για τα θέματα που αφορούν την εποχή μας. Την κρίση αξιών, την οικονομική κρίση, τη συνεχόμενη προσφυγιά και την αδυναμία της χώρας μας να χειριστεί τα θέματα αυτά. Είναι ένα βιβλίο που διαβάζεται πολύ στις Λέσχες Ανάγνωσης, όπου το επίπεδο της συζήτησης είναι πάντα ανεβασμένο. Το αγαπώ πολύ αυτό το βιβλίο, είναι η βαθιά φωνή μου που αφέθηκε ελεύθερα να μιλήσει. Όσο για το «Παρτάλι» (2001), το βιβλίο της μεταπολιτευτικής γενιάς, το πιο Σαλονικιώτικο βιβλίο, τι να πω; Ήδη διαβάζεται στο μεταπτυχιακό τμήμα της Νεοελληνικής Φιλολογίας στη Θεσσαλονίκη με έμφαση στα θέματα ταυτότητας, γένους και της queer διάστασης. Είναι ένα μυθιστόρημα που ακόμη και σήμερα απορώ πώς το εμπνεύστηκα και το υλοποίησα. Επίσης, αυτό το μυθιστόρημα τροφοδότησε με τους χαρακτήρες του στη συνέχεια άλλα δύο βιβλία μου: Τη «Ζωή μεθόρια» (2015) και την «Καινούργια πόλη» (2017).

 Μάλιστα, η «Ζωή μεθόρια», όπως γνωρίζετε, είναι ένα θρακιώτικο βιβλίο και μια από τις πιο καθοριστικές του σκηνές διαδραματίζεται στη γέφυρα του Ιάσμου, αγαπημένη μου τοποθεσία από τον καιρό που δούλευα καθηγητής στα σχολεία της Ξάνθης. Επίσης, ο βασικός χαρακτήρας αυτής της άτυπης τριλογίας του «Παρταλιού» είναι ο Μανώλης από τον Έβρο. 

ΠτΘ: Ζούμε σε μια εποχή όπου ο κόσμος γύρω μας φαντάζει δυστοπικός, με τα εθνικά σύνορα και τα όρια να γίνονται ολοένα και πιο ρευστά. Στα πεζογραφήματά σας συναντάμε συχνά ήρωες που δραπετεύουν από τα τοπικά και διεθνή σύνορα, διεκδικώντας μια νέα ταυτότητα και ένα πιο φωτεινό αύριο. Ποιος πιστεύετε ότι είναι ο ρόλος της λογοτεχνίας σε αυτές τις οριακές καταστάσεις; Μπορεί η αφήγηση να λειτουργήσει ως ένας «ενδιάμεσος χώρος» ελευθερίας – καταφύγιο; 

Θ.Γ.: Πολύ όμορφη ερώτηση που σχεδόν απαντά και αυτό που τίθεται ως ερώτημα. Προσωπικά πιστεύω στη μετάβαση, στην κινητικότητα, στην υπέρβαση ορίων. Τόποι, ταυτότητες, άνθρωποι, χώρες καθορίστηκαν πάνω σε αυτές τις μετατοπίσεις. Η ανθρωπότητα ποτέ δεν υπήρξε σταθερή γεωγραφικά ή κοινωνικά, δείτε τι γίνεται στη Μέση Ανατολή. Η λογοτεχνία από την άλλη μπορεί να καταγράψει τις μαρτυρίες που δεν θα συμπεριληφθούν ποτέ στα επίσημα κείμενα. Κι εγώ προσπαθώ να είμαι συντονισμένος με την εποχή μου, γράφω και παρατηρώ με κάθε κόστος. Δεν επαναπαύομαι στη λογοτεχνία της ευκολίας, του ραφιού στο σούπερ μάρκετ, του βιβλίου που ονειρεύεται να γίνει εκατό τηλεοπτικά επεισόδια. Γράφω εκεί έξω για όσα ίσως κάποιοι δεν θα τολμούσαν να μιλήσουν αλλά και να ζήσουν. Και έχοντας πάντα στο μυαλό ότι αυτό που ενώνει είναι η γλώσσα και τα πάθη μας αυτά πρέπει να προστατέψουμε πάνω απ’ όλα.  Προσωπικά πιστεύω στη μετάβαση, στην κινητικότητα, στην υπέρβαση ορίων. Τόποι, ταυτότητες, άνθρωποι, χώρες καθορίστηκαν πάνω σε αυτές τις μετατοπίσεις. Η ανθρωπότητα ποτέ δεν υπήρξε σταθερή γεωγραφικά ή κοινωνικά, δείτε τι γίνεται στη Μέση Ανατολή. Η λογοτεχνία από την άλλη μπορεί να καταγράψει τις μαρτυρίες που δεν θα συμπεριληφθούν ποτέ στα επίσημα κείμενα. 

Κι εγώ προσπαθώ να είμαι συντονισμένος με την εποχή μου, γράφω και παρατηρώ με κάθε κόστος. Δεν επαναπαύομαι στη λογοτεχνία της ευκολίας, του ραφιού στο σούπερ μάρκετ, του βιβλίου που ονειρεύεται να γίνει εκατό τηλεοπτικά επεισόδια. Γράφω εκεί έξω για όσα ίσως κάποιοι δεν θα τολμούσαν να μιλήσουν αλλά και να ζήσουν .

 ΠτΘ: Με τις ημέρες του Πάσχα να πλησιάζουν, στα δικά σας μάτια είναι περισσότερο μια γιορτή «επιστροφής» στις ρίζες ή μια ευκαιρία για προσωπική, εσωτερική «ανάσταση» και επαναπροσδιορισμό; Υπάρχει κάποια πασχαλινή ανάμνηση που ανακαλείτε αυθόρμητα; 

Θ.Γ.: Το Πάσχα στο χωριό, στις ανθισμένες και ασβεστωμένες αυλές, με όλο το σόι είναι μια γλυκιά ανάμνηση και το τηρούσα όσο ζούσαν οι γονείς μου. Ένα Πάσχα στη Συρία, το 1998, ήταν το πιο χριστιανικό με τους επιταφίους επτά εκκλησιών – κρίμα που διαλύθηκε αυτή η πολυθρησκευτική  χώρα. Τώρα πια το Πάσχα με θλίβει, πώς να ακολουθήσω έναν Επιτάφιο όταν η ανθρωπότητα σταυρώνεται καθημερινά; Απλώς ανάβω ένα κεράκι για τις ψυχές όσων έφυγαν, αλλά δεν προσδοκώ καμία ανάσταση παρά μόνον μέσα μας, τη δική μας. Και ας γίνει το Πάσχα μήνυμα ειρήνης και αγάπης, γιατί η εποχή μας αγρίεψε. Ας δοθεί ο αγώνας στη επικοινωνία, στην κατανόηση και τη συμπόρευση με τους άλλους.

Πηγή : www.paratiritis-news.gr  

Benjamín Labatut on Roberto Bolaño

 

Από το PW

We’re attempting to unravel the tangled web of literary influence by talking with the great writers of today about the writers of yesterday who inspired them. This month, we spoke with novelist Benjamín Labatut (When We Cease to Understand the World, The MANIAC) about the erotic darkness and compassion of Roberto Bolaño.

Why did you want to talk about Bolaño? What does he mean to you?

He’s probably the writer that I cherish above everybody else. If there’s one single writer I would credit with me becoming a writer—not just wanting to be a writer, but actually becoming one—it’s Roberto. For several very important reasons. I’ve always felt a strange kinship, to the point where I’ve become friends with his friends, with characters from The Savage Detectives—the actual real characters. I’ve gone to Barcelona, I’ve met the painters who inspired Ramírez Hoffman, and several of the main characters, including Thomas Felipe Müller, a Chilean poet who lives in Barcelona.

I really modeled a big part of my writing and myself on Bolaño, which is very embarrassing to admit, but it’s true. If Bolaño had not come along, I’m almost sure I wouldn’t have written anything, because I started writing around when I was 25, and I started reading him when I was about 23, and it was just like, okay. And that’s one of the main things about Bolaño that I think makes him very unique: he makes you want to write.

He turns writing into something urgent, and that is something very rare. Literature rarely does that. You can be bookish and have a dream of writing a book, but Bolaño just makes you want to get up and write the way other writers make you want to get up and have sex or shoot drugs. It’s infectious. There is something about it. He turns it into something transformative.

Everyone reads The Savage Detectives and 2666, but he wrote many others. Which of his other titles would you recommend beyond his most popular works?

I always point people to his first really great book, to me, which is one of his early homages to Borges: Nazi Literature in the Americas. That is a work you can go back to. As a writer, it makes you feel bad, self‑conscious. You’re like, how the fuck can a guy... how does his mind work like this? How can he be so creative, so in control, and at the same time so wild? It’s an incredibly elegant book, but it’s filled with jokes. The whole book is a joke.

His first novel, La pista de hielo—The Skating Rink. I actually read the photocopied manuscript, the first one, because it’s in his friend’s house. It’s yellowed, and you open it on the first page—it’s beautiful, printed very beautifully—and Bolaño’s already there, in his first novel. His style, his tricks, his voice, his rhythms. On the first page. It’s unbelievable.

But he came to that through failure, which is a very important part of his story. He was a failed poet and a failed writer. And I know he’s got good poems, but if you compare him to anybody he admired, he’s quite mediocre. But then he starts writing prose to scrape a living together. And the muscle he developed as a poet—it’s like he has an enormous forearm from arm‑wrestling, and suddenly he’s doing things in prose that I don’t think have been done the way he does them.

And all of these metaphors that, on a personal level, I don’t think work that well in his poetry—they come alive in prose in a way that’s unbelievable. That’s another factor. On the page, Bolaño has a dominion of metaphor that is unbelievable. It’s so effortless. The games he plays, the unique shape of his mind. Bolaño does this thing: I don’t know how it’s translated in English, but in Spanish one of his tricks is to say como si, “as if,” or “like.” And what comes after that. He will show you something that is “as if this.” “This is like this,” right? And after a while, when he was really in control of himself, he would just pile them on—this, and this, and this, and that—and they sound like orphic sayings. The sheer amount of lucidity and playful intelligence you can see in his metaphors and similes and in the way he ends a line. You can see that especially in Nazi Literature in the Americas. You get to the end of a paragraph and you are blown away—how did he...?

I always use sports metaphors to describe him. He's a bit like Lionel Messi. As a writer, you know what he’s doing, you know what he’s going to do, and somehow he does it in a way you don’t expect. You can even see it coming, and he just finishes it in a way that you’re like, holy shit, I wish I could do anything close to that. It makes me feel so envious. The good thing is that he’s long dead now, so we can start ripping him off and not feel bad.

What do you think writers can learn from him?

You could spend your whole life studying Bolaño and learn different things. I mean, he created a universe—which is normally reserved for fantasy authors, right? But all really great writers—like Dickens—build an entire universe. Roberto has his alter ego, it’s populated by his friends, there’s a recurring cast of characters, there’s always the detective figure, and this great love for everything that’s been cast aside by society. So: prostitutes, junkies, and so on.

But I think the thing people should take to heart and that a writer should learn from Bolaño is that literature is sacred. It’s something worth giving your life to. It’s a life‑and‑death sort of thing. He’s like: listen, this is like joining the army. That’s what he’s saying. Are you willing to give your life and soul to this? Literature as an investigation, as a road toward illumination.

His image is that of the samurai. A writer is a samurai who knows he will be killed as soon as he draws his sword. And people find that ridiculous, because every writer—every woman, man, and child who’s ever sat down to write—knows that it’s you alone. I mean, I have a couple of katanas in my house, but nobody’s going to come and cut me down. But he’s saying: this is an adventure of the mind, and you will put yourself at risk. And if you don’t, it’ll show. You can tell. You can tell when someone didn’t bet his life on a book.

And with Roberto—he bet his life on a book so much that I think he probably shaved at least a decade off his life. He really wrote himself to death. And the presence of death in his biography and his books is fundamental. There is a change when he gets the death sentence, when they tell him, listen, you have 10 years, your liver is going to fail. And he just gets propelled by this. There is great lucidity, energy, purpose. And to me, that’s what you learn—that this is the sort of thing you bet your life on.