Συνέντευξη στον Παρατηρητή Θράκης.

 

ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΓΡΗΓΟΡΙΑΔΗΣ: 

«ΠΡΟΣΠΑΘΩ ΝΑ ΕΙΜΑΙ ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΕΝΟΣ ΜΕ ΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΜΟΥ, ΓΡΑΦΩ ΚΑΙ ΠΑΡΑΤΗΡΩ ΜΕ ΚΑΘΕ ΚΟΣΤΟΣ» 

Ανάσταση του Λόγου 

Από τους πρόποδες του Παγγαίου και το Παλαιοχώρι Καβάλας, μέχρι τις μεθοριακές διαδρομές του Έβρου και της Ξάνθης, ο Θεόδωρος Γρηγοριάδης παραμένει, ήδη από το ξεκίνημά του, ένας από τους πιο διεισδυτικούς παρατηρητές της ελληνικής πραγματικότητας. Με τη ματιά του σταθερά στραμμένη στον «άλλο» και το ενδιαφέρον του εστιασμένο στις υπαρξιακές αναζητήσεις του σύγχρονου ανθρώπου, ο βραβευμένος Καβαλιώτης συγγραφέας έχει οικοδομήσει μια ισχυρή λογοτεχνική ταυτότητα, όπου το εντόπιο βίωμα συναντά με επιτυχία το παγκόσμιο. 

Εφοδιασμένος και με τη σκευή της αγγλόφωνης λογοτεχνικής παράδοσης, λόγω των σπουδών του, επιλέγει συχνά η πένα του να «πάλλεται» στη Θράκη, μετατρέποντας τη μεθόριο σε έναν ζωντανό λογοτεχνικό «οργανισμό». Σήμερα, με αφορμή την επικείμενη επανέκδοση του εμβληματικού του μυθιστορήματος «Ο Χορευτής στον ελαιώνα», που πρωτοκυκλοφόρησε το 1996 από τις εκδόσεις Κέδρος, συνομιλούμε μαζί του σε ένα νοσταλγικό αλλά και επίκαιρο «οδοιπορικό». Σε μια συζήτηση που εκτείνεται από τα πρώτα του συγγραφικά βήματα και τη σχέση του με τους αναγνώστες, μέχρι την τύχη του ελληνικού βιβλίου στο εξωτερικό και το βαθύτερο νόημα του Πάσχα, ο Θεόδωρος Γρηγοριάδης δηλώνει παρών στις προκλήσεις των καιρών. Σε μια εποχή που, όπως χαρακτηριστικά αναφέρει ο ίδιος, «αγρίεψε», ο λόγος του αναδεικνύεται σε πολύτιμο «καταφύγιο». 

ΠτΘ: Με καταγωγή από την Καβάλα, οι ρίζες και τα βιώματά σας φαίνεται να αποκρυσταλλώνονται με έναν ιδιαίτερο τρόπο στη γραφή σας. Δεν είναι λίγες οι φορές που η θρακική γη και οι άνθρωποί της πρωταγωνιστούν σε έργα σας. Πώς λειτουργεί τελικά η «μεθόρια ζωή» στη λογοτεχνία; Ο τόπος είναι για εσάς ένας ζωντανός οργανισμός που συνδιαμορφώνει την πλοκή; 

Θ.Γ.: Πράγματι, ο τόπος καταγωγής μου καθόρισε και τα θέματα της μυθοπλασίας μου, και ειδικά ο διορισμός μου ως καθηγητής αγγλικών για επτά χρόνια στη Θράκη. Το Παγγαίο, το Παλαιοχώρι συγκεκριμένα όπου γεννήθηκα, είναι ένας μυθικός τόπος που συνορεύει γεωγραφικά με τη Θράκη και συγγενεύει σε πολλά ήθη και έθιμα, και ειδικά γλωσσικά στοιχεία. Έτσι στα βιβλία μου ήταν αναπόφευκτο να αναφερθώ στα μέρη αυτά. Υπάρχει επίσης μια γοητεία στη μεθοριακή γραμμή της μυθοπλασίας μου: για άλλους η μετάθεση στον Έβρο ήταν δυσμένεια για μένα ευλογία. Ανακάλυψα τόπους, ανθρώπους, άκουσα και έφτιαξα ιστορίες. Βόλευε βέβαια και η εποχή για τέτοιες αποδράσεις μαγικού ρεαλισμού. Νοσταλγώ την πρώτη μου χρονιά, το 1982, στα Δίκαια του Έβρου ως καθηγητής. Ένα χαμηλό σπίτι με κήπο και ζώα, το ποτάμι παραδίπλα, οι λόφοι, οι ταβέρνες, το τρένο που κατέληγε στο χωριό, η ηρεμία χωρίς τηλέφωνο, τηλεόραση και ελληνική ραδιοφωνία. Το ιδανικό τοπίο που χάθηκε για πάντα στην κραυγαλέα εποχή μας. «Δεν είναι περιζήτητη η ελληνική λογοτεχνία στο εξωτερικό, γιατί χάθηκε στο μεταξύ και το στίγμα της» 

ΠτΘ: Οι σπουδές σας στην Αγγλική Φιλολογία αποτέλεσαν, αναμφίβολα, ένα σημαντικό εφόδιο στην πορεία σας. Πόσο επηρέασαν αυτά τα ακαδημαϊκά ερεθίσματα και η επαφή με την αγγλόφωνη λογοτεχνική παράδοση τον δικό σας συγγραφικό τρόπο; 

Θ.Γ.: Η επαφή μου με την αγγλική λογοτεχνία ήταν ευεργετική, γιατί μου έδωσε την ευκαιρία να διαβάζω και να σκέφτομαι από δύο σκοπιές. Στην αγγλική λογοτεχνία γράφτηκαν μερικά από τα πιο σημαντικά μυθιστορήματα της παγκόσμιας λογοτεχνίας. Από την αγγλοσαξονική γραφή έμαθα να γράφω κατανοητά για τον αναγνώστη ακόμη και στα πιο «δύσκολα» κείμενά μου, αλλά, όταν έφτανε η ώρα της γλωσσικής έκφρασης, ανέτρεχα στους Έλληνες συγγραφείς, παλιούς και νεότερους, για να αφουγκραστώ τον ρυθμό και το βάθος της ελληνικής γλώσσας. Η γλώσσα μας είναι απέραντη, πλούσια. 

Ο τόπος καταγωγής μου καθόρισε και τα θέματα της μυθοπλασίας μου, και ειδικά ο διορισμός μου ως καθηγητής αγγλικών για επτά χρόνια στη Θράκη. Το Παγγαίο, το Παλαιοχώρι συγκεκριμένα όπου γεννήθηκα, είναι ένας μυθικός τόπος που συνορεύει γεωγραφικά με τη Θράκη και συγγενεύει σε πολλά ήθη και έθιμα, και ειδικά γλωσσικά στοιχεία. Έτσι στα βιβλία μου ήταν αναπόφευκτο να αναφερθώ στα μέρη αυτά. Υπάρχει επίσης μια γοητεία στη μεθοριακή γραμμή της μυθοπλασίας μου: για άλλους η μετάθεση στον Έβρο ήταν δυσμένεια για μένα ευλογία. Ανακάλυψα τόπους, ανθρώπους, άκουσα και έφτιαξα ιστορίες. Βόλευε βέβαια και η εποχή για τέτοιες αποδράσεις μαγικού ρεαλισμού 

ΠτΘ: Πεζογραφήματά σας, μεταφρασμένα στα αραβικά, τα δανέζικα και τα γαλλικά, έχουν ήδη «ανοίξει» τα φτερά τους στο εξωτερικό. Σε μια περίοδο που φορείς όπως το Υπουργείο Πολιτισμού και το Ελληνικό Ίδρυμα Βιβλίου και Πολιτισμού επιχειρούν να ενισχύσουν την παρουσία του ελληνικού βιβλίου διεθνώς, ποια θεωρείτε πως μπορεί να είναι η θέση της σύγχρονης ελληνικής γραμματείας στο εξωτερικό; Μπορεί να βρει ανταπόκριση; 

Θ.Γ.: Δεν είναι περιζήτητη πάντως η ελληνική λογοτεχνία στο εξωτερικό, γιατί χάθηκε στο μεταξύ και το στίγμα της. Στη δεκαετία του ενενήντα μάς ευνόησε η «βαλκανική» μας υπόσταση. Αργότερα, και ειδικά μετά τους Ολυμπιακούς, η ελληνική λογοτεχνία ακολουθούσε την ξένη, χωρίς να προτείνει κάτι ξεχωριστό. Ούτε βέβαια μπορούμε να παράγουμε «Ζορμπάδες», αυτό γίνεται μια και μοναδική φορά. Αυτά όλα, σε συνδυασμό με την έλλειψη ατζέντηδων και μεταφραστών, φέρνει την Ελλάδα σε μία θέση μειονεκτική και είναι άδικο, γιατί όσα μεταφρασμένα βιβλία διαβάζουμε από ξένες γλώσσες δεν είναι καλύτερα από τα δικά μας. Απλώς έχουν τους μηχανισμούς σε ετοιμότητα και μια μεταφραστική κουλτούρα διαχρονικής υποστήριξης. «Ο “Χορευτής στον ελαιώνα” και “Ο ναύτης” ήταν τα βιβλία που με καθιέρωσαν ως έναν “βορειοελλαδίτη” συγγραφέα» 

ΠτΘ: Σύμφωνα με πρόσφατη ανάρτησή σας στον λογαριασμό σας στο Facebook, σύντομα, τον Μάιο, επανεκδίδεται ο «Χορευτής στον ελαιώνα», ένα από τα αγαπημένα βιβλία των αναγνωστών. Στην ίδια ανάρτηση μάς ενημερώνετε για την πορεία του πρόσφατου μυθιστορήματός σας, του «Ελσίνκι», καθώς και το πόσο ρηξικέλευθο υπήρξε στην εποχή του το «Παρτάλι» σας. Έτσι συμβαίνει με όλα τα έργα σας, τα «αφουγκράζεστε» και μετά την έκδοσή τους; Και για το «Παρτάλι», όταν το γράφατε, διαισθανόσασταν ότι ανοίγει δρόμους στη λογοτεχνία που ακουμπά στην κοινωνία της εποχής της; 

Θ.Γ.: Ο «Χορευτής στον ελαιώνα» (1996) κυκλοφορεί ξανά τον Μάιο μετά από τριάντα χρόνια. Ήταν το πιο ευπώλητο μυθιστόρημά μου και ίσως από το πρώτο βιβλίο που διαδραματιζόταν εξ ολοκλήρου στις Σέρρες. Μαζί με τον Παγγαιορείτη «Ναύτη» (1993) ήταν τα βιβλία που με καθιέρωσαν ως έναν «βορειοελλαδίτη» συγγραφέα. Το «Ελσίνκι», το τελευταίο μου μυθιστόρημα, εκδόθηκε πριν δύο χρόνια, συζητιέται για τα θέματα που αφορούν την εποχή μας. Την κρίση αξιών, την οικονομική κρίση, τη συνεχόμενη προσφυγιά και την αδυναμία της χώρας μας να χειριστεί τα θέματα αυτά. Είναι ένα βιβλίο που διαβάζεται πολύ στις Λέσχες Ανάγνωσης, όπου το επίπεδο της συζήτησης είναι πάντα ανεβασμένο. Το αγαπώ πολύ αυτό το βιβλίο, είναι η βαθιά φωνή μου που αφέθηκε ελεύθερα να μιλήσει. Όσο για το «Παρτάλι» (2001), το βιβλίο της μεταπολιτευτικής γενιάς, το πιο Σαλονικιώτικο βιβλίο, τι να πω; Ήδη διαβάζεται στο μεταπτυχιακό τμήμα της Νεοελληνικής Φιλολογίας στη Θεσσαλονίκη με έμφαση στα θέματα ταυτότητας, γένους και της queer διάστασης. Είναι ένα μυθιστόρημα που ακόμη και σήμερα απορώ πώς το εμπνεύστηκα και το υλοποίησα. Επίσης, αυτό το μυθιστόρημα τροφοδότησε με τους χαρακτήρες του στη συνέχεια άλλα δύο βιβλία μου: Τη «Ζωή μεθόρια» (2015) και την «Καινούργια πόλη» (2017).

 Μάλιστα, η «Ζωή μεθόρια», όπως γνωρίζετε, είναι ένα θρακιώτικο βιβλίο και μια από τις πιο καθοριστικές του σκηνές διαδραματίζεται στη γέφυρα του Ιάσμου, αγαπημένη μου τοποθεσία από τον καιρό που δούλευα καθηγητής στα σχολεία της Ξάνθης. Επίσης, ο βασικός χαρακτήρας αυτής της άτυπης τριλογίας του «Παρταλιού» είναι ο Μανώλης από τον Έβρο. 

ΠτΘ: Ζούμε σε μια εποχή όπου ο κόσμος γύρω μας φαντάζει δυστοπικός, με τα εθνικά σύνορα και τα όρια να γίνονται ολοένα και πιο ρευστά. Στα πεζογραφήματά σας συναντάμε συχνά ήρωες που δραπετεύουν από τα τοπικά και διεθνή σύνορα, διεκδικώντας μια νέα ταυτότητα και ένα πιο φωτεινό αύριο. Ποιος πιστεύετε ότι είναι ο ρόλος της λογοτεχνίας σε αυτές τις οριακές καταστάσεις; Μπορεί η αφήγηση να λειτουργήσει ως ένας «ενδιάμεσος χώρος» ελευθερίας – καταφύγιο; 

Θ.Γ.: Πολύ όμορφη ερώτηση που σχεδόν απαντά και αυτό που τίθεται ως ερώτημα. Προσωπικά πιστεύω στη μετάβαση, στην κινητικότητα, στην υπέρβαση ορίων. Τόποι, ταυτότητες, άνθρωποι, χώρες καθορίστηκαν πάνω σε αυτές τις μετατοπίσεις. Η ανθρωπότητα ποτέ δεν υπήρξε σταθερή γεωγραφικά ή κοινωνικά, δείτε τι γίνεται στη Μέση Ανατολή. Η λογοτεχνία από την άλλη μπορεί να καταγράψει τις μαρτυρίες που δεν θα συμπεριληφθούν ποτέ στα επίσημα κείμενα. Κι εγώ προσπαθώ να είμαι συντονισμένος με την εποχή μου, γράφω και παρατηρώ με κάθε κόστος. Δεν επαναπαύομαι στη λογοτεχνία της ευκολίας, του ραφιού στο σούπερ μάρκετ, του βιβλίου που ονειρεύεται να γίνει εκατό τηλεοπτικά επεισόδια. Γράφω εκεί έξω για όσα ίσως κάποιοι δεν θα τολμούσαν να μιλήσουν αλλά και να ζήσουν. Και έχοντας πάντα στο μυαλό ότι αυτό που ενώνει είναι η γλώσσα και τα πάθη μας αυτά πρέπει να προστατέψουμε πάνω απ’ όλα.  Προσωπικά πιστεύω στη μετάβαση, στην κινητικότητα, στην υπέρβαση ορίων. Τόποι, ταυτότητες, άνθρωποι, χώρες καθορίστηκαν πάνω σε αυτές τις μετατοπίσεις. Η ανθρωπότητα ποτέ δεν υπήρξε σταθερή γεωγραφικά ή κοινωνικά, δείτε τι γίνεται στη Μέση Ανατολή. Η λογοτεχνία από την άλλη μπορεί να καταγράψει τις μαρτυρίες που δεν θα συμπεριληφθούν ποτέ στα επίσημα κείμενα. 

Κι εγώ προσπαθώ να είμαι συντονισμένος με την εποχή μου, γράφω και παρατηρώ με κάθε κόστος. Δεν επαναπαύομαι στη λογοτεχνία της ευκολίας, του ραφιού στο σούπερ μάρκετ, του βιβλίου που ονειρεύεται να γίνει εκατό τηλεοπτικά επεισόδια. Γράφω εκεί έξω για όσα ίσως κάποιοι δεν θα τολμούσαν να μιλήσουν αλλά και να ζήσουν .

 ΠτΘ: Με τις ημέρες του Πάσχα να πλησιάζουν, στα δικά σας μάτια είναι περισσότερο μια γιορτή «επιστροφής» στις ρίζες ή μια ευκαιρία για προσωπική, εσωτερική «ανάσταση» και επαναπροσδιορισμό; Υπάρχει κάποια πασχαλινή ανάμνηση που ανακαλείτε αυθόρμητα; 

Θ.Γ.: Το Πάσχα στο χωριό, στις ανθισμένες και ασβεστωμένες αυλές, με όλο το σόι είναι μια γλυκιά ανάμνηση και το τηρούσα όσο ζούσαν οι γονείς μου. Ένα Πάσχα στη Συρία, το 1998, ήταν το πιο χριστιανικό με τους επιταφίους επτά εκκλησιών – κρίμα που διαλύθηκε αυτή η πολυθρησκευτική  χώρα. Τώρα πια το Πάσχα με θλίβει, πώς να ακολουθήσω έναν Επιτάφιο όταν η ανθρωπότητα σταυρώνεται καθημερινά; Απλώς ανάβω ένα κεράκι για τις ψυχές όσων έφυγαν, αλλά δεν προσδοκώ καμία ανάσταση παρά μόνον μέσα μας, τη δική μας. Και ας γίνει το Πάσχα μήνυμα ειρήνης και αγάπης, γιατί η εποχή μας αγρίεψε. Ας δοθεί ο αγώνας στη επικοινωνία, στην κατανόηση και τη συμπόρευση με τους άλλους.

Πηγή : www.paratiritis-news.gr  

Benjamín Labatut on Roberto Bolaño

 

Από το PW

We’re attempting to unravel the tangled web of literary influence by talking with the great writers of today about the writers of yesterday who inspired them. This month, we spoke with novelist Benjamín Labatut (When We Cease to Understand the World, The MANIAC) about the erotic darkness and compassion of Roberto Bolaño.

Why did you want to talk about Bolaño? What does he mean to you?

He’s probably the writer that I cherish above everybody else. If there’s one single writer I would credit with me becoming a writer—not just wanting to be a writer, but actually becoming one—it’s Roberto. For several very important reasons. I’ve always felt a strange kinship, to the point where I’ve become friends with his friends, with characters from The Savage Detectives—the actual real characters. I’ve gone to Barcelona, I’ve met the painters who inspired Ramírez Hoffman, and several of the main characters, including Thomas Felipe Müller, a Chilean poet who lives in Barcelona.

I really modeled a big part of my writing and myself on Bolaño, which is very embarrassing to admit, but it’s true. If Bolaño had not come along, I’m almost sure I wouldn’t have written anything, because I started writing around when I was 25, and I started reading him when I was about 23, and it was just like, okay. And that’s one of the main things about Bolaño that I think makes him very unique: he makes you want to write.

He turns writing into something urgent, and that is something very rare. Literature rarely does that. You can be bookish and have a dream of writing a book, but Bolaño just makes you want to get up and write the way other writers make you want to get up and have sex or shoot drugs. It’s infectious. There is something about it. He turns it into something transformative.

Everyone reads The Savage Detectives and 2666, but he wrote many others. Which of his other titles would you recommend beyond his most popular works?

I always point people to his first really great book, to me, which is one of his early homages to Borges: Nazi Literature in the Americas. That is a work you can go back to. As a writer, it makes you feel bad, self‑conscious. You’re like, how the fuck can a guy... how does his mind work like this? How can he be so creative, so in control, and at the same time so wild? It’s an incredibly elegant book, but it’s filled with jokes. The whole book is a joke.

His first novel, La pista de hielo—The Skating Rink. I actually read the photocopied manuscript, the first one, because it’s in his friend’s house. It’s yellowed, and you open it on the first page—it’s beautiful, printed very beautifully—and Bolaño’s already there, in his first novel. His style, his tricks, his voice, his rhythms. On the first page. It’s unbelievable.

But he came to that through failure, which is a very important part of his story. He was a failed poet and a failed writer. And I know he’s got good poems, but if you compare him to anybody he admired, he’s quite mediocre. But then he starts writing prose to scrape a living together. And the muscle he developed as a poet—it’s like he has an enormous forearm from arm‑wrestling, and suddenly he’s doing things in prose that I don’t think have been done the way he does them.

And all of these metaphors that, on a personal level, I don’t think work that well in his poetry—they come alive in prose in a way that’s unbelievable. That’s another factor. On the page, Bolaño has a dominion of metaphor that is unbelievable. It’s so effortless. The games he plays, the unique shape of his mind. Bolaño does this thing: I don’t know how it’s translated in English, but in Spanish one of his tricks is to say como si, “as if,” or “like.” And what comes after that. He will show you something that is “as if this.” “This is like this,” right? And after a while, when he was really in control of himself, he would just pile them on—this, and this, and this, and that—and they sound like orphic sayings. The sheer amount of lucidity and playful intelligence you can see in his metaphors and similes and in the way he ends a line. You can see that especially in Nazi Literature in the Americas. You get to the end of a paragraph and you are blown away—how did he...?

I always use sports metaphors to describe him. He's a bit like Lionel Messi. As a writer, you know what he’s doing, you know what he’s going to do, and somehow he does it in a way you don’t expect. You can even see it coming, and he just finishes it in a way that you’re like, holy shit, I wish I could do anything close to that. It makes me feel so envious. The good thing is that he’s long dead now, so we can start ripping him off and not feel bad.

What do you think writers can learn from him?

You could spend your whole life studying Bolaño and learn different things. I mean, he created a universe—which is normally reserved for fantasy authors, right? But all really great writers—like Dickens—build an entire universe. Roberto has his alter ego, it’s populated by his friends, there’s a recurring cast of characters, there’s always the detective figure, and this great love for everything that’s been cast aside by society. So: prostitutes, junkies, and so on.

But I think the thing people should take to heart and that a writer should learn from Bolaño is that literature is sacred. It’s something worth giving your life to. It’s a life‑and‑death sort of thing. He’s like: listen, this is like joining the army. That’s what he’s saying. Are you willing to give your life and soul to this? Literature as an investigation, as a road toward illumination.

His image is that of the samurai. A writer is a samurai who knows he will be killed as soon as he draws his sword. And people find that ridiculous, because every writer—every woman, man, and child who’s ever sat down to write—knows that it’s you alone. I mean, I have a couple of katanas in my house, but nobody’s going to come and cut me down. But he’s saying: this is an adventure of the mind, and you will put yourself at risk. And if you don’t, it’ll show. You can tell. You can tell when someone didn’t bet his life on a book.

And with Roberto—he bet his life on a book so much that I think he probably shaved at least a decade off his life. He really wrote himself to death. And the presence of death in his biography and his books is fundamental. There is a change when he gets the death sentence, when they tell him, listen, you have 10 years, your liver is going to fail. And he just gets propelled by this. There is great lucidity, energy, purpose. And to me, that’s what you learn—that this is the sort of thing you bet your life on.

Το «Ένα Δικό της Δωμάτιο» στον 21ο Αιώνα: Μεταξύ Ελευθερίας και Απομόνωσης

 

Σχεδόν έναν αιώνα μετά την έκδοση του εμβληματικού δοκιμίου της Virginia Woolf, «Ένα δικό σου δωμάτιο», το πρόσφατο άρθρο του The New Republic με τίτλο “The Loneliness of a Room of One’s Own” μας καλεί να επανεκτιμήσουμε τη σπουδαιότερη ίσως φεμινιστική παρακαταθήκη. Η κεντρική ιδέα της Woolf παραμένει ακλόνητη: για να δημιουργήσει μια γυναίκα, χρειάζεται οικονομική ανεξαρτησία και έναν χώρο δικό της. Ωστόσο, η σύγχρονη ανάγνωση αναδεικνύει πτυχές που συχνά παραβλέπουμε. Το άρθρο υπογραμμίζει ότι το «δωμάτιο» δεν είναι απλώς ένας φυσικός χώρος, αλλά το σύμβολο της απελευθέρωσης από τη «συναισθηματική εργασία» και την ανάγκη να λειτουργεί η γυναίκα ως «μαγικός καθρέφτης» που αντανακλά το εγώ των ανδρών στο διπλάσιο μέγεθος. Όταν μια γυναίκα εξασφαλίζει τις «500 λίρες τον χρόνο» και κλειδώνει την πόρτα της, σταματά να ετεροπροσδιορίζεται. Εκεί, στη σιωπή, μπορεί επιτέλους να αντικρίσει τον πραγματικό της εαυτό και να καλλιεργήσει το πνεύμα της χωρίς εξωτερικούς περιορισμούς.

Ωστόσο, ο συντάκτης του άρθρου θέτει έναν καίριο προβληματισμό: τη μοναξιά αυτού του δωματίου. Η Woolf παρουσιάζει τη δημιουργικότητα ως μια πράξη βαθιάς απομόνωσης, συχνά αποκομμένη από το κοινωνικό σύνολο. Παράλληλα, το άρθρο δεν διστάζει να θίξει το ζήτημα του προνομίου. Για να αποκτήσει η Woolf το δικό της δωμάτιο, βασιζόταν στην αθέατη εργασία άλλων γυναικών, υποδεικνύοντας ένα «τυφλό σημείο» τάξης και φυλής που ο σύγχρονος φεμινισμός οφείλει να αναγνωρίσει.

Συμπερασματικά, το άρθρο μας υπενθυμίζει ότι η αναζήτηση προσωπικού χώρου παραμένει επιτακτική, ειδικά σε έναν κόσμο ψηφιακής υπερσύνδεσης. Το «δωμάτιο» είναι απαραίτητο, όχι όμως ως ένας ερμητικά κλειστός πύργος, αλλά ως ένα καταφύγιο αυτογνωσίας. Η πρόκληση για τη σύγχρονη γυναίκα είναι να διεκδικήσει αυτόν τον χώρο, αναγνωρίζοντας ταυτόχρονα τις συλλογικές προσπάθειες που απαιτούνται για να έχουν όλες οι γυναίκες, ανεξαιρέτως, το δικαίωμα στη δική τους «δημιουργική μοναξιά».

Αλλάζει ο κόσμος του βιβλίου και ο τρόπος που παρουσιάζεται

 

Το τέλος μιας εποχής; Η μοναχική περιπέτεια του να ανακαλύπτεις βιβλία.

Δημοσιεύτηκε στο BookWork Derek Krissoff

Υπάρχει μια γλυκόπικρη μελαγχολία στο άρθρο του Derek Krissoff για το πώς αλλάζει ο κόσμος του βιβλίου. Κάποτε, η αναμονή μιας κριτικής σε ένα έγκριτο περιοδικό έμοιαζε με ιεροτελεστία. Σήμερα, αυτός ο κόσμος μοιάζει να σβήνει αθόρυβα. Ο Krissoff περιγράφει μια «κρίση προσοχής», όπου ο παραδοσιακός κριτικός παραμερίζεται για να δώσει τη θέση του στον αλγόριθμο.

Οι «φάροι» που επιμένουν να φωτίζουν το τοπίο λιγοστεύουν. Ελάχιστα οχυρά έχουν απομείνει να προσφέρουν τον χώρο και τον χρόνο που απαιτεί μια βαθιά λογοτεχνική ανάλυση: οι New York Times, το The New Yorker, το The Atlantic και το New York Review of Books παραμένουν οι τελευταίοι μεγάλοι παίκτες, μαζί με το London Review of Books στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού. Όμως, όπως επισημαίνει ο Krissoff, η πρόσβαση σε αυτά τα «κάστρα» είναι πλέον προνόμιο των λίγων, αφήνοντας χιλιάδες αξιόλογες φωνές να παλεύουν για μια στιγμή ορατότητας στον θόρυβο των social media.

Πλέον, το βάρος πέφτει στους ώμους του συγγραφέα —που πρέπει να γίνει περφόρμερ— και σε εμάς, τους αναγνώστες. Η προώθηση μετατρέπεται από πνευματικό διάλογο σε ένα κυνήγι για "viral" στιγμές. Είναι θλιβερό να σκέφτεσαι πως η αξία ενός έργου ίσως κρίνεται πια από το scrolling και όχι από το βάθος της σκέψης του.

The Whitney Review of New Writing ένα πρωτοποριακό, υποδειγματικό περιοδικό.

Το  The Whitney Review of New Writing μοιάζει λιγότερο με περιοδικό κριτικής και περισσότερο με μια αργή, επίμονη περιδιάβαση μέσα σε ένα ζωντανό λογοτεχνικό υπόγειο. Ένα έντυπο, σε μορφή εφημερίδας, χωρίς τον θόρυβο της ψηφιακής επικαιρότητας, που επιλέγει συνειδητά τη συμπύκνωση, την εγρήγορση του βλέμματος και τη μικρή φόρμα. Οι κριτικές του δεν λειτουργούν ως ετυμηγορίες· είναι σύντομα, πυκνά δοκίμια ανάγνωσης, μικρές χειρονομίες εγγύτητας προς το βιβλίο. Αυτό που ενδιαφέρει δεν είναι αν «αξίζει» ένα έργο, αλλά πώς στέκεται μέσα στη γλώσσα, πώς συνομιλεί με άλλα κείμενα, πώς εντάσσεται σε μια συγκεκριμένη σκηνή γραφής που παραμένει, πεισματικά, έξω από το mainstream.

Το περιοδικό συγκροτεί, τεύχος με το τεύχος, ένα διακριτό τοπίο: μικροί και ανεξάρτητοι εκδότες, πειραματικές αφηγήσεις, υβριδικά βιβλία ανάμεσα στο δοκίμιο, την αυτοβιογραφία και τη μυθοπλασία, κείμενα που ενδιαφέρονται περισσότερο για τη διαδικασία της γραφής και για τις υλικές και πολιτικές συνθήκες της ζωής, παρά για τη «μεγάλη πλοκή». Οι θεματικές λέξεις που συνοδεύουν κάθε τεύχος —όπως Improvisation, Honesty, Wreckage, Taste (αυτοσχεδιασμός, ειλικρίνεια, συντρίμμια, γούστο) ή Surface, Friction, Inheritance, Debts (επιφάνεια, τριβή, κληρονομιά, χρέη)— λειτουργούν περισσότερο σαν σημεία προσανατολισμού και λιγότερο σαν ενότητες. Δηλώνουν έναν τρόπο ανάγνωσης του παρόντος: αποσπασματικό, ευάλωτο, πολιτικά φορτισμένο, συχνά άβολο.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο εμφανίζονται τίτλοι που δύσκολα θα συναντούσε κανείς στις καθιερωμένες λίστες: το Abolish Rent («Καταργήστε το ενοίκιο»), ένα βιβλίο που συνομιλεί ευθέως με το ζήτημα της στέγασης και της επισφάλειας· το Dear Dickhead («Αγαπητέ μαλάκα» / «Αγαπητέ ηλίθιε»), μια ωμή, επιθετική επιστολική αφήγηση γύρω από τη δημόσια έκθεση, το φύλο και την εξουσία· το Tweakerworld (ένας κόσμος εξάρτησης και περιθωρίου, μια παραμορφωμένη καθημερινότητα)· το Napalm in the Heart («Ναπάλμ στην καρδιά»), όπου η βία, το τραύμα και η μνήμη μετατρέπονται σε λογοτεχνική ένταση· ή ακόμη το προκλητικά αμετάφραστο fag/hag, που ακουμπά ευθέως στις ρωγμές της ταυτότητας και της queer εμπειρίας. Οι τίτλοι αυτοί δεν παρατίθενται ως απλές συστάσεις, αλλά ως κόμβοι ενός ευρύτερου διαλόγου για το σώμα, την επιθυμία, την κοινωνική φθορά, τη συλλογική ενοχή και τη γλώσσα της καθημερινής βίας.

Ιδιαίτερη σημασία έχουν και οι συνομιλίες με συγγραφείς που εδώ και χρόνια κινούνται στα όρια της λογοτεχνικής κανονικότητας —όπως η Mary Gaitskill, ο Dennis Cooper ή η Pamela Sneed— όχι με τη μορφή της «συνέντευξης καριέρας», αλλά ως ζωντανές ανταλλαγές γύρω από τη γραφή, τη λογοτεχνική επιβίωση, την αγορά, την πολιτική διάσταση του ύφους. Το Whitney Review δείχνει να πιστεύει ότι η κριτική μπορεί ακόμη να είναι δημιουργική πράξη, μια μορφή γραφής που δεν στέκεται απέναντι στο βιβλίο, αλλά δίπλα του.

Τελικά, αυτό που αφήνει στον αναγνώστη δεν είναι μια λίστα τίτλων προς κατανάλωση, αλλά η αίσθηση μιας υπόγειας λογοτεχνικής κοινότητας που εξακολουθεί να επιμένει στη δυσκολία, στη ρωγμή, στην αμφιβολία. Μιας λογοτεχνίας που δεν επιδιώκει να γίνει άνετη, αλλά αναγκαία. Και ίσως γι’ αυτό το The Whitney Review of New Writing λειτουργεί περισσότερο σαν χώρος προσανατολισμού μέσα στο σύγχρονο χάος της γραφής, παρά σαν απλό περιοδικό βιβλιοκριτικής.

Από κείμενο της Naomi Kanakia

Margaret Atwood, Book of Lives: A Memoir of Sorts

 Η κριτική του The New Republic για το νέο memoir της Margaret Atwood, Book of Lives: A Memoir of Sorts, επισημαίνει ότι πρόκειται για ένα εκτενές και λεπτομερές αυτοβιογραφικό έργο — αλλά και ένα βιβλίο που παραμένει περίεργα σιωπηλό σε μερικά από τα σημαντικότερα ζητήματα της ζωής της συγγραφέως.

Το νέο αυτό βιβλίο (624 σελίδων) έρχεται αρκετά χρόνια αφότου η Atwood είχε δηλώσει ότι δεν σχεδιάζει να γράψει απομνημονεύματα, επειδή — όπως είχε πει — «τα πιο ενδιαφέροντα μέρη της ζωής των συγγραφέων είναι πριν γίνουν γνωστοί». Τελικά, στα 86 της, αποφάσισε να το κάνει προκειμένου να εξερευνήσει τις πολλές διαφορετικές εικόνες του εαυτού της: την παιδική, τη νεανική, τη συγγραφική, τη διάσημη, ακόμα και εκείνη που έχει σχηματιστεί από συγκεκριμένες απόψεις του κοινού και της κριτικής.

Από την αρχή της κριτικής ο αναγνώστης αντιλαμβάνεται ότι το βιβλίο είναι γεμάτο με λεπτομέρειες της καθημερινής ζωής — τόσο μικρές που έχει κανείς την αίσθηση ότι η Atwood θυμάται ακόμα και τις πιο ασήμαντες στιγμές, όπως την επισκευή μιας τουαλέτας όταν ένας παραγωγός κινηματογράφου τηλεφώνησε. Οι λεπτομέρειες αυτές, παρά την πληθώρα τους, δεν γίνονται ποτέ βαρετές· αντίθετα, δημιουργούν ένα μοναδικό, γοητευτικό και αινιγματικό πορτρέτο.

Η κριτική διακρίνει ένα δύο μέρη στη δομή του βιβλίου. Το πρώτο — και, για τον συγγραφέα του άρθρου, το καλύτερο — παρουσιάζει την παιδική και νεανική ζωή της Atwood: την ανατροφή στη βόρεια επαρχία του Καναδά, την εκπαίδευση, τη σχέση με τους γονείς της αλλά και τις πρώτες της προσπάθειες στη λογοτεχνία. Οι παρατηρήσεις της για το σύστημα της παιδικής ηλικίας, για το πώς διαμορφώθηκε η σκέψη της, και για το πώς αντιμετώπισε τον κόσμο γύρω της είναι τόσο ζωντανές που θα μπορούσαν να σταθούν από μόνες τους ως μια μικρή αυτοτελής λογοτεχνική αφήγηση.

Στο δεύτερο μέρος, καθώς το βιβλίο προχωρά στην ενήλικη ζωή και στη φήμη της Atwood, η κριτική παρατηρεί ότι η αφήγηση γίνεται πιο απελευθερωμένη, αλλά και πιο αλαζονική. Η Atwood φαίνεται να θεωρεί δεδομένη την ευνοϊκή υποδοχή του έργου της και δεν διστάζει να σχολιάζει με μια δόση breezy ad hominem την κριτική που έχει δεχτεί κατά καιρούς. Για παράδειγμα, αφιερώνει σελίδες για να αντικρούσει μια παλιά κριτική δημοσιογράφου δημοσιεύοντας σχεδόν mind-reading αναλύσεις για τα κίνητρα και τους χαρακτήρες άλλων — μια κίνηση που ο κριτικός βρίσκει αν όχι υπερβολική, τουλάχιστον αξιοπερίεργη.

Ένα από τα βασικά ζητήματα που αναδεικνύονται από την ανάλυση της κριτικής είναι ότι η Atwood αφιερώνει εξαιρετικά πολύ χώρο σε προσωπικές λεπτομέρειες και καθημερινά γεγονότα, ακόμη και αυτά που οι περισσότεροι αναγνώστες θα θεωρούσαν ασήμαντα. Ωστόσο, είναι σχετικά λιγότερο εκτενής όταν έρχεται η ώρα να μιλήσει για μεγαλύτερα, σημαντικότερα ερωτήματα: για παράδειγμα, για τις μάχες και τις αντιφάσεις που αντιμετώπισε συστηματικά στη ζωή της — για τη θέση της ως γυναίκας στη λογοτεχνία, για τις εσωτερικές συγκρούσεις της, ή για την υποδοχή ορισμένων σημαντικών σχέσεων και στιγμών στην καριέρα της. Αυτή η πρωτοφανής σιωπή για τα μεγάλα θέματα κάνει τον κριτικό να υποστηρίξει ότι, αν και το βιβλίο είναι εξαιρετικό όσον αφορά την αφήγηση των «λεπτών στιγμών», συχνά αποφεύγει να διερευνήσει βαθύτερα τους εσωτερικούς κόσμους και τις αντιθέσεις που θα περίμενε κανείς από μια τέτοια επιβλητική μορφή της λογοτεχνίας.

Η κριτική από το The New Republic βλέπει το Book of Lives ως ένα πολύ πλούσιο σε λεπτομέρειες, αυθόρμητο, και συχνά αποκαλυπτικό βιβλίο, γεμάτο από συναρπαστικές στιγμές και περίεργες αυτοαναφορές. Ταυτόχρονα, όμως, υπογραμμίζει ότι η Atwood παραμένει αινιγματική σε ορισμένες θεμελιώδεις πτυχές της ύπαρξής της, αφήνοντας τον αναγνώστη να επιθυμεί περισσότερη εσωτερική ανάλυση, αυτοκριτική και βαθύτερη αναζήτηση των προσωπικών και πολιτιστικών αντιφάσεων που διαμόρφωσαν τη ζωή και το έργο της

Όλοι θέλουν να είναι ο Thomas Bernhard

Το άρθρο του Oscar Dorr "Everybody Wants to be Thomas Bernhard" επιχειρεί να περιγράψει μια παράδοξη αλλά εύγλωττη τάση της σύγχρονης λογοτεχνίας: την επιστροφή, σχεδόν εμμονική, στο ύφος και τη μορφή του Thomas Bernhard από νεότερους συγγραφείς που γράφουν σε έναν κόσμο ριζικά διαφορετικό από εκείνον του Αυστριακού συγγραφέα. Η τάση αυτή δεν παρουσιάζεται ως απλή λογοτεχνική επιρροή, αλλά ως σύμπτωμα μιας ευρύτερης κρίσης της λογοτεχνίας στον 21ο αιώνα.

Το άρθρο ξεκινά από μια διαπίστωση: η λογοτεχνία σήμερα μοιάζει να έχει απολέσει την κοινωνική της κεντρικότητα. Σε μια εποχή όπου το διαδίκτυο, οι πλατφόρμες και οι αλγόριθμοι καθορίζουν τη δημόσια σφαίρα, το μυθιστόρημα φαίνεται συχνά περιθωριακό, αν όχι παρωχημένο. Τα βιβλία σπανίως διαμορφώνουν δημόσιες συζητήσεις και η ίδια η πράξη της συγγραφής μυθιστορήματος μοιάζει σχεδόν αναχρονιστική. Μέσα σε αυτό το κλίμα αβεβαιότητας, πολλοί συγγραφείς στρέφονται προς το παρελθόν, αναζητώντας ένα σταθερό αισθητικό πρότυπο.

Εδώ εμφανίζεται ο Thomas Bernhard ως εμβληματική φιγούρα. Συγγραφέας βαθιά απαισιόδοξος, με μακροσκελείς προτάσεις, επαναληπτικούς μονολόγους και χαρακτήρες που καταβυθίζονται στην αυτοπαρατήρηση και τη μισανθρωπία, ο Bernhard φαίνεται να προσφέρει ένα έτοιμο μοντέλο για τη λογοτεχνική έκφραση της αποξένωσης. Παρότι έγραψε σε έναν εντελώς διαφορετικό ιστορικό και κοινωνικό ορίζοντα, το ύφος του μοιάζει να ταιριάζει με το υπαρξιακό άγχος της ψηφιακής εποχής.

Το άρθρο αναφέρει συγκεκριμένα παραδείγματα σύγχρονων βιβλίων που αντλούν εμφανώς από τον Bernhard, όπως έργα των Sebastian Castillo, Jordan Castro και Zoe Dubno. Σε αυτά τα βιβλία συναντά κανείς γνωστά Bernhardian μοτίβα: αφηγητές αποκομμένους από τον κόσμο, έντονη αυτοαναφορικότητα, διαρκή δυσφορία απέναντι στην κοινωνία και έναν λόγο που περιστρέφεται εμμονικά γύρω από τον ίδιο του τον εαυτό. Ωστόσο, το άρθρο επισημαίνει ότι αυτή η μίμηση συχνά περιορίζεται στη μορφή και όχι στην ουσία.

Ο Thomas Bernhard δεν υπήρξε απλώς ένας στυλίστας της γλώσσας. Το έργο του ήταν άρρηκτα δεμένο με την αυστριακή μεταπολεμική πραγματικότητα, με τη σιωπή γύρω από τον ναζισμό, με την προσωπική του εμπειρία ασθένειας, φτώχειας και κοινωνικής απόρριψης. Η πικρία και η οργή του δεν ήταν αισθητική πόζα, αλλά προϊόν ιστορικής και υπαρξιακής σύγκρουσης. Όταν αυτά τα στοιχεία αποσπώνται από το πλαίσιό τους και μεταφέρονται αυτούσια στο σήμερα, κινδυνεύουν να μετατραπούν σε παρωδία ή σε άσκηση ύφους.

Η βασική κριτική του άρθρου είναι ότι πολλοί σύγχρονοι συγγραφείς συγχέουν τη λογοτεχνική σοβαρότητα με τη μίμηση ενός «σκοτεινού» ύφους. Αντί να αναμετρηθούν πραγματικά με τις συνθήκες της εποχής τους, υιοθετούν μια ήδη δοκιμασμένη φόρμα, ελπίζοντας ότι αυτή θα προσδώσει βάθος στα έργα τους. Όμως, χωρίς το ιστορικό βάρος και τη ριζική αναγκαιότητα που χαρακτήριζε τον Bernhard, το αποτέλεσμα συχνά παραμένει επιφανειακό.

Το άρθρο καταλήγει με μια έμμεση προτροπή: η λογοτεχνία δεν έχει ανάγκη από νέους Bernhard, αλλά από συγγραφείς που θα τολμήσουν να βρουν νέες μορφές για να μιλήσουν για τον σημερινό κόσμο. Η μίμηση του παρελθόντος μπορεί να είναι παρηγορητική, αλλά σπάνια είναι δημιουργική. Αν η λογοτεχνία θέλει να ξαναβρεί τη σημασία της, οφείλει να αντιμετωπίσει τη σύγχρονη κρίση όχι με δανεισμένες φωνές, αλλά με καινούριες.

Αναγέννηση της επανέκδοσης βιβλίων που είχαν εξαφανιστεί από τα ράφια

 Από το άρθρο       “6 Small Press Editors Explain Why the Hottest New Thing in Lit Is Out-of-Print Books”, ο Cultured Magazine 

Το 2026 φαίνεται ότι η λογοτεχνική κοινότητα βιώνει — όχι απλώς μια μόδα — αλλά μια ουσιαστική αναγέννηση της επανέκδοσης βιβλίων που είχαν φανεί να έχουν εξαφανιστεί από τα ράφια. Στο άρθρο “6 Small Press Editors Explain Why the Hottest New Thing in Lit Is Out-of-Print Books”, ο Cultured Magazine παρουσιάζει συνομιλίες με επτά εκδοτικούς/εκδοτικούς παράγοντες που διαμορφώνουν αυτή την τάση, δείχνοντας πώς οι μικροί εκδότες και οι σειρές επανεκδόσεων προσφέρουν μια αντίστιξη στην ομοιομορφία της κυρίαρχης αγοράς βιβλίου.

Καθώς η μεγάλη εκδοτική βιομηχανία κατηγορείται για μονοτονία και υπερβολική εστίαση σε τάσεις τύπου BookTok, οι επανεκδόσεις έργων «εκτός κυκλοφορίας» αναδύονται ως στρατηγική για να φέρουν πίσω στο προσκήνιο περίεργες, άγριες και συναρπαστικές ιστορίες που δεν είχαν πάρει τον χώρο που άξιζαν — όχι ως μουσειακά τεκμήρια, αλλά ως ζωντανά, αναγνώσιμα κείμενα με σημασία για το σήμερα.

Ένας από τους πρωταγωνιστές αυτής της σκηνής είναι η McNally Editions, μια νέα επανεκδοτική πινακίδα που ξεκίνησε το 2022 από την Sarah McNally – με τους Jeremy M. Davies και Lucy Scholes να αναζητούν, σε βιβλιοπωλεία και βιβλιοθήκες, τίτλους που έχουν χαθεί από την κυκλοφορία, και «καθιστώντας τον εκδότη περισσότερο ντετέκτιβ παρά παραδοσιακό αρχισυντάκτη». Το McNally έχει, για παράδειγμα, κάνει επιτυχία με επανεκδόσεις όπως το Ex-Wife, ένα βιβλίο που – γράφουν οι ίδιοι – «διαβάζεται σαν σύγχρονο μυθιστόρημα» παρά το γεγονός ότι είχε σβήσει από τα ράφια.

Μακροχρόνια ιδρύματα όπως η New York Review Books (NYRB Classics) έχουν ήδη μακρά παράδοση σε αυτή τη δουλειά. Ο ιδρυτής Edwin Frank θυμάται ότι όταν ξεκίνησε τη σειρά το 1999, υπήρχαν τόσα εξαιρετικά βιβλία εκτός κυκλοφορίας που το έργο του φαινόταν σχεδόν αυτονόητο. Σύμφωνα με τον Frank, η παραμέληση του backlist από τα μεγάλα εκδοτικά, λόγω εταιρικών απαιτήσεων και προσδοκιών κερδών, έκανε αυτή την ανάγκη ακόμη πιο επείγουσα.

Ταυτόχρονα, πιο νέες ομάδες όπως η Hagfish, με ιδρύτριες τις Naomi Huffman και Julia Ringo, επιχειρούν να γεφυρώσουν το παρελθόν με το παρόν, επανεκδίδοντας έργα που εκπροσωπούν φιλόδοξα, σύνθετα φεμινιστικά γραψίματα και συνδέουν τις ιστορικές γραφές με σύγχρονες.

Η σειρά Modern Library Torchbearers, με την Clio Seraphim στο τιμόνι, εστιάζει στο να αναδεικνύει συγγραφείς που είχαν «βρει το cult κοινό τους πριν δεκαετίες», έργα που παραμένουν ενδιαφέροντα και σήμερα — από πειραματικά μυθιστορήματα ως γραφές που σε διαφορετική εποχή δεν έτυχαν αναγνώρισης.

Συνολικά, η τάση για επανεκδόσεις δείχνει πως η λογοτεχνική κοινότητα δεν έχει εγκαταλείψει την πίστη της στη βαθιά ανάγνωση, την τολμηρή γραφή και την επαναξιολόγηση του παρελθόντος. Αυτό που κάποτε θεωρούνταν «εκτός αγοράς» δεν είναι πλέον απλώς παλιό — είναι ένας τρόπος να επανεφεύρουμε τι σημαίνει να διαβάζουμε και να εκδίδουμε σήμερα.

Ocean Vuong. Ο αυτοκράτορας της χαράς

 

Δεν έχω διαβάσει ακόμη αυτόν τον πολυσυζητημένο συγγραφέα, δεν βιάζομαι άλλωστε, έχω ακόμη πολλά αδιάβαστα κλασικά και νεότερα βιβλία. Ούτε προσκυνώ ότι μας έρχεται από τις λίστες των ευπώλητων της Αμερικής και από τις μικρές λίστες των αγγλόφωνων βραβείων. Αν μη τι άλλο χρόνια τώρα διαβάζω ό,τι θέλω και ό,τι επιλέγω φτιάχνοντας προσωπικές λίστες και μικρούς κύκλους ανάγνωσης για μένα από μένα...

Επειδή πρόσεξα μια αποθέωση της κριτικής στα ελληνικά σάιτς και στα μέσα δικτύωσης του τελευταίου βιβλίου του Ocean Vuong "Ο αυτοκράτορας της χαράς" παραθέτω εδώ μια κριτική σχεδόν 5.000 λέξεων όπου δεν αφήνει τίποτε όρθιο. Δεν χαίρομαι ούτε συμφωνώ με την κριτική αυτή (αφού δεν διάβασα το βιβλίο) αλλά ως συνδρομητής του περιοδικού London Review of Books βασίζομαι πολύ στις απόψεις των κριτικών της λογοτεχνίας στους οποίους αναθέτει τέτοια μακροσκελή άρθρα, πληρώνοντάς τους -μάλιστα- πολύ καλά...

Μάλιστα στο περιοδικό δημοσιεύονται επιστολές που αντιδρούν και συνεχίζεται ο διάλογος...

Προσωπικά θα τον διαβάσω τον συγγραφέα αν είμαι καλά σε 3 χρόνια σύμφωνα με το δικό μου πρόγραμμα. 

Εδώ ένα απόσπασμα:

....Ι groaned​ my way through The Emperor of Gladness. I writhed. I felt real despair every time I forced myself to open the covers. It was one of the worst ordeals of my reading life. This is because, while it is bad in all the ways that On Earth We’re Briefly Gorgeous was bad, it is also bad in new and unexpected ways. For one, it is a more traditional, peopled novel, spends much more time with its characters and has a much higher proportion of dialogue, for which Vuong has no talent. It tries, and fails, to be funny. Hai’s co-workers at HomeMarket include his self-glorifying manager, a rapping wannabe-wrestler called Big Jean (BJ), with a magic recipe for cornbread and a heart of gold; his Civil War-obsessed cousin Sony; and Maureen, a conspiracy theorist with bad knees and a passion for Star Wars inherited from her dead son. Maureen gives Hai a model of R2-D2 that looks like a penis, which fact is frequently mentioned. A co-worker called Russia has a tattoo of Bugs Bunny eating a suggestive-looking carrot, excuse for further hilarity.....

Before Sebald Was Great

Before Sebald Was Great

By looking at his early work, we can better understand who the German writer was beyond his persona as the melancholy intellectual and serious man of letters.

David Schurman Wallace 

 Εξαιρετικά ενδιαφέρον άρθρο, διαβάζεται ολόκληρο (είναι τεράστιο) εδώ:

Ένα μικρό απόσπασμα: 

 Since his death in 2001, the reputation of W.G. Sebald has become formidable, even imposing. At times, he feels like a totem: the Western world’s last Absolutely Serious Writer. The German English author of novels (or simply works of “prose” if you prefer, as he did) has cast a long and melancholy shadow over the literature of the 21st century: Deeply erudite and formally inventive, his work absorbed the weight (or burden) of European history and literature and established a new model for writers. For those unconvinced by “merely” aesthetic novelties, he was unafraid to wrestle with ethical questions, most famously Germany’s confrontations with historical memory and its inability to fully process the Holocaust. For many—he does have his detractors—he was the capstone of literature in the 20th century, both burnishing and waving goodbye to a sophisticated culture on the wane.

Fitzcarraldo Editions: The Biggest Little Press in the World

 

Οι ΕΚΔΟΣΕΙΣ FITZCARRALDO είναι η μεγαλύτερη αίσθηση των εκδόσεων εδώ και δεκαετίες. Με έδρα την περιοχή Deptford του Λονδίνου, ο ανεξάρτητος οίκος δημοσίευσε τέσσερις νικητές του βραβείου Νόμπελ Λογοτεχνίας και μέτρησης. Τι κάνει όμως τον Τύπο τόσο επιτυχημένο έξω από τους παραδοσιακούς κύκλους του βιβλίου; Είναι το εκλεπτυσμένο λογοτεχνικό τους γούστο ή τα κομψά, διακριτικά βιβλία τους που λειτουργούν ως πολιτιστικό σημαίνον;

Αυτή η ιστορία δεν αφορά το branding, αλλά ίσως θα έπρεπε, ήταν η πρώτη σκέψη που μου ήρθε καθώς έβγαινα από τα γραφεία της Fitzcarraldo Editions, του ανεξάρτητου εκδοτικού οίκου που έχει καταιγίσει τον λογοτεχνικό κόσμο. Παρόλο που οι τελευταίες 12 λέξεις της προηγούμενης πρότασης θα μπορούσαν να προκαλέσουν ανατριχίλες σε ορισμένους αναγνώστες για τους απόηχους των άρθρων και καταλόγων clickbait, ίσως δεν υπάρχει καλύτερος τρόπος να περιγραφεί τι έχει πετύχει ο εκδότης Jacques Testard από τότε που ο Γάλλος ιθαγενής ίδρυσε τον οίκο του Λονδίνου ως μία επιχείρηση το 2014. Λογοτεχνία (Svetlana Alexievich το 2015, Olga Tokarczuk το 2018, Annie Ernaux το 2022 και Jon Fosse το 2023) και οι συγγραφείς τους βρίσκονται στις λίστες και στις βραχυπρόθεσμες λίστες όλων των πιο διάσημων βρετανικών και διεθνών βραβείων, μερικά από τα οποία έχουν λάβει. Από πέρυσι, ο οίκος έχει επίσης πουλήσει περισσότερες από ένα εκατομμύριο τυπογραφικές μονάδες και κάθε τίτλος, με μια εξαίρεση, έχει πουλήσει τουλάχιστον 1.000 αντίτυπα. Για αναφορά, οι μέσες πωλήσεις ανά μονάδα για ένα νέο έργο λογοτεχνικής φαντασίας είναι 250 αντίτυπα στο Ηνωμένο Βασίλειο. Αυτά δεν είναι μικρά κατορθώματα για μια μικρή ομάδα που είχε τζίρο λίγο λιγότερο από δύο εκατομμύρια λίρες το 2023, αλλά ο μεγαλύτερος θρίαμβός τους μέχρι σήμερα μπορεί να είναι ότι έχουν κάνει την «προκλητική λογοτεχνία chic», όπως το θέτει ένα πρόσφατο προφίλ του New Yorker.

Γιατί όμως chic; Και πώς γίνεται να παίρνω κομπλιμέντα για το καλό μου γούστο στη λογοτεχνία όταν έχω ένα βιβλίο του Fitzcarraldo να βγαίνει από την τσέπη του σακακιού μου σε ένα λόμπι ξενοδοχείου και ο τίτλος δεν είναι καν ορατός; Η απάντηση μάλλον έχει να κάνει με το branding, σκέφτηκα καθώς κατέβαινα μια σκάλα μέσα στο κτίριο Fuel Tank, το οποίο φιλοξενεί τον ανοιχτό χώρο 67 τετραγωνικών μέτρων που μοιάζει ακριβώς όπως θα περίμενε κανείς να είναι το γραφείο ενός ανεξάρτητου εκδοτικού οίκου: αντίγραφα των βιβλίων τους καλύπτουν ράφια με αδυνατισμένα φυτά πάνω τους. ένα στρογγυλό τραπέζι συσκέψεων καλύπτεται από ομοιώματα εκτύπωσης και αντίγραφα εκ των προτέρων ανάγνωσης. Post-it με το επερχόμενο πρόγραμμα δημοσίευσης διάστικτο στον τοίχο. γραφεία με υπολογιστές αντικριστά. και η τέχνη είναι διάσπαρτη, συμπεριλαμβανομένης μιας κούκλας με ανατίναξη του John Waters και μιας ακουαρέλας Giles Round του βιβλίου του Paul B. Preciado από τον Fitzcarraldo.

(αυτόματη μετάφραση)

Το άρθρο στα αγγλικά: 

Μια συζήτηση με τον σπουδαίο κριτικό Michael Dirda

Post critic Michael Dirda turns a page

Story by John Williams

Ποιο είναι το πιο δύσκολο πράγμα στο να είσαι εβδομαδιαίος κριτικός βιβλίων, εκτός από όλη την ανάγνωση που πρέπει να κάνεις τόσο γρήγορα;

Κρατώ ένα κουμπί στο γραφείο μου που λέει «Ζωή; Φυσικά και έχω μια ζωή. Είναι μια ζωή γεμάτη βιβλία». Για μένα δεν υπάρχουν ρεπό. Διαβάζω αργά – στην πραγματικότητα κινώ τα χείλη μου ενώ ακούω κάθε λέξη – και χρειάζομαι τακτικά αρκετές μέρες για να ολοκληρώσω ένα μυθιστόρημα ή μια βιογραφία, πόσο μάλλον ένα επιστημονικό έργο, ας πούμε, πνευματικής ιστορίας. Σημειώνω βασικά αποσπάσματα, γράφω στο περιθώριο, σημειώνω στον εαυτό μου και, όποτε είναι δυνατόν, συμβουλεύομαι παλαιότερα έργα του συγγραφέα ή για το ίδιο θέμα. Το να μπορείς να το κάνεις τελευταίο είναι μια δικαιολογία για να έχεις προσωπική βιβλιοθήκη. Σε όλη αυτή τη διαδικασία, σκέφτομαι επίσης πώς να προσεγγίσω καλύτερα το βιβλίο που εξετάζω. Δεν είμαι φυσικός συγγραφέας, αλλά κατέχω μια αντισταθμιστική αρετή: την επιμονή. Απλώς συνεχίζω να προσαρμόζω τις προτάσεις μέχρι να φαίνονται λίγο πολύ εντάξει. Μερικές φορές παίρνει λίγο χρόνο.

Γενικά, θεωρώ μια βιβλιοκριτική ή μια στήλη βιβλίου ως ουσιαστικά εγγράμματη ψυχαγωγία. Πρέπει να κινείται γρήγορα, να αποφεύγει τη συγκατάβαση, να είναι διασκεδαστικό να διαβάζεται. Σε λίγο, μπορώ να γράψω γρήγορα, αλλά τις περισσότερες φορές μια κριτική ή ένα δοκίμιο θα διαρκέσει περίπου τρεις ημέρες. Τείνω να ολοκληρώσω ένα προκαταρκτικό σχέδιο σε μια κουραστική μέρα των επτά ή οκτώ ωρών. Το επόμενο πρωί, γυαλίζω, αναθεωρώ και κόβω και, στη συνέχεια, στέλνω με email το κομμάτι στον εκδότη μου, συνήθως στην ανεκτίμητη Νόρα Κρουγκ, η οποία απαντά με σκέψεις, ερωτήσεις και προτάσεις. Αυτό οδηγεί σε περαιτέρω μικροαλλαγές και επανεγγραφή έως ότου είμαι λίγο-πολύ ικανοποιημένος με αυτό που έχω κάνει ή απλά παραιτήθηκα ότι δεν μπορώ να βελτιώσω τα πράγματα. Επιτρέψτε μου να προσθέσω ότι όσο παράξενο ή αξιολύπητο κι αν ακούγεται, σπάνια ήμουν πιο χαρούμενος από ό,τι όταν κάθομαι σε ένα πληκτρολόγιο και δουλεύω σε μια κριτική και ασχολούμαι με τις προτάσεις μου. Γι' αυτό έμεινα τόσο καιρό στο παιχνίδι.

(*μετάφραση αυτόματη)

 

Συνεχίστε την ανάγνωση στον σύνδεσμο πάνω στον τίτλο της ανάρτησης. 

Stranger than Fiction: Lives of the Twentieth-Century Novel βυ Edwin Frank

In search of a new 20th-century canon

By John Mullan

The photo of the author on the jacket of Stranger Than Fiction tells you something. Edwin Frank sits at a small desk, entirely hemmed in by overflowing bookshelves and teetering stacks of books. His reading glasses have been pushed back on his head, so that he can meet your gaze; you have interrupted him in the engrossing business of reading, reading, reading. Stranger Than Fiction is testimony to its author’s sheer appetite for books, and especially for 20th-century fiction at its most testing and ambitious. His article of faith is that the most demanding novels are often the most satisfying.

Frank is the editorial director of the New York Review of Books, and founder of the NYRB Classics series, which specialises in reprints and new translations of often neglected literary “classics” (or should-be classics), especially of the 20th century. It is telling that he became known for championing John Williams’s novel Stoner, reissued as a NYRB Classic in 2005, exactly 50 years after its first publication. Stoner is the story of a man who gives his life up to the love of great literature, pursued despite the petty vindictiveness of managers at the university where he teaches. Frank has presided over this series of “classics” for the general reader during a period when many in American universities have become scornful of any canon of great literary works.

In Stranger Than Fiction, Frank describes his own modern canon, and, refreshingly, without worrying about what the academics might think. He tells “the story of the novel” in the 20th century, claiming inspiration from Alex Ross’s story of modern classical music, The Rest Is Noise. While including works that you would expect, like À la recherche du temps perdu and Ulysses, he offers surprising picks and many translated works. Two-thirds of the novels were originally written in a language other than English. In many cases he is advocating works that he does not expect his reader to know, yet.

In his introduction, Frank recognises that his is “a story of translation in the largest sense, not only from language to language and place to place but more broadly as the translation of lived reality into written form, something the expansive and adaptable form of the novel had from the start been uniquely open to”. For most Anglophone readers, there will be unknown texts recommended here. Frank is an enthusiast for the Austrian Alfred Kubin’s The Other Side, the Brazilian Machado de Assis’s The Posthumous Memoirs of Brás Cubas and the Japanese Natsume Sōseki’s Kokjoro. The only American writers who make the cut are Gertrude Stein (for Three Lives, her odd group of fictional biographies of American women), Ernest Hemingway and Ralph Ellison. (And Vladimir Nabokov, if you want to count him as American.) No Fitzgerald, Dos Passos, Faulkner, Steinbeck, Baldwin, Updike, Pynchon, Morrison, Roth.

The unexpectedness of some of Frank’s choices is just what makes the book entertaining. He tackles some 32 novels, in a series of case studies, starting the 20th century not with, say, Joseph Conrad or Henry James, but with HG.Wells’s The Island of Doctor Moreau and André Gide’s The Immoralist. He gives rapt attention to Rudyard Kipling’s Kim, acknowledging that the author “sought in empire a refuge from a dangerous and fractured world”, but relishing “its language dense, plastic, encrypted, and alive”. He even half-convinces you that Kipling’s polyglot English, full of the babble of other languages, “anticipates the murmurous, echoic dream language of Finnegans Wake”. The work with which he brings the 20th century to its end is VS Naipaul’s autobiographical novel about his life in the Wiltshire countryside, The Enigma of Arrival.

But, except as a chronological fact, is there such a thing as “the 20th-century novel”? To demonstrate that there is, we start with Dostoevsky’s Notes from Underground, first published in 1864. According to Frank, Dostoevsky’s sour, utterly disenchanted, self-disgusted monologue, is the first 20th-century novel, avant la lettre. This “unclassifiable” work is “written and rewritten time and time again in the century to come”. It is “the voice of the 20th-century novel”. Take it or leave it: Frank does not much argue for this proposition, but throughout the rest of his book, he will think that he hears echoes of Dostoevsky’s cynical narrator in the oddest places.

Generous, catholic, undogmatic, this is a vindication of novels that push at the boundaries of what fiction can or should do. (There is no room here for the thought that novelistic pretensions might be absurd or disastrous.) The novels chosen are relished for unsettling or upsetting the discerning reader. Indeed, by this account, many of them unsettled or upset the novelists who wrote them. In an epilogue, we peep into the 21st century with WG Sebald’s Austerlitz, published in 2001, but Frank seems to think that there have been “no remarkable changes to the form of the novel” in recent decades.

So, what was “modern” is now past. The clinching phrases that Frank uses to celebrate this fiction’s thoroughly modern resistance to neatness or closure tend to be interchangeable. The Magic Mountain is “a book of studiously opposed contraries”; Sōseki’s Kokoro is “a book of urgent irresolution”; all Lawrence’s fiction is “essentially provisional, unfinished”; Musil’s The Man without Qualities  is “an infinite scaffolding around an unbuildable house”. His summarising judgements tend to be once resonant and indistinct: The Enigma of Arrival is “haunted by its precursors, haunted by itself and above all by the fear of not being itself – a fear it shares with so many of its precursors”.

In Frank’s chronological progress through his list of great novels, there is little attempt to trace influences. This is not really a history, which would involve the tracing of impressions and reactions. Frank does this only rarely. We do get Virginia Woolf reading Ulysses, reacting with exasperation and some disgust, but then going back to it for ideas that would shape Mrs Dalloway. Usually, however, when he spies a connection between two of his novels, it is a passing notion, often made in parentheses. (He likes his insights in brackets, like theatrical asides.) As he links Aureliano in Gabriel García Márquez’s One Hundred Years of Solitude, reading from the book of the mysterious gypsy Melquíades, to Marcel in Proust’s In Search of Lost Time, emerging from the library of the Prince de Guermantes, he confides, “I am not making any claim of conscious influence in any of these cases.” Connections between novels are mere impressions.

Frank calls his method “descriptive criticism”, and so it is. He includes for each novel a rapid but vivid biographical sketch of each novelist, seeing each novel rooted in the hang-ups, thwarted desires and, above all, bloody-minded ambitions of the individual novelist. For the potential bluffer, there are then some excellent plot summaries (condensing the plot of Italo Svevo’s Confessions of Zeno or Georges Perec’s Life: A User’s Manual is no easy feat). Yet Frank’s gift for summing up can lead us away from the stuff of the fiction itself. When he stoops to detail, he is at his best, but he does so rarely. His chapter on Hemingway’s In Our Time actually provides some substantial quotations from the work and then tries to analyse the forcefulness of what you have just read. We can see and hear Hemingway’s prose, “its symmetries and repetitions, checking and testing its progress”. In his chapter on DH Lawrence (the only author who is allowed two novels in Frank’s selection), we are given a couple of passages from The Rainbow that do more to illuminate Lawrence’s originality than all the critic’s eloquent advocacy on his behalf.

Proust’s achievement, we are told, was to find “a voice, a tone”, “pitched between the intimate and the impersonal” – “it is this tone that the work is, among other things, about”. But the reader does not get shown, or allowed to hear, this elusive “tone”. We are told that Mrs Dalloway is extraordinary for its use of stream-of-consciousness narration to convey “the intimacy, immediacy, and character of the self and to establish point of view, while also counterpointing the active mind with the worldly activity around it”. You must either agree or not, for there is no illustration of this. The power of One Hundred Years of Solitude is “its extraordinary musicality, the measured flow of its sentences”, but this musicality is a promise rather than a fact on the page – all the more elusive, of course, because we are dealing with translation. Frank is suspicious of what he calls “world literature” – books written in order to be translated, readily understandable anywhere – yet does not investigate what happens when everything is turned into English prose.

We end, eccentrically, with a list. Why these novels, rather than others? Frank, asks, and answers by appending the titles – headed “Other Lives of the Twentieth-Century Novel”  – of some 94 novels that he has not talked about. One might say in either praise or criticism of what he has done that you can be sure that he could have written equally well about these books too.

New Statesman 23 December 2024

 

Against Autofiction: Two Paths for the Internet Novel

 

By Conor Truax

SPIKE 28 October 2024

Πολύ ενδιαφέρον άρθρο πάνω στο μυθιστόρημα στο διαδίκτυο, την αφήγηση, την αυτομυθοπλασία. 

https://spikeartmagazine.com/articles/essay-against-autofiction-two-paths-for-the-internet-novel

Απόσπασμα:

But what of the internet novel today? It’s tempting to read A Thousand Plateaus as anticipating the structure of the internet. (Wikipedia, with its rhizomatic hypertext, might be seen as a scale model of the internet as a whole.) However, it’s less clear how their formulation maps onto contemporary fiction, as was their intent, and, more broadly, why the culture writ-large has so inexorably linked autofiction and the internet novel.

Following Deleuze and Guattari, we might define the internet novel as a physical, rhizomatic text with two instantiations: the autofictional novel and the database novel. In the former, more common case, the author is interpreted, willingly or not, as its hermeneutic center; whereas the latter, less common case employs some combination of innovative structuring, excision, and appropriation that highlights (1) the factuality of elements that are presented as such; and/or (2) the order of its content. As a result, most database novels tend to be indeterminate. Olga Tokarczuk’s Flights (trans. 2018) is written in various, rhizomatic set pieces – with different protagonists spanning centuries and locales – that relate to each other by loose association, and can be read in any order. Conversely, autofiction’s scrollable, anesthetized prose tends to be linearly ordered, winking and nudging the reader’s attention to the authorial persona outside of the text, as is the case in Gabriel Smith’s Brat (2024), which is narrated as it is being written by one Gabriel Smith.

These classifications leave us with two clean brackets of categorization, but also two questions: Why has so much of recent literary fiction deferred to the autofictional camp? and why should we look beyond it?

Todd May's 6 favorite books that offer philosophical insight

Todd May's 6 favorite books that offer philosophical insight

By The Week US|Aug. 13th, 2024

 Philosopher Todd May was an adviser for NBC's acclaimed sitcom "The Good Place" and is the author of 18 books of philosophy. His latest, "Should We Go Extinct?," explores whether Earth would be better off without human beings. 

'Memoirs of Hadrian' by Marguerite Yourcenar (1951)

The greatest novel most people have never heard of. The Roman emperor Hadrian dictates a letter to his successor, Marcus Aurelius, detailing what he has learned in life. Every line is a bit of poetry that one is reluctant to let go off. One example: "The lover who leaves reason in control does not follow his god to the end." Buy it here. 

'The Sound and the Fury' by William Faulkner (1929)

This is a book you'll read twice before you understand it, and that you'll want to read twice more when you do. The first section — fittingly, a tale told by an idiot — signals the decline of a Southern family and the transformation of the South itself. This is prose at its most intense. Buy it here. 

'In Search of Lost Time' by Marcel Proust (1913-27)

Seven volumes of the most meticulously observed human behavior in the history of literature. Following the life journey of its unnamed narrator, the novel details the character of a specific time, and the lives that inhabited it, in ways that will bring to mind people you know, and who you are. Buy it here. 

'To the Lighthouse' by Virginia Woolf (1927)

Woolf is the virtuoso of internal dialogue. A simple planned trip to a lighthouse across the way reveals the complex relationships in a family as well as the ravages of the passing of time. The husband in this novel is a failed philosopher — too close to home for me? Buy it here. 

'Invisible Cities' by Italo Calvino (1972)

In this brief but extraordinary novel, Kublai Khan and Marco Polo sit together at twilight, the latter telling the former about the cities he has visited. But the cities he describes, bearing names such as Theodora and Zaira and Euphemia, are not actual places; instead, each one captures a moment of our world in metaphor, love, or grief. The world the pair speaks of is a dream, but a dream of the real. Buy it here.

'King Lear' by William Shakespeare (1606)

The essential Shakespeare play, notwithstanding Hamlet and Macbeth being perennial contenders. Pride before the fall; unrecognized love;  Shakespearean irony; and a fool wiser than the wise men. Lear has it all. Buy it here.

 

 

Postlight Reader

A Labs project from your friends atPostlight, an NTT Data Company

Has Olga Tokarczuk Been Struck by the Nobel Curse?

Has Olga Tokarczuk Been Struck by the Nobel Curse?

By Robert Rubsam

With its million-dollar purse and instant prestige, the Nobel Prize in Literature can secure or even revive a literary career. Yet the prominence from such an award applies a pressure that many writers cannot withstand. After his 1968 win, Yasunari Kawabata abandoned a serialized novel and never published another piece of writing in his lifetime. Others feel the pull of public affairs, deploying their newfound power in support of both domestic and international causes and turning their literature into activism.

Such seems to be the case for Polish novelist Olga Tokarczuk, who won the Nobel Prize in 2018. Beginning with the 2007 publication of her Man Booker International Prize–winning novel, Flights, she has fallen into a rhythm, following each mystically inclined, formally challenging work with a light genre riff more focused on dictating a salient political message than pushing the bounds of art or reality. Unfortunately, her newest novel, The Empusium, only amplifies this pattern.

Published in Poland in 2022, and translated this year by Antonia Lloyd-Jones, the book opens in mid-September 1913. Mieczysław Wojnicz, a young Polish engineer in training, has arrived at the sanatorium in Göbersdorf, a resort town in the Silesian mountains near the current Polish-Czech border. Wojnicz is a delicate, sensitive man, with an “exaggerated fear of being spied on” and an uncomfortable relationship with his father, and he has come to the sanatorium to cure his tuberculosis. Standing atop an underground lake, Göbersdorf’s air is simply better than elsewhere, a natural cure in which treatment becomes inseparable from life. “Merely breathing will stop the process of decay in your lungs,” explains his doctor. “Every breath is curative.”

Göbersdorf is a popular destination with patients from across Austro-Hungary and further afield. So popular, in fact, that he cannot yet get a room at the sanatorium. Instead, he lodges at the Gästehaus für Herren, a small, damp establishment run by a gruff local and his strange, slightly animalistic servant. His fellow guests are also patients, including Longin Lukas, a Catholic traditionalist from Prussia, the Viennese scholar and socialist August August, and Thilo, a fey, morose art student from Berlin who is perpetually on the brink of death. Together, these men eat, drink, and talk, while attempting to gloss over the death already inside their bodies.

The Empusium is clearly in conversation with Thomas Mann’s The Magic Mountain, another tale of a young man who arrives at a mountain sanatorium where, through his participation in a series of philosophical conversations, scientific observations, and occult experiences, he comes to a form of self-knowledge. Tokarczuk’s book is also full of conversations — arguments, really — without beginning or end, in which the humanistic August and the authoritarian Lukas duke it out over questions of nationalism, democracy, race, and art. Yet there is something pointedly off about these dialogues. Unlike the figures in The Magic Mountain, whose opposing viewpoints are substantive and supply the young Hans Castorp with viable interpretations of reality, Tokarczuk’s characters lecture; they speak in bromides, and their conversations never build, develop, or resolve. In fact, in this place of supposed healing, Wojnicz begins to notice a certain strange dissipation, as if no one were actually getting better at all.

The reader will have guessed this long before our humble protagonist. In English, the book is subtitled A Health Resort Horror Story, and Tokarczuk works hard to insinuate an undercurrent of dread through all the proceedings. From the first pages, she hints at a secondary, mystic reality just beneath the surface of our own. Wojnicz’s sequences are narrated in a standard past-tense third-person, rarely straying from his thoughts and memories. Yet every so often, the prose will switch into a slippery, present-tense collective voice, a “we” that can slide through walls and floors, peer into sick lungs, and feel the pulsing of the natural world. This is the voice of the Tüntschi, a mysterious forest-dwelling force that seems to exist outside time. In these moments, the novel’s otherwise dull prose style becomes supple and slippery, expanding the reader’s vision beyond the tiny, cloistered world of its characters and embracing the potential of fiction to alter a viewer’s vision of the world. It resembles the liberatory moment in Tokarczuk’s 2013 Books of Jacob (translated by Jennifer Croft), when the dying Yente swallows a spell and her soul flies off through the night, part of that wind that is really “the vision of the dead.” In changing her perspective, the old woman has liberated herself of body, sex, nationality. “Yente’s vision knows no such borders, after all.”

This collective voice irregularly erupts into The Empusium, to remind the reader that much more is going on than initially seems. And in Göbersdorf, threats certainly loom. Centuries before, the region was the site of horrible witch hunts; many women were said to have fled into the forests and never returned. Wandering those woods with his companions, Wojnicz comes upon soot-faced charcoal burners, near-wild men who mock the genteel patients and copulate with feminine dolls sculpted from the materials of the forest floor. And as Thilo discovers at the cemetery, one man from the village dies every November.

Horror stories are often about the disjuncture between appearances and depths and turn on a change in perception: the genteel aristocrat who is in fact a monster, the idyllic town that conceals a dark secret. Using the tools of the novel, Tokarczuk is trying to lead us to an understanding of the horror at the basis of European culture. The residents of the guesthouse consume Schwämerei, a local liquor distilled from mushrooms with ostensibly hallucinogenic qualities. Those hoping this will unlock the author’s mystic side will be disappointed; its effect is much more convenient. The drink spurs the characters to talk, and it allows Wojnicz to sense those strange voices whispering at the periphery of consciousness. It grants him an (irritatingly rare) insight: “Wojnicz had noticed that every discussion … eventually led to women.”

Many of the characters, including Lukas and August, have a lot to say about women. Women are weak; too close to nature; at an earlier stage of evolution; overcome by their emotions; of low morals. They cannot raise children, or understand real art, or think deeply about anything at all.

More so than race, nation, culture, or politics, misogyny is at the core of all their beliefs. This gives the novel’s endless conversations a deadly flat quality because the ideas in question are not meant to be substantive. They are feints, leading us back to a fundamental misogyny. The arguments feel cobbled together from external sources because they are: In her author’s note, Tokarczuk attributes “all the misogynistic views on the topic of women” to past authors as diverse as Augustine, Darwin, Ovid, Pound, Wagner, Freud, Plato, and Jack Kerouac. That last one is key. Rather than an interrogation of the beliefs of particular people at a particular place and time, Tokarczuk’s novel presents an undifferentiated compendium of eternal misogyny.

Thomas Mann began work on The Magic Mountain in 1912 with the intention of writing, as he put it in a 1915 letter, “a story with basic pedagogic-political intentions.” Mann spent the following years cheering on the German war effort and fighting with his brother, the left-wing novelist Heinrich, in the press. Yet Mann’s initially conservative views changed with the world, and by the time he published the novel in 1924, the supposedly simple, straightforward story had become a long, ambivalent work.

Even before his Nobel win in 1929, Mann was the most prominent German novelist of his era. So too is Tokarczuk in contemporary Poland. She has placed herself in direct opposition to reactionary currents in Polish politics and culture, writing against those who scapegoat “the so-called crazy leftists, queer-lovers, Germans, Jews, European Union puppets, feminists, liberals and anyone who supports immigrants.” Using her Nobel money, she set up the Olga Tokarczuk Foundation to support the arts and human rights in Poland and abroad.

Despite its historical setting, it is impossible to extract The Empusium from this context. The novel was written during the majority rule of the right-wing Law and Justice Party and published before a center-left coalition pushed L&J out of power in 2023. Like her 2009 murder mystery, Drive Your Plow Over the Bones of the Dead, it attacks contemporary political problems through the lens of genre fiction. These novels transform Tokarczuk’s enemies into a set of significant types — intellectuals, priests, doctors, fur farmers — and then begins to pick them off.

Yet there is no real mystery in Plow: Tokarczuk presents her doddering old narrator as an essentially righteous avenger, cutting down those despoilers of the earth whom the vegetarian author abhors. The Empusium similarly crams potentially interesting ideas inside the straitjacket of a basic horror plot. Whatever her attraction to genre material, Tokarczuk does not write gripping narratives, and her new one jerks irregularly along, introducing plot threads — the voices, the dead men, the strange chair in the guesthouse’s attic, then dropping them, sometimes for hundreds of pages, so that we can listen to more philosophizing. Again and again, Wojnicz will find himself compelled by something strange, or even frightening, only to abruptly pull back, drawing Tokarczuk’s conceit thinner and thinner until you can only see the seams of what she is teaching you.

Yet the best word to describe Empusium would not be horror but fear: not the reader’s, or any character’s, but the author’s. Tokarczuk seems desperately afraid that you not miss the point of her book or take away the wrong lesson. Philosophical ideas are presented only in their bluntest, most outrageous form because she can’t risk allowing the reader to believe them. She finds their misogyny odious, and so you must, too. Rather than learning from the novel, it ends up instructing you. So, too, the characterizations, which dictate exactly how we are meant to respond.

No one frightens her more than Wojnicz. In Illness As Metaphor, Susan Sontag writes that tuberculosis was believed to purify those who suffered from it. TB was the illness of innocents: “The virtuous only become more so as they slide toward death.” The Polish student reads as a parody of this tendency. Shy and naïve, he has nothing to contribute to the arguments at the guesthouse. He does not have philosophical ideas of his own, and he does not seem to think about women much at all. Because he is ignorant, he becomes completely innocent, exempting him from their misogyny and from the reader’s scorn. Just about every memory of his father and uncle turns on the question of masculinity, how manly qualities must triumph over the pitiful feminine. “His father believed that blame for both national disasters and educational failures lay with a soft upbringing that encouraged girlishness, mawkishness and passivity.” These memories arise instructively, pre-interpreted, with no space for the reader to reflect or respond.

There is a deeper explanation for this, which, in a crass, regressive move, the author waits a full 236 pages to reveal, and even then only via a leering, Crying Game–style focus on his genitalia. Though described and perceived as male (and gendered as such in the narration, hence my persistent use of his), Wojnicz is in fact intersex, with both penis and uterus, a much more serious medical problem, in his father’s view, than his TB. This revelation reframes much of the earlier novel, from his paranoia to his discomfort in stiff formal clothing to his father’s obsession with manliness. Yet this does not deepen our understanding of Wojnicz, only replacing it with another justification for his essential innocence. He exists for her as a purely symbolic creature, real only in what he signifies. As Wojnicz’s doctor explains in a long speech late in the novel, “You will be a clear reminder that the vision of the world as black and white is a false and destructive vision … You treat us to a land ‘in between,’ which we’d rather not think about.”

This unintentionally describes the novel’s treatment of Wojnicz. His middleness becomes a muddle. At no point does she allow him to have flaws, to hate, to hurt others, be mistaken — be human. You sense her always protecting him from culture, time, environment, guiding him away from saying or doing anything that might impugn him in the eyes of the reader. Tokarczuk cannot even risk having Wojnicz view himself negatively after all those years of observation and persecution. “Well, he was as he was,” she writes during the big reveal. “He couldn’t help it. He thought of himself as normal.” A born victim, he remains eternally innocent.

It is a good, pure-hearted choice, an attempt to refute her right-wing critics and affirm the marginalized people they attack. An intersex person like Wojnicz is nothing more than an idea, a symbol to these people. Yet in trying to oppose these bigots, she capitulates to them, orienting her novel as an inversion of their beliefs, rather than using it to express the messy, ambiguous, disappointing truth of life. Even if she is writing against them, she is still writing on their terms, and her book ends up feeling cramped and small.

A work of literature is at bottom a mechanism for the generation of meaning. The author brings the material and shapes it into a desired form. We bring ourselves to the work, make connections, read other works, allow our thoughts to spiral off into unexpected places. This is how an artwork continues to live. But in order to do so, space must be made for the reader to  make their own associations and draw their own conclusions. Irony, ambiguity, ambivalence: all create a chance for misunderstanding. But they also create the necessary gap between author and reader that creates the space for meaning.

In her best work, Tokarczuk has created that gap through voice and form. Jacob convincingly resurrects a dead world of magic and superstition through confidence and humor; the fragmented structure of Flights enlists the reader in its reconstruction. When it heeds the call of the Tüntschi, The Empusium approaches those earlier heights. But for the most part, she has settled on something much closer to Mann’s original “story with basic pedagogic-political intentions” than the great novel he ended up writing. The novel might end with a moment of possibility, with Wojnicz embracing the possibility of his own multiplicity, of deploying appearances to transcend them. But The Empusium is rarely more than it appears and frequently much less.

VULTURE book review Sept. 24, 2024