Ταξίδι στην καρδιά του σκότους μιας γενοκτονίας
Απρ 13, 2026 Η εποχή των βιβλίων
Γράφει ο Θεόδωρος Γρηγοριάδης
Δύο πράγματα δεν κατανόησε ο Μιλάν μεγαλώνοντας στη Γαλλία. Το παρελθόν της μάνας του και φυσικά την ιστορία της Ρουάντας, τόπου καταγωγής της. Ωστόσο, το 1994, βλέποντας στην τηλεόραση τις εικόνες της φρικτής γενοκτονίας και τις αγωνιώδεις αντιδράσεις της μητέρας του, αντιλήφθηκε ότι έπρεπε να καταδυθεί στο άγνωστο κομμάτι της προηγούμενης ζωής της και της δικής του αφρικανικής προέλευσης.
Η οικογένεια του ήταν καλοστεκούμενη, ο γάλλος πατέρας τραπεζικός, η μητέρα είχε μια μπουτίκ. Την φαινομενική ηρεμία συνταράσσουν τα πρόσφατα γεγονότα στην Αφρική, οι λέξεις Τούτσι και Χούτου έρχονται στα χείλη τους και καταπνίγονται. Η περιέργεια του έφηβου Μιλάν, όμως, οξύνεται. Ώσπου εμφανίζεται στο σπίτι ο μικρός Κλοντ, τραυματισμένος στο κεφάλι, αδύναμος και ψυχικά κλονισμένος. Ο ανιψιός της μάνας, ισχυρίζεται εκείνη, που ήρθε για θεραπεία στη Γαλλία και έτσι αποδέχεται κι αυτή για πρώτη φορά τη συγγένεια με την αιματοβαμμένη πατρίδα της. Ο πληγωμένος μικρός τα βράδια στενάζει, κανείς δεν μπορεί πια να κλείσει τα αυτιά ή τα μάτια του. Τα δυο παιδιά προσπαθούν να συμβιώσουν, ώσπου ο Κλοντ εξαφανίζεται από τη ζωή τους αλλά όχι για πάντα, όπως θα αποδειχτεί λίγα χρόνια μετά.
Πόσο σοφά ο πολυβραβευμένος, συγγραφέας και δημοφιλής ράπερ, Γκαέλ Φάιγ διηγείται μέσα από τα μάτια ενός παιδιού την ιστορία αυτή και την πορεία του προς την ωριμότητα και τη συνειδητότητα της καταγωγής του. Άλλωστε ο Φάιγ (γεν. 1982) το βίωσε και ο ίδιος προσωπικά, ερχόμενος το 1994 στη Γαλλία μετά το ξέσπασμα του εμφυλίου στην Ρουάντα. Στο βιβλίο του Φάιγ, ο Μιλάν είναι το alter ego του που τον βοηθάει στην κατανόηση του ιστορικού υπόβαθρου, των αιτιών και των συνεπειών της βάρβαρης αυτής γενοκτονίας: της τελευταίας του 20ού αιώνα.
Ο Μιλάν θα ακολουθήσει τη μητέρα του στη Ρουάντα όταν θα την επισκεφτεί αναζητώντας την οικογένειά της. Και έτσι, τον Ιούλιο του 1998, θα βρεθούν στην αφρικανική ήπειρο που εντυπωσιάζει τον έφηβο Μιλάν. Γνωρίζοντας την άλλη του γιαγιά ταράζεται, αναγνωρίζει τις ρίζες του: «Φορέας ενός μυστηρίου, ενός γενεαλογικού δέντρου με χιλιάδες παρακλάδια», σύμφωνα με τα λόγια του. Τα δέντρα της ζωής και του περιβάλλοντος, καθοριστικά. Μια τζακαράντα εξανθρωπίζεται στα ματιά της μικρής Στέλλας, μιας άλλης ξαδέλφης του, που μιλάει στο δέντρο και σκαρφαλώνει στα ψηλά κλαδιά της μην αντέχοντας τη χαμηλή και βάρβαρη σκοπιά της γης.
Ο Μιλάν, όμως, αντιμετωπίζεται στη Ρουάντα ως λευκός και δύσκολα θα γίνει αποδεκτός, αυτός ο «παράξενος καρπός ενός στρεβλού γενεαλογικού δέντρου». Όμως η παρέα με τον Κλοντ που επανεμφανίζεται και τον Σαρτρ (ψευδώνυμο ενός ανατρεπτικού τύπου) θα τον οδηγήσει σε ένα σπίτι υπό κατάληψη, στο Παλάτι, και σε μια εναλλακτική κοινότητα όπου όλοι πίνουν, χορεύουν και διαλογίζονται. Άλλωστε, παρά την παύση του εμφυλίου, η χώρα είναι ακόμη βαριά τραυματισμένη. Συνεχίζονται οι εκτελέσεις φυλακισμένων σε κοινή θέα και οι μακροχρόνιες δίκες των πρώην εκτελεστών. Οι ουλές είναι ακόμη ανοιχτές, η χώρα παραμένει δηλητηριασμένη. Ο Μιλάν βρίσκει μια οικογένεια διαλυμένη, θέλει να εξερευνήσει το παρελθόν της και, αφού γυρίσει στην Γαλλία και ολοκληρώσει τις σπουδές του, θα επιστρέψει συνειδητά στη Ρουάντα για να μελετήσει τις δίκες, τα κοινοτικά δικαστήρια σε εξωτερικούς χώρους, χωρίς όμως να επιλέγει στρατόπεδο.
Ταυτόχρονα, με τη βοήθεια ενός κασετόφωνου θα ηχογραφήσει τις αφηγήσεις της προγιαγιάς και της γιαγιάς του, θα τις μεταγράψει στα γαλλικά με τη βοήθεια της έφηβης πια Στέλλας, φέρνοντας στο φως τρομακτικές οικογενειακές αφηγήσεις. Το ταξίδι του στην καρδιά του σκότους της χώρας του είναι αβάστακτο, αλλά θα το φέρει σε πέρας. Έτσι, η επαναγραφή του τραύματος, ο διασωσμένος λόγος, θα αποκαταστήσουν εν μέρει τη μνήμη, θα δώσουν μια ανάσα στην αποδεκατισμένη οικογένεια. Μια ιδιωτική καταγραφή, μια κραυγή σαν εκείνες που ξέσπασαν στο στάδιο, την ημέρα της μνήμης της γενοκτονίας ενός εκατομμυρίου Τούτσι, από τις πιο σπαρακτικές στιγμές του βιβλίου.
Όσο πλησιάζει στην αλήθεια ο Μιλάν, τόσο έρχεται πιο κοντά στο οικογενειακό και εθνικό τραύμα. Θα διεκδικήσει και την άλλη του υπηκοότητα, το άλλο μισό της ύπαρξής του. Θα ερμηνεύσει την ιστορία της πληγωμένης οικογένειας και της χώρας. Και ως συγγραφέας ο Γκαέλ Φάιγ θα καταθέσει μια συγκλονιστική μαρτυρία, ένα βιβλίο για την ανθρωπότητα που ολοκληρώνεται με τη φράση: «Δεν είμαι μόνος. Δεν είμαι πλέον μόνος».
Από τις εκδόσεις Πατάκη κυκλοφορεί και το πρώτο του μυθιστόρημα «Μικρή πατρίδα», σε μετάφραση Γιάννη Στρίγκου και αυτό.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου