Όλοι θέλουν να είναι ο Thomas Bernhard

Το άρθρο του Oscar Dorr "Everybody Wants to be Thomas Bernhard" επιχειρεί να περιγράψει μια παράδοξη αλλά εύγλωττη τάση της σύγχρονης λογοτεχνίας: την επιστροφή, σχεδόν εμμονική, στο ύφος και τη μορφή του Thomas Bernhard από νεότερους συγγραφείς που γράφουν σε έναν κόσμο ριζικά διαφορετικό από εκείνον του Αυστριακού συγγραφέα. Η τάση αυτή δεν παρουσιάζεται ως απλή λογοτεχνική επιρροή, αλλά ως σύμπτωμα μιας ευρύτερης κρίσης της λογοτεχνίας στον 21ο αιώνα.

Το άρθρο ξεκινά από μια διαπίστωση: η λογοτεχνία σήμερα μοιάζει να έχει απολέσει την κοινωνική της κεντρικότητα. Σε μια εποχή όπου το διαδίκτυο, οι πλατφόρμες και οι αλγόριθμοι καθορίζουν τη δημόσια σφαίρα, το μυθιστόρημα φαίνεται συχνά περιθωριακό, αν όχι παρωχημένο. Τα βιβλία σπανίως διαμορφώνουν δημόσιες συζητήσεις και η ίδια η πράξη της συγγραφής μυθιστορήματος μοιάζει σχεδόν αναχρονιστική. Μέσα σε αυτό το κλίμα αβεβαιότητας, πολλοί συγγραφείς στρέφονται προς το παρελθόν, αναζητώντας ένα σταθερό αισθητικό πρότυπο.

Εδώ εμφανίζεται ο Thomas Bernhard ως εμβληματική φιγούρα. Συγγραφέας βαθιά απαισιόδοξος, με μακροσκελείς προτάσεις, επαναληπτικούς μονολόγους και χαρακτήρες που καταβυθίζονται στην αυτοπαρατήρηση και τη μισανθρωπία, ο Bernhard φαίνεται να προσφέρει ένα έτοιμο μοντέλο για τη λογοτεχνική έκφραση της αποξένωσης. Παρότι έγραψε σε έναν εντελώς διαφορετικό ιστορικό και κοινωνικό ορίζοντα, το ύφος του μοιάζει να ταιριάζει με το υπαρξιακό άγχος της ψηφιακής εποχής.

Το άρθρο αναφέρει συγκεκριμένα παραδείγματα σύγχρονων βιβλίων που αντλούν εμφανώς από τον Bernhard, όπως έργα των Sebastian Castillo, Jordan Castro και Zoe Dubno. Σε αυτά τα βιβλία συναντά κανείς γνωστά Bernhardian μοτίβα: αφηγητές αποκομμένους από τον κόσμο, έντονη αυτοαναφορικότητα, διαρκή δυσφορία απέναντι στην κοινωνία και έναν λόγο που περιστρέφεται εμμονικά γύρω από τον ίδιο του τον εαυτό. Ωστόσο, το άρθρο επισημαίνει ότι αυτή η μίμηση συχνά περιορίζεται στη μορφή και όχι στην ουσία.

Ο Thomas Bernhard δεν υπήρξε απλώς ένας στυλίστας της γλώσσας. Το έργο του ήταν άρρηκτα δεμένο με την αυστριακή μεταπολεμική πραγματικότητα, με τη σιωπή γύρω από τον ναζισμό, με την προσωπική του εμπειρία ασθένειας, φτώχειας και κοινωνικής απόρριψης. Η πικρία και η οργή του δεν ήταν αισθητική πόζα, αλλά προϊόν ιστορικής και υπαρξιακής σύγκρουσης. Όταν αυτά τα στοιχεία αποσπώνται από το πλαίσιό τους και μεταφέρονται αυτούσια στο σήμερα, κινδυνεύουν να μετατραπούν σε παρωδία ή σε άσκηση ύφους.

Η βασική κριτική του άρθρου είναι ότι πολλοί σύγχρονοι συγγραφείς συγχέουν τη λογοτεχνική σοβαρότητα με τη μίμηση ενός «σκοτεινού» ύφους. Αντί να αναμετρηθούν πραγματικά με τις συνθήκες της εποχής τους, υιοθετούν μια ήδη δοκιμασμένη φόρμα, ελπίζοντας ότι αυτή θα προσδώσει βάθος στα έργα τους. Όμως, χωρίς το ιστορικό βάρος και τη ριζική αναγκαιότητα που χαρακτήριζε τον Bernhard, το αποτέλεσμα συχνά παραμένει επιφανειακό.

Το άρθρο καταλήγει με μια έμμεση προτροπή: η λογοτεχνία δεν έχει ανάγκη από νέους Bernhard, αλλά από συγγραφείς που θα τολμήσουν να βρουν νέες μορφές για να μιλήσουν για τον σημερινό κόσμο. Η μίμηση του παρελθόντος μπορεί να είναι παρηγορητική, αλλά σπάνια είναι δημιουργική. Αν η λογοτεχνία θέλει να ξαναβρεί τη σημασία της, οφείλει να αντιμετωπίσει τη σύγχρονη κρίση όχι με δανεισμένες φωνές, αλλά με καινούριες.